PhongNang.comPhong Năng
Điện dự phòng khi mất điện: chọn, tính và đặt

Tủ đông, bơm nước, cửa cuốn khi mất điện: nguồn dự phòng nào kéo nổi

Ba tải khó nhất khi mất điện là tủ đông, bơm nước và cửa cuốn vì dòng khởi động lớn. Tính bằng ví dụ giả định để biết bộ lưu, trạm sạc hay máy phát kéo nổi.

A water tank on a steel stand beside a rural house, a small pump at its base, a man seen from behind carrying a hose, wide shot, morning light

Tủ đông, bơm nước và cửa cuốn là ba thiết bị làm hỏng kế hoạch điện dự phòng của nhiều nhà, vì chúng cần dòng khởi động gấp vài lần lúc chạy đều; bộ lưu điện gia đình gần như không kéo nổi, trạm sạc chỉ kéo được khi mức xả đỉnh đủ lớn, còn máy phát phải chọn cỡ theo thiết bị khởi động mạnh nhất. Cách khôn hơn thường là giảm số lần phải khởi động: tủ đông chạy theo đợt, bơm đầy bồn trước khi mất điện, cửa cuốn có bộ lưu điện riêng và cách mở bằng tay.

Phần dưới đi từng thiết bị bằng ví dụ giả định, kèm bảng nguồn nào kéo được gì, thứ tự bật khi chạy máy phát, và những việc nên nhờ thợ đo trước khi mua thiết bị dự phòng. Các con số công suất chỉ để minh hoạ cách tính; nhãn máy nhà bạn mới là số đúng.

Vì sao ba thiết bị này khó hơn đèn và quạt

Đèn LED và quạt nhỏ bật lên là chạy ngay ở mức công suất ghi trên nhãn. Tủ đông có máy nén, bơm nước có động cơ quay cánh bơm, cửa cuốn có động cơ kéo cả tấm cửa nặng. Cả ba đều phải thắng quán tính và áp lực lúc mới bật, nên trong vài phần giây tới vài giây đầu, chúng kéo dòng lớn hơn nhiều lần lúc chạy đều.

Nguồn dự phòng nào cũng có hai giới hạn: chạy đều được bao nhiêu, và chịu đỉnh trong chốc lát được bao nhiêu. Phần lớn sự cố "máy phát không kéo nổi tủ đông" hay "trạm sạc tắt phụt khi bật bơm" xảy ra ở giới hạn thứ hai, dù giới hạn thứ nhất còn dư.

Thêm một điều: tủ đông và bơm còn tự bật lại nhiều lần trong ngày. Tủ đông bật mỗi khi nhiệt độ trong tủ lên tới mức đặt; bơm tự động bật khi phao trong bồn hạ xuống. Mỗi lần tự bật là một đỉnh, có khi rơi đúng lúc nguồn đang gánh thứ khác. Nhà nào hiểu điều này thì sắp xếp được, nhà nào không thì nguồn nhảy liên tục và người ta tưởng thiết bị dự phòng hỏng.

Tủ đông: giữ lạnh bằng cách ít mở và chạy theo đợt

Tủ đóng kín giữ lạnh được khá lâu. Tủ đầy hàng giữ lạnh lâu hơn tủ vơi, vì khối hàng đông lạnh tự làm "đá giữ nhiệt". Thời gian giữ được bao lâu tuỳ tủ, tuỳ độ đầy, tuỳ nhiệt độ phòng; đọc sổ hướng dẫn của tủ hoặc hỏi người bán, đừng tin một con số chung.

Đặt một nhiệt kế trong tủ. Một nhiệt kế rẻ tiền loại dùng cho tủ lạnh, đặt ở ngăn giữa, là cách duy nhất biết thật sự tủ còn lạnh không. Nhìn nhiệt kế qua lần mở cửa nhanh, ghi giờ và số đo.

Chạy theo đợt bằng máy phát. Thay vì chạy máy phát cả ngày cho tủ, nhiều nhà chạy từng đợt: nổ máy, chạy tủ một khoảng cho tới khi nhiệt kế về mức đặt, rồi tắt. Khoảng cách giữa các đợt tuỳ nhiệt kế, không tuỳ đồng hồ.

Tính thử bằng ví dụ giả định. Tủ đông chạy 200W, máy nén chạy khoảng nửa thời gian, trung bình 100W. Một ngày: 100 × 24 = 2.400Wh. Lúc khởi động giả định 800W. Một trạm sạc 1.000Wh, dùng được khoảng 850Wh, giữ tủ được khoảng 850 ÷ 100, tức hơn 8 giờ, nếu chịu được đỉnh 800W.

