PhongNang.comPhong Năng
Đo gió, chọn chỗ, dựng cột và bảo trì tua bin

Đo tốc độ gió tại nhà trước khi mua tua bin: máy cầm tay và nhật ký vài tuần

Cách đo gió bằng máy đo cầm tay, ghi nhật ký vài tuần, tính trung bình cho đúng và đọc kết quả để biết nơi ở có đủ gió cho tua bin nhỏ hay không.

a handheld anemometer raised by a farmer seen from behind at the edge of a rice field, wide shot, low angle against a bright overcast sky with moving clouds

Muốn biết nhà mình có đáng lắp tua bin gió hay không, cách rẻ và chắc nhất là tự đo: một máy đo gió cầm tay, một cuốn sổ, ba lần đo mỗi ngày ở đúng chỗ định đặt cột, kéo dài ít nhất bốn tuần và tốt hơn là qua hai mùa gió. Con số trung bình cuối sổ quyết định gần như mọi thứ phía sau: cỡ tua bin, chiều cao cột, và cả câu trả lời "thôi, không làm".

Bài này đi từng bước: máy đo cầm tay đo được gì, đứng ở đâu để đo, ghi sổ theo mẫu nào, tính trung bình sao cho không tự lừa mình, và đọc kết quả thế nào. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ phép tính, không phải số gió của vùng nào. Đo gió là việc chủ nhà tự làm được hoàn toàn, không cần trèo cao và không đụng tới điện.

Vì sao phải đo trước khi tin lời người bán

Người bán tua bin thường nói "nhà gần biển là gió nhiều lắm", hoặc chỉ vào cây dừa đang lắc mà bảo "gió thế này chạy thoải mái". Cảm giác gió và số đo gió khác nhau rất xa. Một buổi chiều gió lồng lộng làm người ta nhớ mãi, còn mười buổi sáng lặng như tờ thì quên. Tua bin không sống bằng buổi chiều đáng nhớ, nó sống bằng con số trung bình của cả tháng, cả năm.

Lý do con số này quan trọng tới vậy nằm ở một nguyên lý vật lý đơn giản: công suất gió tỉ lệ với lập phương tốc độ gió. Gió mạnh gấp đôi thì năng lượng trong luồng gió gấp tám lần. Ví dụ giả định: chỗ A có gió trung bình 3 m/s, chỗ B có gió trung bình 4,5 m/s. Tỉ số tốc độ là 1,5; lũy thừa ba của 1,5 là 1,5 × 1,5 × 1,5 = 3,375. Nghĩa là cùng một tua bin, đặt ở chỗ B có thể nhận hơn ba lần năng lượng so với chỗ A, dù hai con số nghe chỉ chênh "có một rưỡi mét".

Ngược lại, sai một chút khi ước lượng là sai rất nhiều khi tính điện. Nếu người bán ước 5 m/s mà thực tế chỉ 4 m/s, năng lượng thật chỉ còn khoảng (4/5)³ = 0,512, tức là hơn một nửa một chút so với lời hứa. Vì vậy vài tuần cầm máy đo không phải là thủ tục cho có. Đó là khoản tiết kiệm lớn nhất bạn làm được trước khi bỏ tiền vào cột, cánh và pin.

Máy đo gió cầm tay đo được gì và không đo được gì

Đo được tốc độ gió tức thời tại chỗ bạn đứng. Máy cầm tay thường là loại chén quay hoặc cánh quạt nhỏ, hiện số theo m/s, km/h hoặc nút. Nên để máy ở đơn vị m/s cho thống nhất với mọi tài liệu về tua bin.

Nhiều máy có nút giữ số lớn nhất và số trung bình trong một lần đo. Dùng chế độ trung bình nếu có: giơ máy khoảng một đến hai phút rồi đọc số trung bình, đừng đọc con số nhảy lên đúng lúc một cơn giật đi qua.

