PhongNang.comPhong Năng
Thiết bị tiết kiệm điện: thật, giả và đáng mua

Mô tơ hiệu suất cao cho máy nghiền ở trang trại: khi nào đổi là giảm điện thật

Mô tơ hiệu suất cao chỉ giảm điện rõ khi máy chạy nhiều giờ và gần đủ tải. Cách tính, chuyện mô tơ quá cỡ, mô tơ quấn lại và dây đai trượt ở máy nghiền.

An electric motor driving a feed grinder by a rubber belt under an open-sided farm shed roof, sacks of maize nearby, a technician at a distance, bright overcast light

Đổi sang mô tơ hiệu suất cao chỉ giảm điện rõ khi máy chạy nhiều giờ mỗi ngày và chạy gần đủ tải; máy nghiền mỗi tuần chạy một lần thì phần bớt rất nhỏ. Ở trang trại, điện hao quanh mô tơ thường nằm ở những chỗ khác trước: mô tơ chọn quá to chạy non tải, mô tơ đã quấn lại nhiều lần, dây đai trượt, ổ bi khô, dao nghiền cùn, máy chạy không tải chờ người đổ liệu.

Bài này đi từ chỗ mô tơ mất điện, phép tính giả định để biết đổi có đáng không, tới những việc sửa rẻ hơn đổi mô tơ, cách đọc nhãn mô tơ, và phân rõ việc chủ trại tự làm với việc của thợ điện.

Mô tơ mất điện ở đâu

Điện vào mô tơ không biến hết thành sức quay ở trục. Một phần thành nhiệt trong cuộn dây đồng, một phần thành nhiệt trong lõi sắt, một phần mất ở ổ bi và cánh quạt làm mát. Tỉ lệ giữa sức quay ra trục và điện vào gọi là hiệu suất. Mô tơ hiệu suất cao làm bằng nhiều đồng hơn, lõi thép tốt hơn, khe hở chuẩn hơn, nên phần hao nhỏ hơn.

Điều quan trọng với chủ trại: phần hao này chỉ đáng kể khi mô tơ chạy lâu. Hiệu suất chênh vài phần trăm nhân với vài giờ mỗi tuần thì gần như không thấy trên công tơ. Nhân với tám giờ mỗi ngày, quanh năm, như máy nghiền của trại nuôi lớn, máy bơm tưới mùa khô hay máy sục khí, thì thành một khoản rõ ràng.

Phần hao biến thành nhiệt nên sờ được, nghe được. Mô tơ nóng hơn hẳn mô tơ cùng cỡ ở trại bên cạnh, kêu ù to, mùi vecni cháy nhẹ là dấu hiệu nó đang hao nhiều hơn mức nên có. Dùng nhiệt kế hồng ngoại cầm tay đo vỏ mô tơ ở cùng một chỗ sau cùng thời gian chạy, ghi vào sổ, là cách theo dõi rẻ và không phải chạm tay vào.

Tính thử: đổi có đáng không

Ví dụ giả định, số tròn. Máy nghiền cần 3,3kW ở trục, mô tơ cũ hiệu suất 82%, mô tơ mới hiệu suất 90%:

Đại lượngMô tơ cũMô tơ mới
Điện vào khi chạy3,3 ÷ 0,82 ≈ 4,02kW3,3 ÷ 0,90 ≈ 3,67kW
Chênh mỗi giờ chạy—4,02 − 3,67 ≈ 0,36kWh
Trại A: 3 giờ mỗi ngày, 30 ngày—0,36 × 3 × 30 ≈ 32kWh bớt mỗi tháng
Trại B: 1 giờ mỗi tuần, 4 tuần—0,36 × 1 × 4 ≈ 1,4kWh bớt mỗi tháng

Cùng một mô tơ mới, trại A bớt khoảng 32kWh mỗi tháng, trại B bớt chưa tới một rưỡi kWh. Với trại B, đổi mô tơ còn tốt chỉ vì tiết kiệm điện là không đáng; đợi mô tơ cũ hỏng hẳn rồi mua loại hiệu suất cao thì hợp lý hơn. Với trại A, đáng mời thợ đo dòng và công suất thật trước khi quyết.

Hai con số 82% và 90% chỉ là giả định để thấy cách tính. Hiệu suất thật của mô tơ cũ nhà bạn có thể thấp hơn nhiều nếu đã quấn lại hay chạy non tải, và hiệu suất của mô tơ mới phải đọc trên nhãn.

Mô tơ quá cỡ chạy non tải

Mua to cho khoẻ là thói quen tốn điện. Nhiều trại chọn mô tơ to hơn hẳn máy cần, với ý nghĩ "dư sức thì bền". Mô tơ chạy dưới khoảng một nửa tải định mức thì hiệu suất và hệ số công suất đều tụt, tức là ăn điện nhiều hơn cho cùng phần việc, và kéo dòng phản kháng nhiều hơn trên dây.

