PhongNang.comPhong Năng
Đo gió, chọn chỗ, dựng cột và bảo trì tua bin

Đặt tua bin gió ở đâu: vùng gió rối quanh nhà, cây, đồi và khoảng cách nên giữ

Gió rối sau nhà, hàng cây, mép đồi kéo dài bao xa, vì sao tua bin trên mái thường chạy kém, và nên đặt cột cách nhà, hàng xóm, đường dây điện thế nào.

a small three-blade wind turbine on a slim pole standing alone in an open vegetable plot far from a farmhouse, wide shot, bright overcast sky

Tua bin gió nên đặt ở chỗ trống về phía gió chính, đủ xa nhà, cây và đồi để ra khỏi vùng gió rối, và đủ xa nhà ở, lối đi, ranh giới đất, đường dây điện để nếu cột đổ cũng không chạm tới ai. Theo quy tắc kinh nghiệm hay được nhắc trong nghề, vùng gió rối sau một vật cản có thể kéo dài tới khoảng hai mươi lần chiều cao vật cản về phía khuất gió, và cao tới khoảng gấp đôi chiều cao của nó.

Nghĩa là chỗ "nhìn thoáng" bằng mắt chưa chắc đã là chỗ gió sạch. Bài này giải thích gió rối hình thành thế nào, vì sao tua bin gắn trên mái hay khiến chủ nhà thất vọng, và cách cân giữa gió tốt với an toàn, đường dây, hàng xóm. Các con số khoảng cách trong bài là quy tắc tham khảo và ví dụ giả định; khoảng cách chính thức do đơn vị lắp đặt tính theo cột cụ thể, và hành lang lưới điện phải hỏi điện lực địa phương.

Gió rối là gì và vì sao tua bin ghét nó

Hình dung gió như dòng nước chảy trong mương. Chỗ mương thẳng, đáy phẳng thì nước chảy êm. Gặp một hòn đá, phía sau hòn đá nước xoáy, lúc chảy ngược, lúc dồn lên, lúc gần như đứng yên. Gió đi qua mái nhà, hàng cây, mép đồi cũng y như vậy.

Tua bin nhỏ cần gió đều thổi vào mặt cánh. Trong vùng gió rối, gió đổi hướng liên tục nên đuôi lái phải xoay tới xoay lui, cánh lúc bị đẩy mạnh lúc bị hẫng. Kết quả là ba điều: điện ra ít hơn nhiều so với số đo trung bình gợi ý, tua bin rung nhiều hơn nên ổ trục, bu lông, cánh nhanh mòn, và tiếng ồn tăng vì cánh liên tục bị "đập" bởi các cơn giật.

Đây là lý do một tua bin đặt sai chỗ có thể vừa ít điện vừa hay hỏng, dù chính nó là loại tốt. Ngược lại, cùng tua bin ấy dời ra chỗ gió sạch vài chục mét, cao thêm vài mét, nhiều khi chạy như một cái máy khác.

Một cách tự kiểm đơn giản: buộc dải ruy băng dài trên sào tre ở chỗ định đặt, cao hết mức sào cho phép. Ruy băng bay thẳng, đều, chỉ đổi hướng từ từ là dấu hiệu gió khá sạch. Ruy băng quất loạn, xoay vòng, lúc rủ xuống lúc vọt lên là vùng gió rối.

Vùng gió rối quanh các vật cản thường gặp

Bảng dưới áp quy tắc kinh nghiệm "khuất gió tới khoảng 20 lần chiều cao, cao tới khoảng 2 lần chiều cao" cho vài vật cản quen thuộc. Chiều cao vật cản là giả định để minh hoạ phép nhân.

Vật cản (giả định)Chiều caoVùng rối phía khuất gióCao tới khoảng
Nhà cấp bốn mái tôn5 m5 × 20 = 100 m5 × 2 = 10 m
Nhà hai tầng8 m8 × 20 = 160 m8 × 2 = 16 m
Hàng phi lao, hàng dừa12 m12 × 20 = 240 m12 × 2 = 24 m
Chuồng trại, nhà kho thấp4 m4 × 20 = 80 m4 × 2 = 8 m
Bờ đê, gò đất3 m3 × 20 = 60 m3 × 2 = 6 m

Đọc bảng này không phải để tuyệt vọng. Quy tắc nói về phía khuất gió; phía đón gió vùng rối ngắn hơn nhiều. Và nếu không ra được khỏi vùng rối theo chiều ngang, cách còn lại là lên cao hơn: ngọn tua bin vượt hẳn lên trên vùng rối. Đó là lý do chiều cao cột và chỗ đặt luôn phải tính cùng nhau. Rừng cây và hàng cây còn lớn lên theo năm, nên tính theo chiều cao của chúng vài năm tới.

Tua bin gắn trên mái nhà: vì sao hay thất vọng

Nhiều người bán giới thiệu tua bin mini gắn thẳng lên mái hoặc lên một ống thép bắt vào tường nhà, nói gọn là "khỏi dựng cột". Nghe hợp lý, nhưng về gió đây gần như là chỗ tệ nhất: mái nhà chính là vật cản tạo ra gió rối, và đỉnh mái nằm ngay trong vùng rối của chính nó cùng các mái xung quanh.

