Số giờ một bộ lưu điện giữ được modem, camera và đầu ghi bằng dung lượng ắc quy đổi ra Wh, nhân với phần thật sự dùng được (thường chỉ khoảng sáu, bảy phần mười), rồi chia cho tổng công suất các thiết bị cắm vào. Ví dụ giả định: ắc quy 12V 9Ah, tải 35W, ra khoảng hai giờ; cắm thêm ba bóng đèn thì chỉ còn hơn một giờ.
Nhiều nhà mua bộ lưu điện vì nghĩ "1.000VA" là chạy được cả buổi tối, rồi thất vọng khi modem tắt sau mười lăm phút vì lỡ cắm thêm quạt. Phần dưới giải thích ba con số trên hộp, tính thử từng bước, so bộ lưu điện thường với loại một chiều nhỏ chỉ cho modem, chỉ cách tự thử thời gian chạy và nhận ra lúc phải thay ắc quy.
Ba con số trên hộp bộ lưu điện và con số thật sự quyết định
VA là sức chịu tải, không phải dung lượng. Một bộ ghi 1.000VA cho biết lúc có điện lưới hoặc lúc đang lưu điện, nó chịu được tải cỡ nào cùng một lúc. Con số này không nói nó giữ được bao lâu. Hai bộ cùng 1.000VA có thể chạy chênh nhau nhiều lần về thời gian vì ắc quy bên trong khác nhau.
W thấp hơn VA. Cùng bộ đó, công suất tối đa theo W thường thấp hơn đáng kể, có máy chỉ khoảng sáu, bảy phần mười con số VA. Tổng tải cắm vào phải thấp hơn con số W, không phải con số VA. Nếu hộp chỉ ghi VA, đọc sổ hướng dẫn hoặc hỏi người bán con số W.
Dung lượng ắc quy mới quyết định số giờ. Thường ghi dạng điện áp và Ah, ví dụ 12V 7Ah hay 12V 9Ah, có máy dùng hai bình nối tiếp. Nhân điện áp với Ah ra Wh: 12 × 9 = 108Wh. Đây là con số dùng để tính giờ chạy.
Thời gian lưu điện in trên hộp đo ở tải nào. Hộp ghi "lưu điện vài phút" thường đo ở tải lớn, để kịp lưu tài liệu và tắt máy tính. Tải nhẹ như modem thì chạy lâu hơn nhiều, nhưng không tăng theo đúng tỉ lệ vì bộ đổi điện bên trong hao một phần cố định kể cả khi tải nhỏ.
Tính thử từng bước bằng ví dụ giả định
Ví dụ giả định cho một nhà muốn giữ mạng và camera khi mất điện. Công suất lấy theo nhãn bộ đổi nguồn của từng thiết bị; nhà bạn đọc nhãn thật rồi thay số.
| Bước | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Cộng tải | Modem 10W + 2 camera × 5W + đầu ghi 15W | 35W |
| Đổi dung lượng ra Wh | Ắc quy 12V × 9Ah | 108Wh |
| Phần dùng được (giả định 70%) | 108 × 0,7, đã trừ hao khi đổi điện và không xả cạn | khoảng 75Wh |
| Số giờ | 75 ÷ 35 | khoảng 2 giờ |
| Nếu thêm 3 bóng LED 10W | Tải thành 65W, 75 ÷ 65 | khoảng 1 giờ 10 phút |
| Nếu thêm quạt 50W | Tải thành 85W, 75 ÷ 85 | chưa tới 1 giờ |
Tỉ lệ 70% ở trên là giả định để minh hoạ; bộ lưu điện thường đời cũ có khi thấp hơn ở tải nhẹ. Đừng coi kết quả là lời hứa, hãy tự thử như ở mục dưới.
Bài học rõ nhất từ bảng: mỗi thiết bị cắm thêm đều ăn vào thời gian của modem. Đèn và quạt nên dùng loại tích điện riêng, để bộ lưu điện chỉ giữ những thứ cần liên lạc và an ninh.
Bộ lưu điện thường hay bộ lưu điện một chiều nhỏ cho modem
Bộ lưu điện thường làm một vòng: ắc quy 12V đổi lên điện xoay chiều 220V, rồi cục sạc của modem lại đổi xuống 12V một chiều. Mỗi lần đổi là một lần hao. Với tải nhỏ như modem, phần hao này chiếm tỉ lệ lớn.