Dấu hiệu nhận ra. Máy nghiền chạy êm ru, mô tơ mát, nhưng thợ kẹp ampe kìm thấy dòng chỉ bằng một phần nhỏ dòng ghi trên nhãn. Hoặc mô tơ trước đây kéo máy to, nay chuyển sang kéo máy nhỏ hơn.

Làm gì. Khi mô tơ cũ hỏng, chọn mô tơ mới vừa cỡ với máy, có dư cho lúc khởi động có liệu. Nếu mô tơ quá cỡ còn tốt mà máy chạy nhiều giờ, nhờ thợ tính xem đổi sang mô tơ vừa cỡ có đáng không.

Đừng sửa bằng tụ. Mô tơ non tải kéo dòng phản kháng nhiều, có người khuyên gắn thêm tụ. Tụ chỉ đỡ đường dây, không làm mô tơ bớt hao; chọn đúng cỡ mô tơ mới là sửa gốc.

Mô tơ quấn lại: rẻ trước mắt, hao về sau

Ở quê, mô tơ cháy thường được đem đi quấn lại vì nhanh và rẻ công. Quấn lại cẩn thận đúng cỡ dây, đúng số vòng thì mô tơ chạy gần như cũ. Nhưng thực tế thường gặp là dây nhỏ hơn, số vòng xê dịch, lõi sắt bị nung quá nóng khi đốt bỏ dây cũ, vecni tẩm không kỹ. Mỗi lần như vậy hiệu suất tụt một ít, mô tơ nóng hơn, và nóng hơn thì lần cháy sau đến sớm hơn.

Không có con số chung cho phần hao sau mỗi lần quấn; nó tuỳ tay nghề và tuỳ mô tơ. Điều chủ trại làm được là ghi lại lịch sử từng mô tơ: mua năm nào, quấn lại mấy lần, sau mỗi lần nóng hơn hay không. Mô tơ đã quấn hai ba lần, chạy nhiều giờ mỗi ngày, lần này lại cháy, là lúc nên hỏi thợ có nên thay mô tơ mới hiệu suất cao thay vì quấn tiếp.

Quấn mô tơ là nghề riêng, cần dụng cụ và kinh nghiệm; đừng tự quấn hay tự đấu lại hộp cực. Khi đem đi quấn, hỏi thợ dùng cỡ dây và số vòng theo nhãn hay theo mẫu cũ, có tẩm sấy vecni không, có đo lại dòng không tải sau khi lắp không. Thợ trả lời rành mạch là thợ đáng tin.

Những chỗ hao quanh mô tơ, sửa rẻ hơn đổi mô tơ

Trước khi tính chuyện đổi mô tơ, nhờ thợ hoặc tự quan sát khi máy đã tắt hẳn và cắt cầu dao:

  • Dây đai chùng, trượt: nghe tiếng rít khi đổ liệu, dây đai bóng mặt, puly mòn. Dây trượt là điện biến thành nhiệt ở dây đai.
  • Puly lệch: dây đai mòn một bên, máy rung. Căn lại puly là việc nhỏ mà đỡ hao.
  • Ổ bi khô, rơ: tiếng rào rào, vỏ ổ bi nóng. Tra mỡ đúng loại, đúng lượng theo hướng dẫn.
  • Dao nghiền cùn, lưới sàng bịt: máy phải chạy lâu hơn cho cùng một bao liệu, mô tơ gánh nặng hơn.
  • Chạy không tải chờ người: mô tơ quay mà chưa đổ liệu, hay chờ đóng bao giữa các mẻ. Sắp liệu sẵn trước khi bật máy, tắt khi nghỉ lâu.
  • Đổ liệu không đều: lúc dồn quá tải làm mô tơ ì, lúc trống thì quay không. Đổ đều tay hoặc dùng phễu điều tiết.

Nhiều trại thấy phần bớt từ những việc này lớn hơn phần bớt nhờ đổi mô tơ, mà gần như không tốn gì. Chỉ làm khi máy đã dừng hẳn, cầu dao đã cắt, có người khác biết bạn đang sửa máy; không với tay vào dây đai, puly khi máy còn quay theo đà.

Đọc nhãn mô tơ trước khi mua

Những dòng trên nhãn kim loại gắn thân mô tơ, và ý nghĩa với chuyện điện năng:

Trên nhãnNói gìHỏi thêm
Công suất định mứcSức ra ở trục khi chạy đủ tải, không phải điện vàoMáy của mình cần bao nhiêu ở trục?
Hiệu suất hoặc cấp hiệu suấtPhần trăm điện vào biến thành sức quayĐo ở mức tải nào? Có cấp hiệu suất theo tiêu chuẩn không?
Điện áp, một pha hay ba phaNguồn điện mô tơ cầnTrại có điện ba pha chưa? Mô tơ ba pha thường hiệu suất và bền hơn
Dòng định mứcDòng khi chạy đủ tảiSo với dòng thợ đo khi máy chạy để biết non tải hay quá tải
Hệ số công suấtTỉ lệ phần dòng làm việc thậtThấp thì kéo dòng phản kháng nhiều
Tốc độ quayVòng mỗi phútCó khớp với puly và máy nghiền hiện có không?