Thêm vào đó là chuyện rung. Tua bin quay truyền rung xuống ống, xuống kèo, xuống tường. Trong nhà nghe tiếng ù ù, nhất là ban đêm, và mái tôn có thể rung theo. Kết cấu mái nhà dân thường không được tính để chịu lực kéo, lực rung liên tục của một tua bin trong gió bão. Bắt thêm ống thép vào tường hoặc kèo là thay đổi kết cấu, việc phải do người có chuyên môn xem xét.

Có ngoại lệ không? Có những nhà đứng một mình trên đỉnh đồi trống, mái thấp, gió rất đều, mà ống gắn tua bin được đưa lên đủ cao so với mái. Nhưng đó là trường hợp hiếm. Với nhà phố, nhà trong xóm đông, nhà có cây cao xung quanh, tua bin trên mái thường chạy ít, ồn nhiều. Nếu ngân sách và đất chỉ cho phép gắn trên mái, nhiều khi nên dành khoản đó cho nguồn khác phù hợp hơn.

Khoảng cách an toàn: tính theo chiều dài có thể đổ xuống

Nguyên tắc dễ nhớ: vùng xung quanh chân cột với bán kính ít nhất bằng chiều cao cột cộng bán kính cánh, cộng thêm một khoảng dự phòng, là vùng mà nếu cột đổ có thể bị đè. Số trong bảng là ví dụ giả định; khoảng dự phòng và yêu cầu cụ thể do đơn vị lắp đặt tính.

Thứ cần giữ khoảng cáchVì saoVí dụ giả định với cột 12 m, cánh bán kính 1,5 m
Nhà ở, bếp, chuồng có người làm việcCột đổ, cánh văng khi hỏngÍt nhất 12 + 1,5 = 13,5 m, nên xa hơn
Đường dây điện, dây hạ thế vào nhàCột, dây néo, cánh chạm dây là chết ngườiXa hơn hẳn chiều dài đổ; hành lang lưới điện hỏi điện lực
Ranh giới đất, đường đi chungKhông để cột đổ sang đất người khác hay xuống lối điÍt nhất 13,5 m tính từ chân cột
Ao, giếng, bể nước sâuKhó cứu hộ nếu có sự cố khi hạ cộtChừa lối thao tác, không đặt sát bờ dốc
Chỗ trẻ em hay chơiTrẻ thích trèo, nghịch dây néoRào chân cột, dây néo, đặt xa khu vui chơi

Với cột nghiêng hạ được, phải chừa thêm cả đường để thân cột nằm xuống khi hạ, thường là một dải đất trống dài hơn chiều cao cột theo một hướng. Hướng hạ cột không được đi qua mái nhà, đường dây hay lối đi.

Cân giữa gió tốt và những giới hạn thật của khu đất

Trên giấy, chỗ đặt tua bin lý tưởng là giữa khu đất trống rộng, phía gió chính không có gì cản, cách nhà cả trăm mét. Ngoài đời, khu đất có ao, có vườn, có hàng xóm, có đường dây điện. Chọn chỗ là bài toán thoả hiệp.

Một trình tự hay dùng: trước hết loại bỏ mọi điểm vi phạm khoảng cách an toàn với đường dây điện và nhà ở, vì đây là điều không thương lượng. Sau đó, trong các điểm còn lại, chọn điểm ở phía đón gió của các vật cản lớn nhất. Nếu không có điểm nào ra khỏi vùng rối theo chiều ngang, tính đến cột cao hơn. Cuối cùng mới cân đến chuyện tiện đi dây, tiện bảo trì.

Đi dây là chi phí thường bị quên. Đặt cột càng xa chỗ đặt pin và bộ điều khiển thì dây càng dài, dây dài thì điện hao trên đường đi nhiều hơn, nhất là với hệ điện áp thấp 12V. Khoảng cách này ảnh hưởng tới cỡ dây và lựa chọn điện áp của hệ, là việc để thợ điện có chứng chỉ tính. Chủ nhà chỉ cần biết: dời cột xa thêm vài chục mét để ra chỗ gió sạch thường đáng, nhưng phải hỏi đơn vị lắp đặt đường dây sẽ đi thế nào và có cần đổi cỡ dây hay điện áp hệ không.

Cuối cùng là lối tiếp cận. Chỗ đặt phải có đường để mang cột, móng, dụng cụ vào, và đủ rộng để hạ cột khi bảo trì hay khi bão về. Một vị trí gió tuyệt vời nhưng nằm giữa ruộng ngập nước nửa năm sẽ là nỗi khổ mỗi lần cần sửa.