Đông lạnh thêm đá trước mùa bão. Vài can nước đông đá xếp vào chỗ trống trong tủ trước mùa mưa bão giúp tủ giữ lạnh lâu hơn, sau này còn dùng làm nước.

Bơm nước: bồn đầy là một cục pin bằng nước

Ở quê, ven biển và vùng đồi, nhiều nhà dùng bơm giếng hoặc bơm đẩy nước lên bồn trên cao. Khi mất điện, nước trong bồn vẫn chảy xuống nhờ độ cao. Vì vậy bồn đầy chính là một kho dự trữ không cần pin, và cách rẻ nhất để có nước khi mất điện là giữ bồn đầy trước mùa bão, trước lịch cắt điện.

Tính thử bằng ví dụ giả định: bồn 1.000 lít, nhà bốn người dùng tiết kiệm khoảng 400 lít mỗi ngày, bồn đầy đủ dùng khoảng 1.000 ÷ 400 = 2,5 ngày. Khi cần bơm lại, giả định bơm 750W đẩy 20 lít mỗi phút, đầy bồn mất 1.000 ÷ 20 = 50 phút, điện năng 750 × 50 ÷ 60 khoảng 625Wh. Điện năng không lớn, cái khó là đỉnh khởi động, giả định khoảng 2.000W.

Từ ví dụ trên: một máy phát cỡ vừa, chạy chừng một giờ mỗi hai ngày để bơm đầy bồn, giải quyết được nước cho cả nhà. Trạm sạc gia đình thường không chịu nổi đỉnh khởi động của bơm 750W; muốn dùng trạm thì cần loại có mức xả đỉnh lớn hơn nhiều, và hỏi thợ trước.

Bơm giếng sâu đặt dưới lòng giếng thường có dòng khởi động còn lớn hơn bơm đẩy trên mặt đất. Nhà dùng loại này nên nhờ thợ đo thật bằng ampe kìm lúc bơm khởi động, rồi mới chọn máy phát. Thợ cũng có thể đề xuất bộ khởi động mềm hoặc biến tần cho bơm để hạ đỉnh; đó là việc lắp đặt của thợ, chủ nhà chỉ cần biết để hỏi.

Cửa cuốn: lo cách mở trước khi lo điện

Với cửa cuốn, câu hỏi đầu tiên không phải nguồn nào kéo nổi động cơ, mà là mất điện thì người trong nhà ra vào bằng cách nào. Nhà phố ở thị trấn, nhà có gara chỉ có một lối cửa cuốn, mất điện lúc có cháy hay có người cần đi cấp cứu mà không mở được cửa là chuyện rất nguy hiểm.

Hầu hết cửa cuốn có cách mở bằng tay khi mất điện, qua xích kéo hoặc bộ nhả, tuỳ loại. Nhờ người lắp cửa chỉ cho cả nhà vị trí và cách dùng, thử mở bằng tay một lần khi còn điện. Đừng tự tháo vỏ động cơ để tìm cách mở.

Về điện, cửa cuốn có bộ lưu điện chuyên dụng do người lắp cửa gắn kèm. Động cơ cửa chạy mỗi lần chỉ vài chục giây, nên điện năng rất nhỏ: ví dụ giả định 600W chạy 15 giây là 600 × 15 ÷ 3.600 khoảng 2,5Wh. Thứ cần là sức chịu đỉnh khi động cơ kéo cửa, vì vậy bộ lưu điện gia đình cho modem không dùng được cho cửa cuốn.

Nếu nhà đã có máy phát với bộ chuyển nguồn, hỏi thợ có nên đưa mạch cửa cuốn vào nhóm ưu tiên không. Thường bộ lưu điện riêng của cửa vẫn là cách đơn giản nhất.

Nguồn nào kéo nổi thiết bị nào: bảng tham khảo

Bảng dưới tóm cách nghĩ với các con số giả định ở trên. Cột "thường được" nghĩa là đa số trường hợp ổn, vẫn phải đọc thông số cụ thể của nguồn và thiết bị nhà bạn.

Thiết bịBộ lưu điện cho modemTrạm sạc gia đìnhMáy phát nhỏ khoảng 1.000W liên tụcMáy phát vừa, đỉnh trên 2.500W
Tủ đông 200W, đỉnh 800WKhôngĐược nếu đỉnh trạm đủThường được, bật riêngĐược
Bơm đẩy 750W, đỉnh 2.000WKhôngThường khôngThường khôngĐược, bật riêng
Bơm giếng sâuKhôngKhôngKhôngPhải để thợ đo rồi chọn
Cửa cuốnKhôngKhông nênHỏi người lắp cửaHỏi người lắp cửa
Đèn, quạt, modemModem đượcĐượcĐượcĐược

Bảng này cũng cho thấy một điều: nhiều nhà chỉ cần máy phát lớn vì chiếc bơm. Nếu giải quyết được nước bằng bồn đầy và một lần bơm mỗi vài ngày, có khi máy phát nhỏ hơn hoặc trạm sạc là đủ cho phần còn lại.