Không đo được gió ở độ cao cột. Tay người chỉ giơ được tới khoảng hai mét. Gió ở độ cao mười, mười hai mét thường mạnh hơn và ít rối hơn gió sát đất. Số đo cầm tay vì thế là số thấp hơn thực tế ở đỉnh cột, dùng để so sánh và loại trừ, không dùng để tính sản lượng chính xác.

Không đo được độ rối của gió. Gió đi qua mái nhà, hàng cây thì quẩn và giật, tua bin chịu rung và ra điện kém dù số trung bình trông được. Máy cầm tay không cho thấy điều này; phải nhìn bằng mắt, xem dải ruy băng hay túi nilon buộc trên sào lắc đều hay giật cục.

Không thay được một cột đo gió lắp cố định. Với khu trang trại lớn định đầu tư nhiều tua bin, đơn vị có chuyên môn sẽ đặt thiết bị ghi tự động trên cột trong nhiều tháng. Với một hộ định lắp một tua bin nhỏ, nhật ký cầm tay là đủ để trả lời câu hỏi "có hay không".

Đứng ở đâu và đo thế nào cho số không bị méo

Nguyên tắc chung: đo ở đúng chỗ bạn nghĩ sẽ đặt cột, ở chỗ đứng an toàn trên mặt đất. Không trèo mái, không đứng trên bờ tường, không trèo cây để "đo cho cao".

  1. Chọn hai hoặc ba điểm ứng viên trong khu đất: góc vườn trống nhất, bờ ao phía hướng gió chính, mô đất cao nhất. Cắm một cái cọc nhỏ đánh dấu để lần nào cũng đứng đúng chỗ đó.
  2. Đứng xa nhà, xa cây ít nhất vài chục mét nếu khu đất cho phép. Đứng sát nhà là đo gió đã bị mái nhà bẻ hướng và làm rối.
  3. Giơ máy lên cao hết tầm tay, quay mặt cảm biến về phía gió tới, giữ yên một đến hai phút. Người cầm máy đứng phía sau máy, không chắn gió.
  4. Đo ba lần mỗi ngày vào giờ cố định, ví dụ sáng sớm, giữa trưa và chiều muộn. Thêm một lần buổi tối nếu nhà định dùng điện gió chủ yếu về đêm.
  5. Ngày lặng gió vẫn ghi số 0. Đây là chỗ nhiều người bỏ qua: chỉ ghi khi có gió thì sổ đẹp nhưng sai.
  6. Ghi thêm hướng gió theo tám hướng chính và một dòng ghi chú về thời tiết: nắng, mưa, giông, trước bão.
  7. Nếu buộc thêm một dải ruy băng dài trên một cây sào tre cắm chắc ở điểm đo, mỗi lần đi ngang ghi thêm nhận xét: ruy băng bay thẳng đều hay quất loạn xạ.

Máy đo không cần đắt hay loại chuyên nghiệp. Điều quan trọng là dùng một máy duy nhất trong suốt thời gian đo, để các con số so được với nhau.

Mẫu sổ nhật ký gió và cách điền

Kẻ một bảng như dưới đây trong sổ tay hoặc bảng tính trên điện thoại. Các dòng mẫu là số giả định để thấy cách ghi.

NgàyGiờĐiểm đoTốc độ (m/s)HướngGhi chú
Ngày 16 giờBờ ao1,5Đông BắcTrời mát, gió nhẹ
Ngày 112 giờBờ ao4,0Đông BắcNắng, gió đều
Ngày 117 giờBờ ao5,5ĐôngRuy băng bay thẳng
Ngày 26 giờBờ ao0Không rõLặng hẳn
Ngày 212 giờGóc vườn2,5Đông BắcRuy băng giật cục
Ngày 217 giờGóc vườn3,0ĐôngGần hàng cây, gió quẩn

Khi so hai điểm, cố gắng đo hai điểm cách nhau vài phút trong cùng một buổi, vì gió đổi từng giờ. Cột ghi chú tưởng phụ nhưng về sau rất có ích: nó cho biết điểm nào có gió đều và điểm nào gió rối, và cho thấy những ngày bất thường như trước bão không nên kéo con số trung bình lên quá tay.

