Nghiệm thu tua bin gió là lúc chủ nhà cùng đơn vị lắp đặt đi qua từng hạng mục: móng và dây néo, cột thẳng, tua bin quay êm, công tắc hãm và cầu dao ngắt hoạt động, tiếp địa đã làm, bộ điều khiển hiện số hợp lý, và giấy tờ bàn giao đủ; chỉ ký khi mọi mục đã được chỉ tận mắt.
Chủ nhà không cần biết tính kết cấu hay đấu điện. Việc của chủ nhà là chuẩn bị mặt bằng, giữ an toàn cho người nhà trong ngày lắp, quan sát, chụp ảnh, hỏi đúng câu, và không ký khi còn điểm chưa rõ. Mọi phần đấu nối điện do thợ điện có chứng chỉ thực hiện; bài này chỉ giúp bạn biết họ nên làm gì để hỏi và kiểm.
Trước ngày lắp: chuẩn bị những gì
Một ngày lắp suôn sẻ thường bắt đầu từ một tuần trước đó. Các việc chủ nhà làm được:
- Nhận phương án lắp đặt bằng giấy: vị trí cột, chiều cao, loại cột, hướng hạ cột, vị trí cọc néo, đường đi dây, chỗ đặt bộ điều khiển và pin, vị trí cầu dao ngắt.
- Dọn lối vào chỗ đặt cột đủ rộng cho người và vật tư; dọn dải đất theo hướng dựng cột, cắt cỏ, dời đồ.
- Đánh dấu rõ bằng cọc và dây những thứ dưới đất: ống nước, bể phốt, đường dây chôn ngầm nếu có, để không đào trúng.
- Thống nhất ngày dự phòng nếu hôm đó gió mạnh hoặc mưa giông. Dựng cột trong gió mạnh là nguy hiểm, người làm nghề nghiêm túc sẽ hoãn.
- Sắp xếp để trẻ em, người già, vật nuôi ở xa khu vực lắp trong cả ngày. Báo hàng xóm và người hay đi qua.
- Chuẩn bị chỗ khô ráo, thoáng, có mái che cho bộ điều khiển và pin theo phương án, không đặt trong phòng ngủ.
- Chuẩn bị điện thoại sạc đầy để chụp ảnh, một cuốn sổ ghi chép.
Đọc phương án trước, đánh dấu chỗ chưa hiểu, hỏi lại trước ngày lắp. Đến lúc người và cẩu đã có mặt, mọi người thường vội và câu hỏi dễ bị gạt đi.
Trong ngày lắp: đứng ở đâu và nhìn gì
Đứng ngoài vùng có thể bị cột đổ. Khi dựng hoặc nâng cột, vùng nguy hiểm là mọi chỗ trong bán kính bằng chiều dài cột cộng cánh, và đặc biệt là phía cột nằm. Người nhà đứng ngoài vùng này, không đứng dưới dây tời.
Chỉ một người chỉ huy. Một nhóm làm việc an toàn thường có một người hô và mọi người nghe theo. Nếu thấy nhiều người cùng ra lệnh, hoặc người nhà được nhờ "kéo phụ" mà không được hướng dẫn, nên nói thẳng.
Chụp ảnh phần sẽ bị che. Hố móng có thước đo, bu lông neo trước khi đổ bê tông, cọc néo trước khi lấp đất, dây đi trong ống trước khi chôn. Sau hôm đó không ai nhìn lại được.
Quan sát đồ bảo hộ. Thợ làm trên cao hay dựng cột nên có mũ, găng, dây an toàn. Đơn vị làm ẩu ở phần an toàn của chính họ thường cũng ẩu ở phần khác.
Ghi lại ai làm gì. Tên người phụ trách phần cột, người phụ trách phần điện, giờ bắt đầu, giờ xong từng phần. Về sau khi cần hỏi lại chi tiết, bạn biết phải hỏi ai thay vì hỏi chung "bên lắp đặt".
Không tự ý chạm vào phần điện. Kể cả khi tua bin đã quay và thợ đang nghỉ trưa, không chạm vào hộp đấu, bộ điều khiển, đầu dây. Tua bin quay là đang phát điện.
Phần điện: thợ làm gì, chủ nhà hỏi gì
Phần điện của hệ gió nhỏ thường gồm dây từ tua bin xuống chân cột, một công tắc hãm hoặc thiết bị hãm, cầu dao ngắt, bộ điều khiển sạc với tải xả, pin, và inverter nếu dùng điện xoay chiều. Tất cả việc đấu nối thuộc về thợ điện có chứng chỉ.