Hàng xóm: tiếng ồn, bóng cánh và chuyện ranh giới

Tua bin nhỏ không ồn như nhiều người nghĩ khi gió vừa, nhưng ban đêm ở nông thôn rất yên, tiếng vù vù và tiếng lạch cạch của đuôi lái đi khá xa. Vài điều nên làm trước khi dựng cột:

  • Nói chuyện với các nhà xung quanh từ sớm, đưa sơ đồ khu đất, chỉ chỗ định đặt và chiều cao dự kiến.
  • Đặt cột sao cho nhà hàng xóm gần nhất không nằm ngay phía khuất gió của tua bin, nơi tiếng ồn bị gió mang tới.
  • Hỏi về bóng cánh nhấp nháy: buổi sáng sớm hay chiều muộn, bóng cánh quay hắt qua cửa sổ nhà bên có thể gây khó chịu.
  • Không dựng cột sát ranh giới đất, kể cả khi hàng xóm đồng ý miệng; người ở hôm nay và người ở mười năm sau có thể khác nhau.
  • Hỏi UBND xã, phường nơi mình ở về quy định với cột cao, công trình phụ, tiếng ồn trước khi đặt mua thiết bị.

Giữ quan hệ tốt từ đầu dễ hơn nhiều so với phải hạ cột vì bị phản ánh. Nhiều tranh chấp nảy sinh không phải vì tua bin quá ồn mà vì hàng xóm không được báo trước.

Sai lầm hay gặp khi chọn chỗ đặt tua bin

Phần lớn các tua bin nhỏ chạy kém mà người làm nghề gặp ở nông thôn không hỏng vì máy, mà vì chỗ đặt. Những lỗi lặp đi lặp lại:

  • Đặt ở chỗ tiện nhất chứ không phải chỗ gió tốt nhất: sát hiên nhà cho gần pin, gần ổ điện, gần chỗ ngồi nhìn cánh quay.
  • Chọn chỗ theo cảm giác một buổi chiều lộng gió, không đo, không xem hướng gió các mùa khác.
  • Đặt phía khuất gió của chính ngôi nhà, vì phía đó "kín đáo, không ai thấy".
  • Quên hàng cây đang lớn: năm đầu tua bin chạy tốt, năm thứ ba hàng keo, hàng bạch đàn phía đón gió đã cao vượt.
  • Đặt sát đường dây điện vì "chỉ có chỗ đó trống", hoặc để dây néo băng qua lối đi, qua sân phơi.
  • Đặt trên nền đất mềm, đất đắp mới, bờ ao dễ sạt mà không ai xem nền.
  • Không chừa đường hạ cột, nên khi bão tới hoặc khi cần thay vòng bi thì không làm gì được.

Mỗi lỗi trên đều sửa được dễ dàng ở giai đoạn vẽ sơ đồ, và rất tốn kém khi cột đã dựng, móng đã đổ. Dành thêm vài buổi đi lại khu đất, đo, hỏi, trước khi chốt chỗ là khoản thời gian rẻ nhất trong cả dự án.

Câu hỏi thường gặp

Đặt tua bin ngay trên nóc bồn nước hoặc nóc chuồng có được không?

Thường không nên. Nóc bồn nước, nóc chuồng thấp nằm trong vùng gió rối, kết cấu không được tính để chịu rung và lực gió lên tua bin. Ngoài ra chuồng có người làm việc và vật nuôi ngay bên dưới, nếu có sự cố thì rất nguy hiểm.

Vùng gió rối sau hàng cây có thật sự xa tới hai mươi lần chiều cao không?

Đó là quy tắc kinh nghiệm để tránh lạc quan, không phải con số chính xác cho mọi trường hợp. Hàng cây thưa, gió mạnh, địa hình dốc đều làm vùng rối thay đổi. Cách chắc nhất là quan sát ruy băng trên sào và đo gió ở vài điểm.

Cột tua bin phải cách đường dây điện bao xa?

Ít nhất xa hơn hẳn chiều dài có thể đổ của cột cộng cánh, và tuân theo hành lang an toàn lưới điện do điện lực địa phương quản lý. Hãy hỏi trực tiếp điện lực và đơn vị lắp đặt; đừng tự ước bằng mắt, vì chạm dây điện là chết người.

Đặt tua bin ở bờ ao có ổn không?

Bờ ao thường thoáng nên gió khá tốt, nhưng đất bờ ao hay mềm, dễ sạt, ảnh hưởng tới móng và cọc néo. Đơn vị lắp đặt cần xem nền đất trước khi chốt. Chừa lối đủ rộng để hạ cột mà không phải đứng sát mép nước.

Có cách nào biết trước tiếng ồn tua bin ở nhà hàng xóm sẽ ra sao không?

Khó biết chính xác trước khi lắp. Cách tốt nhất là đến xem một tua bin cùng cỡ đang chạy ở nơi khác vào buổi tối, đứng ở khoảng cách tương đương nhà hàng xóm và nghe. Đặt cột sao cho nhà hàng xóm không nằm ngay phía khuất gió.

Khu đất nhỏ, không có chỗ nào ra khỏi vùng gió rối thì sao?

Còn hai hướng: dựng cột cao hơn để ngọn tua bin vượt hẳn vùng rối, nếu khoảng cách an toàn cho phép; hoặc thật thà chấp nhận rằng khu đất không hợp với điện gió và chuyển sang nguồn khác. Đất chật thường không đủ chỗ cho khoảng cách đổ của một cột cao.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138