Thứ tự bật khi chạy bằng máy phát

Làm theo thứ tự này, mỗi lần chỉ một thiết bị có động cơ khởi động, máy phát đỡ quá tải và bền hơn.

  1. Tắt hoặc rút phích các thiết bị lớn trước khi nổ máy hay chuyển nguồn.
  2. Nổ máy ngoài trời, chờ máy chạy đều.
  3. Bật thiết bị có đỉnh khởi động lớn nhất trước, thường là bơm. Chờ nó chạy ổn định.
  4. Bơm đầy bồn xong thì tắt bơm, rồi mới bật tủ đông.
  5. Khi tủ đông chạy ổn, bật dần đèn, quạt, modem, sạc.
  6. Muốn bật lại bơm, tắt tủ đông trước, hoặc chờ máy nén tủ ngắt.

Người trong nhà nên thống nhất một người "giữ máy" mỗi lần mất điện, để không ai tự ý bật thêm thiết bị lớn. Dán thứ tự này cạnh bộ chuyển nguồn hoặc cạnh ổ cắm từ máy phát.

Nếu sau khi bật một thiết bị mà máy gằn tiếng, đèn tối hẳn đi rồi mới sáng lại, đó là dấu hiệu máy đang sát giới hạn. Tắt bớt một thứ, đừng cố chạy tiếp cho tới lúc aptomat nhảy.

Nhờ thợ đo trước khi mua nguồn dự phòng

Nhãn thiết bị thường chỉ ghi công suất chạy, ít khi ghi dòng khởi động. Với ba thiết bị khó này, một buổi thợ điện đến đo là khoản đáng bỏ ra trước khi mua máy phát hay trạm sạc. Những việc nên nhờ:

  • Đo dòng khởi động thật của bơm, tủ đông, cửa cuốn bằng ampe kìm có chức năng bắt đỉnh, ghi lại từng con số.
  • Đo dòng lúc chạy đều để biết công suất thật, so với nhãn.
  • Xem bơm và tủ có đang chạy quá tải, có tụ khởi động yếu không, vì thiết bị yếu sẵn sẽ kéo đỉnh còn lớn hơn.
  • Đề xuất có nên lắp bộ khởi động mềm hay biến tần cho bơm để hạ đỉnh, và nói rõ việc đó ảnh hưởng gì.
  • Xem mạch nào nên tách riêng để sau này đưa vào máy phát qua bộ chuyển nguồn.

Mang tờ kết quả đo theo khi đi xem máy phát hay trạm sạc. Người bán có số thật để tư vấn, còn bạn có căn cứ để không bị bán máy quá nhỏ hay quá lớn so với nhà mình.

Câu hỏi thường gặp

Trạm sạc dự phòng có chạy được máy bơm nước không?

Bơm nhỏ có khi được, bơm đẩy 750W trở lên thì đa số trạm gia đình không chịu nổi đỉnh khởi động. Cách thực tế hơn là bơm đầy bồn trước khi mất điện và dùng máy phát chạy ngoài trời khi cần bơm lại.

Tủ đông mất điện bao lâu thì đồ bên trong hỏng?

Tuỳ tủ, độ đầy, nhiệt độ phòng và số lần mở cửa. Không có một con số chung. Đặt nhiệt kế trong tủ, hạn chế mở cửa, và đọc hướng dẫn của tủ để biết mức nhiệt an toàn.

Mất điện thì mở cửa cuốn bằng cách nào?

Đa số cửa cuốn có cách mở bằng tay qua xích kéo hoặc bộ nhả, tuỳ loại. Nhờ người lắp chỉ cho cả nhà và thử một lần khi còn điện. Không tự tháo vỏ động cơ.

Bộ lưu điện của modem có dùng cho cửa cuốn được không?

Không. Cửa cuốn cần sức chịu đỉnh lớn khi động cơ kéo cửa. Dùng bộ lưu điện chuyên cho cửa cuốn do người lắp cửa gắn, đúng với động cơ của cửa.

Có cần máy phát lớn chỉ vì cái máy bơm không?

Thường máy bơm là thứ quyết định cỡ máy phát. Nếu giữ được bồn đầy và chỉ bơm vài ngày một lần, có thể cân nhắc cách khác, hoặc nhờ thợ đề xuất bộ khởi động mềm để hạ đỉnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138