Đèn năng lượng mặt trời hỏng sau mùa mưa thường vì một trong bốn lý do: nước lọt vào thân đèn, pin chai, tấm pin bẩn hay bị che, hoặc cảm biến ánh sáng bị đánh lừa. Ba lý do sau đa phần xử lý được; nước vào làm rỉ mạch thì nhiều khi thay đèn còn hợp lý hơn sửa.
Hết mùa mưa, đi một vòng sân thường gặp cảnh: đèn cổng chập chờn, đèn lối đi tắt hẳn, đèn chuồng sáng nửa tiếng rồi tối. Trước khi vứt hay mua mới, bạn có thể đoán bệnh từ bên ngoài bằng vài phép thử an toàn. Bài này đi theo đúng trình tự đó, chỉ ra phần nào chủ nhà tự xem được, phần nào nên mang ra thợ, và làm gì để đèn mới qua được mùa mưa năm sau.
Đoán bệnh từ bên ngoài theo thứ tự
Làm theo thứ tự từ dễ tới khó. Không tháo đèn khi chưa đi hết các bước ngoài này, và không tháo đèn lớn có khối pin lớn.
- Kiểm công tắc. Nhiều đèn có công tắc nhỏ dưới đáy hay sau lưng, trẻ con nghịch gạt sang tắt, hoặc nước làm công tắc kẹt.
- Lau sạch tấm pin, nhìn xem có bóng cây mới che không. Để đèn nạp trọn một hai ngày nắng rồi xem lại.
- Kiểm cảm biến ánh sáng. Ban đêm, lấy tay che kín phần tấm pin hay ô cảm biến: đèn bật lên là cảm biến còn làm việc. Nếu đèn đặt gần đèn điện khác, có thể cảm biến tưởng trời còn sáng nên không bật.
- Nhìn qua mặt kính đầu đèn và khe tấm pin: có hơi nước đọng, có giọt nước, có vệt ố xanh, vệt nâu không. Có là dấu hiệu nước đã vào.
- Ngửi thử ở khe thân đèn: mùi khét, mùi hắc lạ là dấu hiệu mạch hoặc pin có vấn đề, ngừng thử và mang ra thợ.
- Quan sát thân đèn có phồng, nứt, biến dạng không. Thân phồng có thể do pin phồng bên trong, không mở ra, để xa chỗ dễ cháy và mang tới nơi sửa chữa.
Phần lớn đèn tắt sau mùa mưa sẽ lộ bệnh ở bước hai hoặc bước bốn. Ghi lại triệu chứng của từng đèn trước khi mang ra tiệm, thợ sẽ đỡ mất thời gian.
Triệu chứng và nguyên nhân thường gặp
Bảng dưới đây giúp bạn khoanh vùng. Đây là gợi ý, không thay cho việc thợ kiểm tra thật.
| Triệu chứng | Nguyên nhân hay gặp | Chủ nhà làm gì |
|---|---|---|
| Tắt hẳn, che cảm biến cũng không bật | Pin cạn kiệt, pin hỏng, nước vào mạch, công tắc kẹt | Kiểm công tắc, nạp lại hai ngày nắng; vẫn tắt thì mang ra thợ |
| Sáng chừng một hai giờ rồi tắt | Pin chai, tấm pin bẩn hoặc bị che | Lau tấm pin, dời chỗ; không cải thiện thì hỏi thay pin |
| Chập chờn, nhấp nháy | Tiếp xúc kém do rỉ, đầu nối lỏng, pin gần cạn | Không lắc, không đập; mang ra thợ xem đầu nối |
| Không tự bật lúc tối | Cảm biến bẩn, gần nguồn sáng khác, cảm biến hỏng | Lau cảm biến, dời đèn xa đèn điện khác |
| Có hơi nước trong kính | Gioăng chai, ốc lỏng, vỏ nứt | Mang vào chỗ khô, để thợ mở, sấy và thay gioăng |
| Thân đèn phồng, có mùi | Pin phồng, mạch quá nhiệt | Không mở, để ngoài trời xa vật dễ cháy, mang tới nơi xử lý |
Nếu thấy đèn bốc khói, phát lửa, đừng cầm lên. Tránh xa, giữ trẻ em và vật nuôi ra xa, gọi 114 nếu lửa lan ra.
Thay pin: khi nào đáng, ai làm
Đáng thay khi thân đèn, tấm pin, bóng LED còn tốt. Nếu đèn chỉ có triệu chứng sáng ngắn dần, không vào nước, không rỉ, thay pin đúng loại thường đưa đèn về gần như ban đầu.
Phải đúng loại, đúng điện áp. Pin trong đèn có nhiều loại với điện áp khác nhau. Lắp pin khác loại, khác điện áp có thể làm hỏng mạch sạc hoặc làm pin quá nhiệt. Mang pin cũ theo để đối chiếu.
