PhongNang.comPhong Năng
Thiết bị tiết kiệm điện: thật, giả và đáng mua

Máy tiết kiệm điện lừa đảo: những màn trình diễn tận nhà và cách hỏi lại

Người lạ gõ cửa chào máy tiết kiệm điện, đo ampe kìm, bật bóng đèn, cho xem giấy chứng nhận. Từng màn trình diễn đứng sau là gì và nên hỏi lại ra sao.

An older couple seen from behind standing at the gate of a rural courtyard with potted plants, watching a stranger walk away down a dirt lane, golden late afternoon

Phần lớn các vụ chào bán "máy tiết kiệm điện" tận nhà dựa trên một màn trình diễn có thật, cộng với một kết luận sai về tiền điện. Ampe kìm tụt số, bóng đèn sáng hơn, công tơ quay chậm lại trước mắt bạn, nhưng không màn nào đo đúng thứ bạn trả tiền là số kWh trong cả tháng. Nhận ra từng màn diễn đứng sau là gì giúp bạn bình tĩnh từ chối mà không cần cãi nhau về kỹ thuật.

Người bị nhắm nhiều nhất là cha mẹ lớn tuổi ở quê, nhà có một mình người già ban ngày, hộ có hoá đơn tiền điện cao vì máy bơm, tủ đông. Bài này kể lại các kịch bản thường gặp, bảng câu hỏi lại, những điều không bao giờ nên cho người lạ làm, và việc cần làm nếu đã lỡ mua, lỡ để họ đụng vào tủ điện.

Kịch bản gõ cửa quen thuộc

Kịch bản hay bắt đầu bằng một bộ áo đồng phục màu na ná áo của ngành điện, một tấm thẻ đeo cổ, một tập giấy có dấu đỏ. Người đến nói đang có "đợt khảo sát", "chương trình hỗ trợ hộ dùng điện nhiều", hoặc "công tơ nhà mình đang chạy hao, cần lắp bộ ổn định". Họ biết tên vài hộ hàng xóm, nói hộ đó đã lắp và giảm được nhiều tiền.

Tiếp theo là xin vào xem công tơ, tủ điện, hỏi tiền điện tháng trước. Chỉ cần bạn nói ra con số, họ sẽ tính nhanh "mỗi năm mất oan" bao nhiêu và so với giá máy để nghe như một khoản đầu tư có lời. Sau đó là phần trình diễn, rồi lời mời ký ngay vì "chương trình chỉ còn hôm nay", "chỉ còn vài suất giá ưu đãi".

Điểm chung dễ nhận ra: sự vội vàng. Thiết bị thật sự có ích không cần bán trong mười lăm phút ở cổng nhà. Nhân viên của điện lực đến làm việc theo lịch thường có giấy tờ rõ ràng và việc của họ là ghi chỉ số, kiểm tra, xử lý sự cố, không phải bán máy tiết kiệm điện tại nhà. Nghi ngờ thì gọi lại điện lực địa phương theo số in trên hoá đơn tiền điện cũ của chính nhà bạn, không gọi số người đến đưa.

Năm màn trình diễn và điều đứng sau

Kẹp ampe kìm, số tụt xuống. Thiết bị có tụ điện bù dòng phản kháng nên dòng trên dây giảm thật. Nhưng công tơ nhà ở đếm điện năng tác dụng, phần đó không đổi. Màn này đúng về dòng, sai về tiền.

Công tơ quay chậm lại. Với công tơ đĩa quay kiểu cũ, chỉ cần tủ lạnh vừa ngắt, hay người bán tranh thủ tắt bớt một máy lúc cắm thiết bị, đĩa đã quay chậm. Công tơ điện tử nhấp nháy đèn cũng vậy. Quan sát vài chục giây không nói được gì về cả tháng.

Bóng đèn sáng hơn. Người bán so hai bóng khác nhau, hoặc làm lúc điện áp lưới đang dao động. Đèn sáng hơn, nếu có thật, nghĩa là đèn đang ăn nhiều điện hơn, không ít hơn.

Màn hình báo phần trăm tiết kiệm. Có thiết bị gắn màn hình nhảy số "đang tiết kiệm 35%". Màn hình này không nối với cảm biến đo nào, chỉ chạy một đoạn hiển thị cài sẵn.

Giấy chứng nhận, tem kiểm định, ảnh ký kết. Giấy chứng nhận an toàn điện hay hợp quy, nếu thật, chỉ nói thiết bị không gây giật cháy khi dùng đúng, không chứng minh nó tiết kiệm được bao nhiêu. Ảnh chụp chung, giấy khen, logo nước ngoài càng không phải bằng chứng đo điện năng.

