Nhà có người phụ thuộc máy tạo oxy hay thiết bị y tế chạy điện cần chuẩn bị nguồn dự phòng theo số Wh của một đêm mất điện, không theo cảm giác: đọc công suất trên nhãn máy, nhân số giờ cần, rồi chọn bộ lưu điện, trạm sạc hay máy phát đủ sức và hỏi nơi cung cấp máy xem máy chạy được bằng nguồn nào. Kèm theo phải có phương án không dùng điện do bác sĩ chỉ định, như bình oxy dự phòng, cho trường hợp mọi nguồn đều không dùng được.
Bài này nói về phần thiết bị điện: tính, chọn, thử. Việc chăm sóc người bệnh, khi nào gọi cấp cứu, liều oxy là chuyện của bác sĩ và nhân viên y tế; mọi con số công suất dưới đây là ví dụ giả định, nhà bạn phải đọc nhãn máy thật.
Ghi lại thông tin của từng máy y tế trước
Ngồi cạnh từng thiết bị, lật ra đọc nhãn và sổ hướng dẫn, ghi vào một tờ giấy để chung chỗ với nguồn dự phòng. Thông tin cần có:
- Tên loại thiết bị (máy tạo oxy, máy hút đờm, đệm hơi chống loét, máy khí dung, máy bơm thức ăn…).
- Điện áp và công suất trên nhãn, theo W. Nếu nhãn chỉ ghi dòng (A), nhân với điện áp để ra W gần đúng, rồi nhờ người có chuyên môn xác nhận.
- Máy có pin trong không, pin đó giữ được bao lâu theo sổ hướng dẫn.
- Máy cần chạy liên tục hay theo lần, mỗi lần bao lâu, mỗi ngày mấy lần, theo chỉ định của bác sĩ.
- Sổ hướng dẫn có ghi gì về việc chạy bằng máy phát, bộ lưu điện, bộ đổi điện không.
- Số liên lạc của nơi cung cấp máy và của cơ sở y tế đang theo dõi người bệnh, để ở chỗ dễ thấy.
Tờ giấy này giúp mọi người trong nhà, kể cả người không quen máy, biết ngay cần gì khi mất điện. Nó cũng là thứ đầu tiên thợ điện hay người bán thiết bị cần xem để tư vấn đúng.
Tính số Wh cần cho một đêm bằng ví dụ giả định
Ví dụ giả định cho một nhà có cụ già dùng máy tạo oxy ban đêm, máy hút đờm vài lần mỗi ngày và đệm hơi chống loét. Công suất dưới đây chỉ để minh hoạ cách tính.
| Thiết bị | Công suất (giả định) | Thời gian dùng | Điện năng |
|---|---|---|---|
| Máy tạo oxy | 300W | 8 giờ đêm | 300 × 8 = 2.400Wh |
| Đệm hơi chống loét | 10W | 8 giờ | 10 × 8 = 80Wh |
| Máy hút đờm | 100W | 3 lần × 15 phút = 45 phút | 100 × 0,75 = 75Wh |
| Đèn ngủ LED | 5W | 8 giờ | 5 × 8 = 40Wh |
| Cộng một đêm | 2.595Wh, làm tròn 2.600Wh |
Đọc bảng: máy tạo oxy chiếm gần hết. Một trạm sạc 1.000Wh, dùng được khoảng 850Wh qua ổ 220V (giả định hao 15%), chỉ chạy máy tạo oxy 300W được 850 ÷ 300, tức chưa tới 3 giờ. Muốn qua trọn một đêm 8 giờ chỉ bằng trạm sạc thì cần dung lượng dùng được khoảng 2.600Wh, nghĩa là trạm lớn hoặc nhiều trạm, hoặc ghép thêm máy phát.
Máy tạo oxy của nhà bạn có thể khác xa con số 300W ở đây, có loại nhỏ hơn nhiều, có loại lớn hơn. Đây là lý do phải đọc nhãn chứ không tính theo con số của nhà khác.