Với đèn nhỏ có khay pin, thay pin theo hướng dẫn của người bán. Một số đèn cắm đất nhỏ có nắp khay pin như đồ chơi, thay được theo đúng hướng dẫn kèm theo. Tắt công tắc trước, lắp đúng cực, đậy gioăng kín lại.
Với đèn rọi lớn, đèn đường, đèn có khối pin lớn, để thợ làm. Khối pin lớn lưu điện nhiều, đấu sai cực hay chạm chập có thể gây tia lửa, cháy. Không tự mở, không tự đấu.
Không dùng pin tháo từ thiết bị khác. Pin tháo từ máy cũ, xe cũ, sạc dự phòng hỏng không rõ chất lượng và không hợp mạch sạc của đèn. Đây là cách nhanh nhất để biến một chiếc đèn hỏng thành một đám cháy.
Pin cũ không vứt chung rác. Gom pin cũ lại, cất chỗ khô mát, mang tới điểm thu gom pin nếu địa phương có, hoặc gửi lại nơi bán.
Mang đèn đi sửa: chuẩn bị và hỏi gì
Mang đèn ra tiệm mà chỉ nói "đèn hỏng" thì thợ phải đoán lại từ đầu. Chuẩn bị vài thứ dưới đây giúp sửa nhanh hơn và tránh thay nhầm.
- Mang theo cả tấm pin rời và dây nối nếu đèn là loại tấm pin rời, vì lỗi có thể nằm ở dây.
- Ghi triệu chứng: tắt hẳn hay sáng ngắn, từ khi nào, sau trận mưa nào, có hơi nước trong kính không.
- Mang theo hướng dẫn sử dụng, phiếu bảo hành nếu còn. Đèn còn bảo hành thì liên hệ nơi bán trước, đừng để tiệm khác mở ra làm mất bảo hành.
- Hỏi thợ: lỗi do pin, do mạch, hay do nước vào? Pin thay là loại gì, điện áp bao nhiêu, có đúng với mạch sạc của đèn không?
- Hỏi thợ: gioăng đã được thay chưa, ốc có được thay loại không rỉ không? Sửa mà không xử lý chỗ nước vào thì mùa mưa sau lại hỏng y như cũ.
- Xin lại pin cũ hoặc hỏi thợ sẽ xử lý pin cũ thế nào. Pin không nên bị vứt chung rác sinh hoạt.
Nếu đèn lớn gắn trên cột cao hay trên tường, không tự tháo xuống bằng thang tựa. Mời thợ tới tận nơi, vừa tháo vừa kiểm tra luôn chân đế và dây.
Khi nào nên bỏ thay vì sửa
Không phải đèn nào cũng đáng sửa. Những trường hợp dưới đây, mua đèn mới phù hợp hơn thường hợp lý hơn, nhất là với đèn nhỏ.
- Mạch bên trong rỉ xanh nhiều chỗ, chân linh kiện mục. Sửa xong vẫn dễ hỏng lại.
- Vỏ đèn hàn kín, không có cách mở, không thay được pin.
- Tấm pin nứt kính, bong lớp mặt, ố vàng nặng. Tấm pin hỏng kiểu này nạp rất kém.
- Đèn đã thay pin một lần mà hỏng lại nhanh do nước vào, chứng tỏ thân đèn không kín được nữa.
- Đèn nhỏ mà công sửa và linh kiện gần bằng một chiếc đèn mới tốt hơn.
- Thân nhựa đã giòn, bạc màu, bóp nhẹ đã nứt vì phơi nắng nhiều năm. Có thay pin thì gioăng và vỏ cũng không còn giữ kín được nữa.
Khi mua lại, rút kinh nghiệm từ chiếc cũ: chọn đèn mở được để thay pin, có gioăng tốt, ốc không rỉ, và đặt ở chỗ đủ nắng mà không hứng nước mái.
Giúp đèn qua mùa mưa năm sau
Trước mùa mưa, kiểm tất cả ốc vít thân đèn, siết lại những con bị lỏng. Nhìn gioăng cao su quanh nắp, chỗ nào chai cứng, nứt thì nhờ thợ thay. Đèn có tấm pin rời, xem đầu nối dây có bị rỉ, vỏ dây có nứt không.
Đổi chỗ những đèn đang nằm dưới máng xối, dưới mép mái nơi nước dội thẳng xuống. Đèn cắm đất ở chỗ trũng, mưa lớn ngập thì nâng lên hoặc dời sang chỗ cao.
Đèn nhỏ ở lối đi, nếu mùa mưa dầm nhiều ngày mà gần như không sạc được, có thể nhổ lên, tắt công tắc, cất vào chỗ khô, qua mùa thì đem ra nạp lại. Pin không bị xả cạn kéo dài nên bền hơn.