Loại bộ lưu điện một chiều nhỏ, cắm thẳng đầu ra 12V hoặc 9V vào modem, bỏ qua hai lần đổi đó. Ví dụ giả định: bộ một chiều có pin 60Wh, hao 15%, còn khoảng 51Wh, chia cho modem 10W được khoảng 5 giờ. Gọn, êm, không có tiếng bíp, nhưng chỉ dùng cho thiết bị có đầu cắm và điện áp khớp.
Trước khi mua loại một chiều, lật cục sạc của modem và camera ra đọc điện áp, dòng và kiểu đầu cắm. Mua sai điện áp có thể làm hỏng thiết bị. Nếu nhà có modem 12V và camera 5V, cần bộ có nhiều cổng ra đúng mức, hoặc dùng hai bộ riêng. Đừng tự cắt dây, nối dây để ghép đầu cắm; nhờ người có chuyên môn hoặc mua đúng loại đầu.
Nhà nhiều thiết bị, có cả máy tính bàn, đầu ghi lớn và cần 220V thì bộ lưu điện thường vẫn hợp hơn. Nhà chỉ cần giữ wifi và một camera thì loại một chiều thường chạy lâu hơn với cùng dung lượng.
Sóng điện ra: khi nào cần loại sóng sin chuẩn
Loại sóng bậc thang (mô phỏng). Phổ biến ở bộ lưu điện giá phải chăng. Dùng tốt cho modem, đầu ghi, máy tính có nguồn đời mới. Một số thiết bị có động cơ hoặc nguồn kém có thể kêu ù, nóng hơn khi chạy bằng sóng này.
Loại sóng sin chuẩn. Dạng điện gần giống điện lưới, hợp với thiết bị nhạy, máy bơm nhỏ của bể cá, quạt có động cơ và một số thiết bị y tế. Với thiết bị y tế, hỏi nơi cung cấp máy chứ không tự quyết.
Thiết bị không nên cắm vào bộ lưu điện gia đình. Nồi cơm, ấm siêu tốc, bàn ủi, máy sấy tóc, máy in laser, máy bơm nước lớn. Các thiết bị này kéo dòng lớn, làm bộ lưu điện quá tải và kêu báo, hoặc rút cạn ắc quy trong vài phút.
Ổ "chỉ chống sét" trên bộ lưu điện. Nhiều bộ có hai dãy ổ: một dãy có lưu điện, một dãy chỉ lọc sét lan truyền. Cắm modem nhầm vào dãy chỉ chống sét thì mất điện là modem tắt ngay. Nhìn ký hiệu cạnh ổ hoặc đọc sổ hướng dẫn.
Tự thử thời gian chạy thật, không cần dụng cụ
Làm vào một buổi chiều có người ở nhà, khi không ai cần mạng gấp. Đây chỉ là rút phích bộ lưu điện ra khỏi ổ tường, không đụng tới dây điện trong nhà.
- Sạc đầy bộ lưu điện bằng cách để cắm điện lưới ít nhất qua một đêm.
- Cắm đúng những thiết bị sẽ cần lúc mất điện, không thêm, không bớt.
- Rút phích bộ lưu điện ra khỏi ổ tường, ghi giờ bắt đầu.
- Để yên, không mở thêm thiết bị. Ghi giờ lúc bộ báo pin yếu và giờ lúc modem tắt.
- Cắm lại điện lưới, để sạc đầy lại. Ghi kết quả vào một tờ giấy dán trên bộ lưu điện.
Con số tự thử này đáng tin hơn mọi lời quảng cáo. Thử lại mỗi năm một lần, trước mùa mưa bão. Thời gian tụt rõ so với năm trước là dấu hiệu ắc quy đã yếu.
Ba nhà mẫu: chọn cỡ bộ lưu điện theo việc cần giữ
Ba trường hợp giả định hay gặp ở quê và ven biển. Công suất và thời gian đều là ví dụ để thấy cách nghĩ, không phải đề xuất mua cỡ nào.
| Nhà | Cần giữ gì | Tải giả định | Hướng chọn |
|---|---|---|---|
| Nhà phố thị trấn, mất điện ngắn vài lần mỗi tháng | Wifi để con học, làm việc | Modem 10W | Bộ một chiều nhỏ cho modem là đủ, chạy được vài giờ |
| Nhà vườn có camera trông cổng, ao | Modem, đầu ghi, hai camera | 35W | Bộ lưu điện thường cỡ nhỏ, ắc quy lớn hơn mức tối thiểu, tự thử để biết số giờ |
| Nhà có người làm việc tại nhà bằng máy bàn | Máy tính, màn hình, modem | 150W trở lên | Bộ lưu điện chỉ để kịp lưu việc và tắt máy, làm tiếp lâu thì cần trạm sạc hoặc máy phát |
Điểm chung của ba nhà: xác định trước thứ gì PHẢI giữ, rồi mới chọn thiết bị. Thứ không thiết yếu như quạt, đèn, tivi để cho đèn tích điện, quạt tích điện hoặc trạm sạc lo.