So ba loại nguồn dự phòng cho máy y tế
Không có loại nào hợp cho mọi nhà. Bảng dưới so theo những điểm quan trọng khi người bệnh phụ thuộc máy.
| Điểm so | Bộ lưu điện | Trạm sạc dự phòng | Máy phát chạy ngoài trời |
|---|---|---|---|
| Chuyển nguồn khi mất điện | Gần như tức thì, máy không tắt | Có loại chuyển nhanh khi cắm sẵn, phải đọc sổ | Phải có người nổ máy, hoặc có bộ chuyển nguồn tự động |
| Thời gian | Thường ngắn với tải vài trăm W | Theo dung lượng, vài giờ với tải vài trăm W | Theo nhiên liệu, kéo dài được |
| Tiếng ồn, khói | Không | Không | Có, phải đặt xa nhà, xa cửa sổ phòng người bệnh |
| Hợp với | Giữ máy chạy qua khoảnh khắc chuyển nguồn | Mất điện vài giờ, ban đêm | Mất điện dài, nhiều ngày |
Cách ghép hay gặp: bộ lưu điện hoặc trạm sạc cắm sẵn để máy không tắt lúc mất điện, máy phát ngoài trời cho mất điện dài, và bình oxy dự phòng theo chỉ định của bác sĩ cho lúc mọi thứ đều hỏng. Với thiết bị y tế, nên chọn nguồn có sóng sin chuẩn và hỏi nơi cung cấp máy xem nguồn nào được dùng.
Thử nguồn dự phòng định kỳ
Thiết bị dự phòng chỉ có ích khi nó chạy được đúng lúc cần. Một lịch thử đơn giản, làm mỗi tháng một lần vào ban ngày, khi người bệnh không cần máy hoặc có người túc trực:
- Kiểm trạm sạc, bộ lưu điện đã đầy, đèn báo bình thường.
- Có người túc trực bên người bệnh, chuẩn bị sẵn phương án oxy dự phòng nếu bác sĩ đã chỉ định.
- Rút phích bộ lưu điện hoặc trạm sạc khỏi ổ tường để giả lập mất điện, xem máy y tế có chạy tiếp không, có báo động gì không.
- Để chạy một khoảng ngắn, ghi lại mức pin tụt bao nhiêu phần trăm sau bao lâu, từ đó ước thời gian còn lại.
- Cắm lại điện lưới, sạc đầy. Nếu có máy phát, nổ máy ngoài trời, chạy có tải một lúc, rồi tắt theo lịch bảo dưỡng.
- Ghi ngày thử và kết quả vào tờ giấy cạnh máy.
Không làm bước thử khi người bệnh đang cần máy mà không có người túc trực và phương án dự phòng. Nếu thấy thời gian chạy tụt mạnh so với tháng trước, liên hệ người bán để kiểm pin.
Báo trước cho những người cần biết
Ở nhiều nơi, điện lực địa phương có kênh để hộ gia đình báo nhà có người phụ thuộc thiết bị y tế chạy điện, giúp họ lưu ý khi có lịch cắt điện. Cách làm khác nhau theo nơi, không phải nơi nào cũng có; hỏi điện lực địa phương hoặc UBND xã, phường xem ở chỗ mình thế nào.
Theo dõi lịch cắt điện có kế hoạch qua thông báo của điện lực, để sạc đầy mọi thứ từ hôm trước. Báo hàng xóm thân thiết biết nhà có người dùng máy, vì khi mất điện dài, nhà bên có máy phát hay trạm sạc có thể giúp sạc lại cho bạn.
Nói chuyện với bác sĩ đang theo dõi người bệnh về kế hoạch khi mất điện: máy có pin trong đủ bao lâu, khi nào cần chuyển sang bình oxy, khi nào cần đưa người bệnh đi. Những quyết định đó thuộc về chuyên môn y tế, không phải chuyện thiết bị điện.
Với gia đình ở xa trung tâm, nhà vườn, đảo, nơi mất điện có thể kéo dài nhiều ngày sau bão, nên nghĩ trước chuyện người bệnh có nên tạm ở nhà người thân gần cơ sở y tế trong mùa bão không.
Đặt nguồn và đi dây trong phòng người bệnh
Trạm sạc hoặc bộ lưu điện cho máy y tế nên đặt trên mặt bàn chắc, cách đầu giường một khoảng vừa đủ để dây không căng, không nằm trên lối đi của người chăm sóc. Dây đi sát tường, cố định gọn, để ban đêm có người vào trong bóng tối cũng không vấp. Một đèn ngủ LED tích điện đặt cạnh, tự sáng khi mất điện, giúp người chăm sóc thấy đường mà không phải tìm công tắc.