Những món hay bị gắn mác tiết kiệm điện

Tên gọi thay đổi theo mùa, nhưng thường rơi vào vài nhóm sau:

  • Hộp cắm ổ có đèn báo: bên trong chủ yếu là tụ nhỏ; không giảm kWh của hộ sinh hoạt.
  • "Chip" dán vào dây, vào công tơ: miếng nhựa hoặc kim loại không có mạch điện nào nối vào. Loại nào được giới thiệu là "làm công tơ quay chậm" thì càng phải tránh: can thiệp vào công tơ là vi phạm quy định và có thể gây nguy hiểm.
  • Nam châm kẹp quanh dây điện: không làm thay đổi điện năng máy cần để chạy.
  • "Máy lọc điện", "bộ khử điện bẩn": có thể có tụ lọc nhiễu nhỏ, không liên quan số điện cả tháng.
  • "Bộ cân bằng pha" cho nhà dùng điện một pha: nhà một pha không có các pha để cân bằng; cân bằng tải ba pha ở cơ sở sản xuất là việc thợ tính trong tủ điện.
  • Ổn áp quảng cáo tiết kiệm điện: ổn áp bảo vệ máy, bản thân nó tiêu thêm điện.

Ngược lại, những thứ giảm điện thật thường rất "nhạt" khi trình diễn: bóng LED đúng loại, máy bơm đúng cỡ, ổ cắm hẹn giờ đặt đúng chỗ, mô tơ hiệu suất cao. Chúng không cần màn trình diễn vì ai cũng tự đo được sau một tuần dùng.

Câu người bán hay nói và câu nên hỏi lại

Bạn không cần tranh luận kỹ thuật. Chỉ cần hỏi lại bình tĩnh và nghe câu trả lời:

Người bán nóiBạn hỏi lạiCâu trả lời đáng ngờ
"Giảm 30% tiền điện mỗi tháng"Đo bằng công tơ kWh trong bao lâu, ở nhà ai, có số liệu không?"Bên em đo ampe kìm rồi", "khách nào cũng thấy giảm"
"Bên em làm cùng điện lực"Cho xin giấy giới thiệu, tên đơn vị, địa chỉ để gọi lại hỏi?Chỉ có thẻ đeo, số điện thoại cá nhân
"Hôm nay mới có giá này"Để cả nhà bàn, mai gọi lại được không?"Mai hết suất", "anh ký trước đi rồi tính"
"Lắp vào tủ điện mới hiệu quả"Ai là thợ có chứng chỉ, lắp vào chỗ nào, có biên bản không?"Nhanh thôi, năm phút là xong"
"Không hiệu quả hoàn tiền"Điều kiện hoàn tiền ghi ở đâu, đo thế nào thì được hoàn?"Cứ gọi em", không có giấy tờ

Câu trả lời đáng ngờ không có nghĩa người đứng trước mặt chắc chắn gian dối; có người bán chỉ được dạy thuộc lời. Nhưng nếu không ai chứng minh được bằng số kWh, bạn không có lý do gì để trả tiền ngay hôm đó.

Những việc không bao giờ để người lạ làm

Rủi ro lớn hơn mất tiền là rủi ro điện. Giữ mấy điều này bất kể người bán nói gì:

  • Không cho mở tủ điện, không cho tháo nắp công tơ, không cho kẹp, đấu bất cứ thứ gì vào dây sau công tơ.
  • Không để người lạ trèo lên cột điện, lên mái, lên cột tua bin gió hay chạm vào hệ pin của nhà.
  • Không cho vào nhà khi chỉ có một người già hoặc trẻ nhỏ ở nhà; hẹn hôm khác có người trẻ.
  • Không đưa hoá đơn tiền điện, giấy tờ tuỳ thân để họ "đăng ký chương trình".
  • Không trả trước toàn bộ tiền, không chuyển khoản vào tài khoản cá nhân khi chưa có hoá đơn, hợp đồng ghi rõ người bán.

Một thiết bị đấu bậy vào tủ điện có thể gây chập, nóng dây, làm aptomat chống giật mất tác dụng mà không ai biết. Ở nhà có tua bin gió, pin hoặc máy phát, đấu sai còn có thể đưa điện ngược ra ngoài. Đây là lý do mọi việc đấu nối chỉ để thợ điện có chứng chỉ làm, có biên bản.

Đã lỡ mua, lỡ để họ lắp thì làm gì

Không cần tự trách. Làm lần lượt:

  1. Nếu chỉ là hộp cắm ổ: rút ra, cất cùng hoá đơn, tờ rơi, tin nhắn quảng cáo.
  2. Nếu thiết bị đã được đấu vào tủ điện hay gần công tơ: không tự tháo. Gọi thợ điện có chứng chỉ đến tháo, kiểm lại dây và aptomat chống giật, nhờ ghi lại tình trạng.
  3. Nếu có dấu hiệu ai đó đã mở hay đụng vào công tơ: báo điện lực địa phương để họ kiểm tra, tránh rắc rối về sau.
  4. Chụp ảnh thiết bị, giấy tờ, ghi lại ngày giờ, tên người bán, biển số xe nếu nhớ.
  5. Liên hệ cơ quan bảo vệ người tiêu dùng, quản lý thị trường hoặc UBND xã, phường để hỏi cách phản ánh; nếu bị giả danh điện lực, báo công an xã, phường.