Tính trung bình cho đúng, không tự lừa mình

Cuối mỗi tuần, cộng tất cả các số trong tuần ở cùng một điểm đo, kể cả số 0, rồi chia cho số lần đo. Ví dụ giả định: bốn tuần, mỗi ngày ba lần, là 28 × 3 = 84 lần đo. Nếu tổng các số là 252 thì trung bình là 252 / 84 = 3 m/s.

Có ba cái bẫy hay gặp. Thứ nhất là bỏ số 0: nếu trong 84 lần có 20 lần lặng, mà bạn chỉ chia cho 64 lần có gió, trung bình sẽ thành 252 / 64 ≈ 3,9 m/s, đẹp hơn thực tế gần một mét mỗi giây. Thứ hai là chỉ đo khi thấy gió: người đo hay "tiện thì đo" vào buổi chiều lộng gió, sổ sẽ lệch lên. Thứ ba là lấy số lớn nhất làm số đại diện: cơn giật 9 m/s không nói gì về việc tua bin chạy được bao nhiêu giờ.

Ngoài con số trung bình, đếm thêm một chỉ số dễ hiểu: bao nhiêu phần trăm số lần đo có gió trên 3 m/s. Nhiều tua bin nhỏ chỉ bắt đầu ra điện đáng kể quanh mức đó. Ví dụ giả định: 84 lần đo có 30 lần trên 3 m/s, tức khoảng 30 / 84 ≈ 36 phần trăm. Con số này giúp hình dung tua bin sẽ "làm việc" khoảng một phần ba thời gian, phần còn lại quay chậm hoặc đứng yên.

Cuối cùng, nhớ rằng số đo cầm tay là số sát đất. Trên đỉnh cột gió thường mạnh hơn, nhưng mạnh hơn bao nhiêu tuỳ địa hình, không có hệ số chung để nhân lên. Nên xem số của bạn là mức sàn, và để đơn vị lắp đặt giải thích họ ước lượng gió ở độ cao cột bằng cách nào.

Một tháng chưa đủ: gió đổi theo mùa

Ở nhiều nơi, gió có mùa rất rõ. Có tháng gió thổi đều cả ngày lẫn đêm, có tháng lặng nhiều ngày liền, nóng hầm hập. Đo đúng bốn tuần giữa mùa gió mạnh rồi kết luận là cách nhanh nhất để mua một tua bin quá cỡ so với cả năm. Đo đúng mùa lặng thì ngược lại, có khi bỏ qua một nơi thực ra khá tốt.

Cách làm thực tế cho hộ gia đình: đo kỹ bốn tuần ở một mùa, sau đó giữ thói quen đo một lần mỗi ngày vào giờ cố định trong vài tháng tiếp theo, ít nhất là sang được mùa kế tiếp. Sổ dày dần lên mà không tốn công bao nhiêu. Nếu nhà định dùng điện gió quanh năm cho tải thiết yếu như đèn, bơm, sục khí, thì con số đáng nhìn là trung bình của mùa yếu nhất, không phải của mùa mạnh nhất.

Trong lúc chờ, hỏi chuyện những người sống lâu năm ở đó: người đánh cá, người phơi muối, người trồng thanh long, người giữ ao. Họ không đưa được số m/s nhưng biết rõ tháng nào gió "ăn", tháng nào lặng, hướng nào thổi mạnh. Ghi những điều đó vào trang cuối sổ, đặt cạnh số đo của bạn. Khi số đo và kinh nghiệm của người địa phương khớp nhau, bạn có cơ sở chắc chắn hơn nhiều so với bất kỳ lời chào hàng nào.