Một điểm hay bị quên: quanh người dùng máy tạo oxy, không khí giàu oxy hơn bình thường, lửa bén nhanh và cháy mạnh hơn. Khi mất điện, đừng thắp nến, đèn dầu, đừng hút thuốc hay đun bếp trong phòng đó. Dùng đèn pin, đèn LED tích điện. Trạm sạc, ổ cắm, bộ sạc cũng không đặt sát ống thở, không phủ khăn lên.
Chỗ đặt nguồn phải khô, không gần chậu nước, bình nước của người bệnh. Giường đặt sát cửa sổ hướng ra sân thì cửa sổ đó phải đóng khi máy phát ngoài trời đang chạy, và máy phát phải đặt ở phía khác của nhà.
Dán tờ giấy ghi thông tin máy và các bước khi mất điện lên tường cạnh nguồn, chữ to, để người thay ca chăm sóc, con cháu về thăm, hay hàng xóm sang giúp đọc là làm được.
Những điều không nên làm
Cắm máy y tế vào máy phát xăng thường mà chưa hỏi. Điện ra dao động có thể làm máy báo lỗi hoặc hỏng. Hỏi nơi cung cấp máy, dùng máy phát loại cho điện ổn định hoặc chen bộ lưu điện ở giữa nếu được khuyên.
Đặt máy phát gần cửa sổ phòng người bệnh cho dây ngắn. Người bệnh hô hấp yếu càng nhạy với khí CO. Máy phát phải ngoài trời, xa cửa sổ, ống xả quay đi.
Cắm chung máy y tế với quạt, tivi, sạc trên một ổ nhiều lỗ của trạm sạc. Thiết bị khác ăn vào thời gian của máy y tế. Ưu tiên một nguồn riêng cho máy y tế, nguồn khác cho phần còn lại.
Dùng ổ cắm kéo dài, dây nối lỏng. Phích lỏng tuột ra ban đêm không ai biết. Dùng ổ chắc, đặt dây gọn, không để vướng chân người đi lại.
Mua nguồn dự phòng xong để nguyên trong hộp. Thiết bị chưa từng được cắm thử với máy y tế thật thì đêm mất điện mới là lần đầu, đúng lúc không ai muốn thử nghiệm. Cắm thử ngay ngày mua, có người bán hướng dẫn nếu được, xem máy y tế nhận nguồn bình thường, không báo lỗi, rồi mới cất vào chỗ quy định.
Tự mở pin, tự ghép ắc quy rời để tăng dung lượng. Rủi ro cháy, chập. Muốn dung lượng lớn hơn, hỏi người bán loại có pin mở rộng chính hãng của thiết bị đó.
Câu hỏi thường gặp
Trạm sạc dự phòng chạy máy tạo oxy được bao lâu?
Lấy dung lượng dùng được chia công suất máy. Ví dụ giả định trạm dùng được 850Wh, máy 300W thì chưa tới 3 giờ. Máy của nhà bạn có công suất khác, phải đọc nhãn rồi tính lại.
Máy tạo oxy có chạy bằng máy phát điện được không?
Nhiều máy chạy được, nhưng điện ra dao động có thể gây báo lỗi. Hỏi nơi cung cấp máy về loại máy phát phù hợp, và đặt máy phát ngoài trời, xa cửa sổ phòng người bệnh vì khí CO.
Có cần bộ lưu điện nếu đã có máy phát không?
Thường nên có, vì từ lúc mất điện tới lúc nổ máy và chuyển nguồn có một khoảng trống. Bộ lưu điện hoặc trạm sạc cắm sẵn giữ máy y tế chạy qua khoảng đó.
Nên báo điện lực rằng nhà có người dùng máy y tế không?
Nên hỏi điện lực địa phương hoặc UBND xã, phường xem có kênh ghi nhận không. Cách làm khác nhau theo nơi. Dù có hay không, vẫn phải tự chuẩn bị nguồn dự phòng.
Mất điện lâu mà nguồn dự phòng sắp hết thì sao?
Làm theo kế hoạch đã bàn trước với bác sĩ: chuyển sang bình oxy nếu được chỉ định, đưa người bệnh tới nơi có điện hoặc cơ sở y tế. Khi người bệnh khó thở, tím tái, gọi 115.
Đệm hơi chống loét có cần điện dự phòng không?
Đệm hơi tốn ít điện nhưng chạy suốt ngày đêm. Hỏi nơi cung cấp xem đệm xẹp bao lâu khi mất điện và nên làm gì. Tải nhỏ nên một trạm sạc thường giữ được khá lâu.