Nếu nhà mất điện kéo dài cả ngày theo mùa bão, đừng cố mua bộ lưu điện thật lớn cho modem. Bộ lưu điện sinh ra để giữ qua những lần mất điện ngắn; mất điện dài thì kết hợp với trạm sạc dự phòng được sạc lại bằng tấm pin gấp hoặc máy phát chạy ngoài trời vài giờ mỗi ngày. Còn nếu sóng điện thoại ở vùng bạn cũng tắt khi mất điện lâu, giữ modem chạy cũng không giúp được gì; nên biết điều đó trước khi đầu tư thêm.
Khi nào thay ắc quy và những sai lầm hay gặp
Ắc quy trong bộ lưu điện gia đình là đồ tiêu hao. Nó yếu dần theo năm, nhanh hơn khi đặt chỗ nóng. Dấu hiệu nên gọi thợ hoặc mang ra chỗ bán xem:
- Thời gian tự thử tụt còn một nửa hoặc ít hơn so với lần thử đầu.
- Bộ kêu bíp liên tục dù đang có điện lưới, hoặc đèn báo ắc quy hỏng.
- Vỏ bộ lưu điện ấm lâu khi không mất điện, có mùi lạ, vỏ ắc quy phồng nhìn thấy qua khe.
- Mất điện là bộ tắt ngay, dù trước đó vẫn sạc qua đêm.
Thay ắc quy để người có chuyên môn làm, đúng loại, đúng điện áp và dung lượng. Không tự gắn ắc quy xe máy, ắc quy cũ tháo từ thiết bị khác vào. Vỏ phồng, nóng, có mùi khét thì rút phích, đưa ra chỗ thoáng xa đồ dễ cháy nếu cầm được an toàn, có khói lửa thì gọi 114.
Hai sai lầm khác hay gặp: đặt bộ lưu điện trong tủ kín cạnh modem nóng, làm ắc quy chai nhanh; và để bộ lưu điện dưới sàn ở nhà hay ngập, nước lên là hỏng cả bộ. Đặt chỗ thoáng, khô, cao, không bị nắng chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Bộ lưu điện 1.000VA chạy modem được bao lâu?
Con số 1.000VA không cho biết thời gian. Phải xem ắc quy bên trong bao nhiêu Wh, nhân khoảng sáu, bảy phần mười, rồi chia cho công suất modem. Tự thử bằng cách rút phích bộ lưu điện là chắc nhất.
Có nên cắm quạt vào bộ lưu điện của modem không?
Không nên. Quạt ăn phần lớn dung lượng, làm thời gian giữ mạng tụt mạnh. Quạt nên dùng loại tích điện riêng hoặc chạy bằng trạm sạc dự phòng, để bộ lưu điện chỉ giữ thiết bị liên lạc và camera.
Bộ lưu điện một chiều cho modem có tốt hơn bộ thường không?
Với tải nhỏ như modem, bộ một chiều bỏ qua hai lần đổi điện nên thường chạy lâu hơn với cùng dung lượng. Điều kiện là điện áp và đầu cắm phải khớp với cục sạc gốc của modem.
Ắc quy bộ lưu điện dùng được bao lâu thì phải thay?
Tuỳ loại ắc quy, nhiệt độ chỗ đặt và số lần mất điện. Thường sau vài năm sẽ yếu rõ. Cách biết chắc là tự thử mỗi năm và so thời gian chạy với lần thử đầu tiên.
Bộ lưu điện kêu bíp liên tục khi có điện có sao không?
Thường là báo ắc quy yếu, quá tải hoặc lỗi. Rút bớt thiết bị xem còn kêu không, đọc ý nghĩa tiếng bíp trong sổ hướng dẫn. Kêu kèm nóng, mùi lạ thì rút phích và nhờ người có chuyên môn kiểm.
Camera có cần bộ lưu điện riêng không?
Camera nối về đầu ghi thì cần giữ cả đầu ghi và modem mới xem được từ xa. Nếu camera chạy qua dây mạng cấp nguồn từ đầu ghi, chỉ cần giữ đầu ghi. Đọc sơ đồ do người lắp camera để lại.