Mô tơ không có nhãn hoặc nhãn đã bị mài, không ghi hiệu suất, là mô tơ khó biết đang hao bao nhiêu. Đăng ký điện ba pha cho trại là thủ tục với điện lực địa phương; hỏi trực tiếp họ về điều kiện và cách làm hiện hành. Việc đấu mô tơ, chọn aptomat, rơ le nhiệt, khởi động từ là việc của thợ điện có chứng chỉ.

Sổ theo dõi mô tơ: chủ trại tự làm gì, để thợ làm gì

Mỗi mô tơ lớn trong trại nên có một trang sổ riêng. Phần chủ trại tự làm được, không phải mở máy:

  1. Chép các dòng trên nhãn mô tơ: công suất, điện áp, dòng định mức, hiệu suất nếu có, tốc độ quay.
  2. Ghi năm mua, các lần quấn lại, các lần thay ổ bi, dây đai.
  3. Mỗi tuần ghi số giờ chạy ước chừng và lượng liệu làm được, ví dụ số bao cám nghiền.
  4. Sau cùng một khoảng thời gian chạy, đo nhiệt độ vỏ ở cùng một điểm bằng nhiệt kế hồng ngoại, ghi lại.
  5. Ghi những tiếng lạ, mùi lạ, lần nhảy aptomat hay rơ le nhiệt, kèm ngày giờ.
  6. Khi số giờ chạy cho một bao liệu tăng dần, nhiệt độ vỏ tăng dần, hay aptomat nhảy nhiều hơn, gọi thợ kèm cuốn sổ.

Phần của thợ: đo dòng và công suất khi máy chạy có liệu, kiểm cách điện cuộn dây, căn puly, thay ổ bi, chọn và chỉnh rơ le nhiệt, đấu mô tơ mới, quyết quấn lại hay thay. Cuốn sổ giúp thợ chẩn đoán nhanh hơn, và giúp bạn biết lời đề xuất đổi mô tơ dựa trên số đo nào chứ không dựa trên cảm giác.

Trước mọi lần thợ sửa, cắt cầu dao của máy, treo một tấm bìa ghi "đang sửa, không bật" lên cầu dao, và báo cho người trong trại. Nhiều tai nạn ở trại xảy ra vì có người bật máy khi người khác đang chỉnh dây đai.

Câu hỏi thường gặp

Đổi sang mô tơ hiệu suất cao tiết kiệm được bao nhiêu điện?

Tuỳ số giờ chạy và mức tải. Trong ví dụ giả định, máy cần 3,3kW ở trục, hiệu suất từ 82% lên 90% bớt khoảng 0,36kWh mỗi giờ; chạy 3 giờ mỗi ngày thì khoảng 32kWh mỗi tháng, chạy 1 giờ mỗi tuần thì chưa tới 1,5kWh.

Mô tơ quấn lại có tốn điện hơn mô tơ mới không?

Thường có, mức độ tuỳ tay nghề thợ quấn. Dây nhỏ hơn, số vòng sai, lõi bị nung quá nóng làm hiệu suất tụt và mô tơ nóng hơn. Mô tơ đã quấn nhiều lần, chạy nhiều giờ, lại cháy là lúc nên hỏi thợ có nên thay mới.

Mua mô tơ to hơn máy cần có tốt không?

Không. Mô tơ chạy dưới khoảng một nửa tải thì hiệu suất và hệ số công suất tụt, ăn điện nhiều hơn cho cùng việc. Chọn vừa cỡ với máy, có dư cho lúc khởi động có liệu.

Làm sao biết mô tơ máy nghiền đang hao điện?

Nghe tiếng ù, tiếng rít dây đai, đo nhiệt độ vỏ bằng nhiệt kế hồng ngoại sau cùng thời gian chạy và ghi lại, xem máy có chạy lâu hơn trước cho cùng một bao liệu không. Thợ kẹp ampe kìm so với dòng trên nhãn sẽ biết non tải hay quá tải.

Trại nên dùng mô tơ một pha hay ba pha?

Với mô tơ cỡ lớn chạy nhiều giờ, mô tơ ba pha thường hiệu suất cao và bền hơn, nhưng trại phải có điện ba pha. Điều kiện và thủ tục đăng ký hỏi điện lực địa phương; việc đấu nối để thợ điện có chứng chỉ làm.

Mô tơ chạy bằng hệ điện độc lập ở trại có cần hiệu suất cao không?

Càng cần, vì mỗi kWh bớt được là bớt pin, bớt tấm pin hay cỡ tua bin phải lắp. Mô tơ lớn cũng có dòng khởi động cao; có hợp với hệ hay không phải do đơn vị lắp hệ tính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138