Thủ tục phản ánh cụ thể có thể thay đổi, nên hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận. Việc bạn kể lại cho hàng xóm, nhóm tin nhắn của thôn cũng giúp người khác khỏi bị chào cùng kịch bản.

Dặn cha mẹ ở quê thế nào cho dễ nhớ

Con cái ở xa thường lo nhất là cha mẹ ở nhà một mình bị thuyết phục. Dặn dài thì khó nhớ; một câu ngắn hiệu quả hơn: "Ai đến bán đồ tiết kiệm điện, mình nói con cái quyết, xin số rồi để con gọi lại." Câu này không làm mất lòng ai, không cần cãi về kỹ thuật, và lấy được thời gian.

Có thể dán một tờ giấy nhỏ cạnh công tơ, ghi tay mấy dòng: không cho ai mở tủ điện ngoài thợ quen; nghi ngờ thì gọi số điện lực in trên hoá đơn; không trả tiền ngay. Cho cha mẹ biết trước những thứ giảm điện thật trong nhà mình là gì, ví dụ đèn đã đổi sang LED, máy bơm có phao, để khi nghe chào hàng họ có cái để so.

Nếu nhà có hệ điện tự tạo như tua bin gió nhỏ, tấm pin, bộ lưu điện, nên ghi số của đơn vị đã lắp hệ ở chỗ dễ thấy. Người lạ nói "hệ nhà bác đang hao, em chỉnh lại" là tình huống cần gọi đơn vị lắp đặt xác nhận trước, không để ai đụng vào.

Sau mỗi lần có người đến chào hàng, nên gọi điện hỏi cha mẹ vài câu nhẹ nhàng: họ nói gì, có xin vào nhà không, có để lại giấy tờ gì. Không trách nếu cha mẹ đã lỡ ký hay trả tiền, vì trách thì lần sau họ giấu. Cái cần nhất là biết sớm để kịp gọi thợ kiểm tủ điện và kịp phản ánh khi giấy tờ còn đủ.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết người đến nhà có phải nhân viên điện lực thật không?

Xin giấy giới thiệu, tên đơn vị, rồi gọi lại điện lực địa phương theo số in trên hoá đơn tiền điện cũ của nhà bạn để hỏi, không gọi số người đó đưa. Nhân viên điện lực đến làm việc thường không bán thiết bị tiết kiệm điện tại nhà.

Chip dán vào công tơ có làm giảm tiền điện không?

Miếng dán không nối vào mạch điện nào nên không thay đổi điện năng máy dùng. Còn món nào được giới thiệu là làm công tơ quay chậm thì càng phải tránh, vì can thiệp vào công tơ là vi phạm quy định và có thể gây nguy hiểm.

Người bán đã lắp thiết bị vào tủ điện, có tự tháo ra được không?

Không nên tự tháo. Mời thợ điện có chứng chỉ đến tháo, kiểm lại dây, chỗ nối và aptomat chống giật, vì thiết bị đấu bậy có thể làm thiết bị bảo vệ mất tác dụng. Nếu có dấu hiệu đụng vào công tơ thì báo điện lực địa phương.

Ampe kìm báo dòng giảm thì có phải thiết bị tiết kiệm điện thật không?

Chưa. Dòng giảm có thể chỉ là phần dòng phản kháng được tụ điện bù, trong khi công tơ nhà ở đếm phần điện năng tác dụng không đổi. Bằng chứng đúng là số kWh đo bằng công tơ hoặc đồng hồ đo điện trong nhiều ngày.

Đã chuyển tiền cho người bán thì nên làm gì trước?

Giữ lại biên lai chuyển tiền, tin nhắn, giấy tờ, ảnh thiết bị, ghi lại ngày giờ và người bán. Sau đó liên hệ ngân hàng để hỏi hướng xử lý, đồng thời hỏi cơ quan bảo vệ người tiêu dùng, quản lý thị trường hoặc công an xã, phường nếu có dấu hiệu giả danh.

Có thiết bị tiết kiệm điện nào nên mua tận nhà không?

Thiết bị giảm điện thật như đèn LED, máy bơm đúng cỡ, ổ cắm hẹn giờ đều mua được ở cửa hàng, có hoá đơn, có thông số rõ, không cần bán vội ở cổng nhà. Món nào chỉ bán được nhờ màn trình diễn và lời giục ký ngay thì nên từ chối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138