Chủ nhà nên được chỉ rõ ba thứ: công tắc hãm tua bin nằm ở đâu và gạt thế nào; cầu dao ngắt từng phần của hệ nằm ở đâu, gạt theo thứ tự nào khi khẩn cấp; tải xả nằm ở đâu, vì nó có thể rất nóng khi pin đầy và gió mạnh. Hỏi thẳng: "Khi có sự cố, nhà mình tắt cái gì trước, cái gì sau?" và đề nghị thợ ghi thứ tự đó ra một tờ giấy dán cạnh bộ điều khiển.
Hỏi thêm về tiếp địa và chống sét: cọc tiếp địa ở đâu, dây tiếp địa nối vào những gì. Hỏi hệ có nối hay dùng chung gì với lưới điện không; nếu có, thiết bị chống phát ngược là gì và điện lực địa phương đã được báo chưa. Nếu câu trả lời là "không cần", "để sau", hãy ghi lại và cân nhắc hỏi một thợ điện khác trước khi ký.
Bảng nghiệm thu: đi qua từng mục
In hoặc chép bảng này, cùng đơn vị lắp đặt đi một vòng và đánh dấu từng mục. Cột cuối là dấu hiệu "đạt" dễ nhận ra bằng mắt.
| Hạng mục | Nhìn hoặc hỏi gì | Đạt khi |
|---|---|---|
| Móng | Ảnh hố móng, ngày đổ, thời gian chờ đông kết | Có ảnh, mặt móng dốc thoát nước, không nứt |
| Dây néo, cọc néo | Độ căng các dây, kẹp cáp, rào quanh cọc | Dây căng đều, kẹp đủ, cọc không nhổ |
| Thân cột | Nhìn từ hai hướng vuông góc | Thẳng, bu lông chân đủ và có đai ốc khoá |
| Tua bin | Nghe khi quay, nhìn đuôi lái theo gió | Quay êm, không lạch cạch, đuôi bám hướng gió mượt |
| Công tắc hãm | Thợ thao tác thử khi có gió nhẹ | Tua bin chậm lại rõ rệt rồi gần như dừng |
| Cầu dao ngắt | Vị trí, nhãn ghi rõ từng cầu dao | Chủ nhà tự chỉ ra được từng cái |
| Tiếp địa, chống sét | Vị trí cọc, dây nối | Có làm, có ảnh, có mô tả trong hồ sơ |
| Bộ điều khiển, pin | Chỗ đặt, thông gió, màn hình | Khô, thoáng, không gần chỗ ngủ, hiện số |
| Tải xả | Vị trí, khoảng cách với vật dễ cháy | Cách xa vật dễ cháy, ngoài tầm tay trẻ em |
Mục nào chưa đạt, ghi vào biên bản kèm thời hạn khắc phục. Đừng nhận lời "để mai ghé làm nốt" mà không có giấy.
Chạy thử: ghi lại số liệu những ngày đầu
Sau khi lắp, đề nghị đơn vị lắp đặt chỉ cho bạn đọc màn hình bộ điều khiển: đâu là điện áp pin, đâu là dòng sạc từ tua bin, đâu là trạng thái tải xả. Màn hình mỗi loại một khác, nhưng ba thông tin này hầu như loại nào cũng có.
Trong một hai tuần đầu, mỗi ngày ghi vào sổ vài lần: giờ, gió cảm nhận hoặc đo bằng máy cầm tay ở mặt đất, điện áp pin, dòng sạc. Ví dụ giả định một dòng sổ: 17 giờ, gió đo 5 m/s, pin 26 V, dòng sạc 6 A. Những con số này giúp bạn và đơn vị lắp đặt biết hệ có chạy như mong đợi không.
Nếu có gió vừa mà dòng sạc gần như bằng không nhiều ngày liền, hoặc tua bin quay rất nhanh mà màn hình không thay đổi, báo ngay cho đơn vị lắp đặt trong thời gian bảo hành. Lỗi đấu sai, lỗi cài đặt bộ điều khiển thường lộ ra trong mấy tuần đầu.
Đừng so con số của những ngày đầu với số công suất ghi trên nhãn tua bin. So với số đo gió của chính bạn và đường công suất mà người bán đã đưa; đó mới là phép so có ý nghĩa.
Một cách kiểm nhanh mà chủ nhà làm được: khi gió đo ở mặt đất tăng rõ rệt so với lần trước, dòng sạc cũng phải tăng theo, và tăng nhanh hơn tốc độ gió. Nếu gió mạnh lên mà dòng sạc đứng yên, ghi lại cả hai con số để đơn vị lắp đặt xem.