Vùng ven biển, sau mỗi đợt gió mùa nên lau sạch muối bám trên thân đèn và tấm pin bằng khăn ẩm nước sạch. Muối là thứ ăn gioăng và ốc vít nhanh nhất.
Chọn đèn thay thế để không hỏng lại
Nếu đã quyết định bỏ đèn cũ, chiếc đèn mới nên khắc phục đúng những điểm yếu đã lộ ra sau mùa mưa vừa rồi.
- Có nắp mở được bằng ốc, có gioăng cao su liền vòng, không phải vỏ dán keo kín.
- Ốc vít bằng vật liệu không rỉ, nhất là nhà gần biển, gần ao, gần chuồng trại nhiều hơi ẩm.
- Thông tin pin rõ ràng: loại pin, điện áp, dung lượng, nơi bán pin thay thế.
- Tấm pin rời nếu chỗ cần sáng không có nắng, dây có đầu nối kín nước.
- Thân đèn có lỗ thoát nước ở đáy hoặc thiết kế không đọng nước trên nắp.
Khi lắp, đặt đèn chỗ không hứng nước mái, không ngập, và ghi ngày lắp vào sổ để biết đèn đã qua mấy mùa mưa. Nếu chiếc cũ hỏng vì tấm pin bị che chứ không vì nước, thì vấn đề nằm ở chỗ đặt, đổi đèn mà giữ chỗ cũ sẽ lặp lại đúng câu chuyện ấy. Hỏi người bán thời gian bảo hành riêng cho pin, vì pin thường là phần hỏng sớm nhất.
Hiểu lầm hay gặp
"Đèn chống nước IP cao thì ngâm nước cũng được." Chỉ số chống nước cho biết khả năng chịu mưa, bụi trong điều kiện thử nghiệm, không có nghĩa đèn chịu được ngập lâu hay chịu được gioăng đã chai sau vài năm.
"Đèn tắt là do pin, cứ thay pin là xong." Nhiều đèn tắt vì tấm pin bị che, cảm biến bị đánh lừa, hay công tắc kẹt. Thay pin trước khi kiểm những thứ đó là tốn công.
"Đèn hỏng vì mưa thì năm sau mua đèn to hơn là xong." Đèn to hơn đặt đúng chỗ cũ, dưới mép mái, sát chỗ ngập, vẫn vào nước như thường. Điều cần đổi trước là chỗ đặt và cách che chắn, sau đó mới tới cỡ đèn.
"Sấy bằng máy sấy tóc là hết nước." Hơi nóng thổi vào thân đèn còn pin bên trong có thể làm pin quá nhiệt, nước lại bị đẩy sâu vào khe. Đèn vào nước nên để thợ mở, lau khô và kiểm từng phần.
Câu hỏi thường gặp
Đèn năng lượng mặt trời không sáng nữa thì kiểm tra gì trước?
Kiểm công tắc, lau tấm pin, để đèn nạp một hai ngày nắng, rồi lấy tay che cảm biến lúc tối xem đèn có bật không. Phần lớn trường hợp lộ nguyên nhân ở các bước này.
Đèn năng lượng mặt trời bị vào nước có sửa được không?
Nếu phát hiện sớm, chưa rỉ mạch, thợ có thể mở, lau khô, thay gioăng. Nếu mạch đã rỉ xanh nhiều chỗ, sửa xong dễ hỏng lại, thường nên thay đèn.
Tự thay pin đèn năng lượng mặt trời được không?
Với đèn nhỏ có khay pin kiểu đồ chơi, có thể thay theo hướng dẫn của người bán, đúng loại, đúng điện áp. Đèn có khối pin lớn thì để thợ làm, không tự mở.
Vì sao đèn năng lượng mặt trời nhấp nháy?
Thường do tiếp xúc kém ở đầu nối bị rỉ, pin gần cạn, hoặc cảm biến bị ánh sáng khác đánh lừa. Không lắc đập đèn, mang ra thợ kiểm đầu nối.
Đèn năng lượng mặt trời bị phồng thân có nguy hiểm không?
Có thể là pin bên trong bị phồng. Không mở, không sạc tiếp, để đèn ngoài trời xa vật dễ cháy, tránh xa trẻ em và mang tới nơi sửa chữa hoặc thu gom.
Mùa mưa có nên cất đèn năng lượng mặt trời không?
Với đèn nhỏ ở chỗ ít nắng, cất vào chỗ khô sau khi tắt công tắc giúp pin bền hơn. Đèn cổng, đèn chuồng cần dùng thì giữ nguyên, kiểm gioăng và lau tấm pin thường hơn.