Đọc kết quả: khi nào nên nghĩ tiếp, khi nào nên dừng

Bảng dưới đây là ngưỡng thô theo kinh nghiệm làm nghề, dùng cho số trung bình đo cầm tay sát đất qua ít nhất một mùa. Đây không phải tiêu chuẩn kỹ thuật, và mỗi tua bin có đường công suất riêng.

Trung bình đo đượcĐọc thế nàoBước tiếp theo
Dưới khoảng 2,5 m/sGió yếu cho tua bin nhỏ ở hầu hết vị tríThường nên dừng, chuyển sang nguồn khác như nắng hoặc lưới điện
Khoảng 2,5 đến 3,5 m/sCó thể được nếu cột đủ cao và vị trí thoángĐo thêm mùa khác, mời đơn vị lắp đặt khảo sát, đừng mua theo con số công suất trên hộp
Khoảng 3,5 đến 4,5 m/sĐáng cân nhắc nghiêm túcSo vài điểm trong khu đất, tính tải thiết yếu, hỏi đường công suất thật của tua bin
Trên khoảng 4,5 m/s đềuVị trí khá cho điện gió nhỏLưu ý thêm chuyện chịu gió bão, cột, dây néo và bảo trì

Bảng chỉ giúp sàng lọc. Một nơi gió trung bình khá nhưng rối vì sát hàng cây vẫn có thể cho kết quả kém. Mang cả cuốn sổ, không chỉ con số cuối, tới buổi nói chuyện với đơn vị lắp đặt; người có nghề sẽ hỏi bạn ngay về số 0, về hướng gió và về ghi chú gió quẩn.

Câu hỏi thường gặp

Đo gió bằng ứng dụng điện thoại có thay được máy đo cầm tay không?

Không. Ứng dụng thời tiết hiện số gió của trạm khí tượng ở xa hoặc của mô hình dự báo, không phải gió tại góc vườn nhà bạn. Gió ở một khu đất có thể khác hẳn vài cây số bên cạnh vì cây cối, đồi và nhà cửa.

Cần đo bao lâu thì đủ để quyết định?

Tối thiểu bốn tuần đo đều ba lần mỗi ngày để có con số ban đầu, sau đó duy trì mỗi ngày một lần qua ít nhất một mùa khác. Với hộ gia đình định dùng điện gió quanh năm, đo đủ mùa mạnh lẫn mùa yếu là an toàn nhất.

Có nên trèo lên mái nhà để đo cho cao hơn không?

Không nên. Trên mái gió bị chính mái nhà làm rối nên số đo cũng không đại diện, trong khi nguy cơ ngã là thật. Đo ở mặt đất tại chỗ định đặt cột, chấp nhận đó là số thấp hơn đỉnh cột và dùng nó để so sánh, sàng lọc.

Số đo trung bình 3 m/s thì tua bin ghi 1kW ra được bao nhiêu điện?

Không có một con số chung, vì phụ thuộc đường công suất của từng tua bin, chiều cao cột và độ rối của gió. Điều chắc chắn là ở gió trung bình như vậy, tua bin hiếm khi chạy gần công suất ghi trên nhãn. Hãy yêu cầu người bán cho xem đường công suất ở dải 3 đến 5 m/s.

Ghi số 0 vào sổ có làm số trung bình xấu đi không cần thiết không?

Số 0 làm trung bình thấp đi đúng bằng mức thực tế. Tua bin cũng đứng yên vào những lúc đó, nên bỏ số 0 là tự đánh lừa mình. Sổ trung thực giúp bạn tránh mua tua bin quá cỡ hoặc tránh lắp ở nơi không đáng.

Đo gió xong rồi, bước tiếp theo là gì?

Chọn điểm có gió đều nhất, ít rối nhất trong các điểm đã đo, rồi mang sổ tới nói chuyện với đơn vị lắp đặt có chuyên môn. Cùng họ bàn chiều cao cột, loại cột, khoảng cách an toàn và tải điện thiết yếu của nhà trước khi chọn tua bin.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138