Những dấu hiệu nên chậm lại trước khi ký
Có những điều nhìn thấy trong ngày lắp hoặc lúc nghiệm thu là lý do chính đáng để chưa ký, hoặc ký kèm ghi chú rõ ràng:
- Cột dựng trước khi móng có đủ thời gian đông kết theo lời chính đơn vị lắp đặt.
- Dây néo căng không đều, có dây đung đưa ngay ngày đầu.
- Không có tiếp địa, hoặc được bảo "chống sét lắp sau cũng được".
- Bộ điều khiển và pin đặt trong phòng ngủ, trong bếp, hoặc trong hộp kín không thông gió.
- Không ai chỉ được công tắc hãm và cầu dao ngắt, hoặc chúng không có nhãn.
- Đấu chung với tủ điện lưới mà không nói gì về điện lực và thiết bị chống phát ngược.
- Tua bin kêu lạch cạch, rung thấy rõ ở chân cột ngay khi gió nhẹ.
- Không có sơ đồ hệ điện, không có giấy bảo hành.
Chậm lại vài ngày để đơn vị lắp đặt khắc phục là chuyện bình thường. Ký rồi mới phát hiện thì mọi việc khắc phục trở thành chuyện thương lượng.
Giấy tờ phải nhận khi bàn giao
Cất tất cả trong một túi chống ẩm, để cùng chỗ với cuốn sổ nhật ký gió:
- Biên bản nghiệm thu có chữ ký hai bên, ghi rõ các mục chưa đạt và hạn khắc phục.
- Sơ đồ hệ điện vẽ tay hoặc in: tua bin, hãm, cầu dao, bộ điều khiển, pin, inverter, tải xả, tiếp địa.
- Ảnh hố móng, bu lông neo, cọc néo, đường dây chôn.
- Thông số tua bin, cột, bộ điều khiển; giấy bảo hành từng phần và điều kiện bảo hành.
- Quy trình hãm tua bin, quy trình hạ cột nếu là cột hạ được, ai được làm.
- Lịch bảo trì đề xuất và cách liên lạc với đơn vị lắp đặt khi có sự cố.
Nếu đơn vị lắp đặt không có những giấy tờ này, hãy tự ghi lại theo lời họ nói và đề nghị họ ký xác nhận. Không có sơ đồ hệ điện, thợ khác đến sửa sau này sẽ mất rất nhiều thời gian dò lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để người nhà phụ kéo cột khi dựng không?
Chỉ khi đơn vị lắp đặt chủ động hướng dẫn rõ vị trí, việc cụ thể và chịu trách nhiệm điều phối. Tốt nhất người nhà đứng ngoài vùng có thể bị cột đổ. Kéo dây tời hay đỡ cột mà không được hướng dẫn là rủi ro bị thương nặng.
Đang lắp mà trời nổi gió mạnh thì sao?
Đơn vị lắp đặt nghiêm túc sẽ dừng việc dựng cột, cố định những gì đang dở và hẹn lại. Nếu họ vẫn muốn làm cho xong trong gió mạnh, chủ nhà có quyền đề nghị dừng. Một ngày chậm rẻ hơn một cây cột đổ.
Công tắc hãm tua bin dùng để làm gì?
Công tắc hãm làm tua bin quay chậm lại gần như dừng hẳn, dùng khi bão tới, khi bảo trì phần điện, khi có sự cố. Chủ nhà cần được chỉ vị trí và cách gạt. Việc lắp và đấu công tắc hãm là của thợ điện, chủ nhà chỉ thao tác theo hướng dẫn.
Tua bin vừa lắp xong quay rất nhanh mà pin không lên có bình thường không?
Không nên coi là bình thường. Có thể pin đã đầy và bộ điều khiển chuyển sang tải xả, cũng có thể đấu nối hoặc cài đặt có vấn đề. Ghi lại số trên màn hình, chụp ảnh, báo đơn vị lắp đặt ngay trong thời gian bảo hành.
Nghiệm thu xong rồi có cần kiểm lại không?
Có. Sau vài tuần đầu và sau trận gió lớn đầu tiên, dây néo có thể chùng, bu lông có thể lỏng do rung. Nhiều đơn vị lắp đặt hẹn quay lại kiểm tra một lần sau khoảng một tháng; nên ghi điều này vào biên bản.
Không ký nghiệm thu thì có sao không?
Biên bản nghiệm thu là căn cứ về những gì đã làm đúng và những gì còn phải sửa. Ký khi còn mục chưa rõ là mất căn cứ đòi khắc phục. Nếu chưa ổn, ghi rõ trong biên bản các mục chưa đạt và thời hạn, rồi mới ký.