PhongNang.comPhong Năng
Điện gió nhỏ: hiểu và chọn tua bin

Bộ điều khiển sạc tua bin gió: hãm điện, tải xả và vì sao không để máy chạy không tải

Tua bin gió không giống tấm pin: mất tải là quay vọt. Bộ điều khiển sạc, tải xả, hãm điện làm gì, đọc màn hình thế nào và sai lầm hay gặp khi ghép đồ.

A controller box with a blank dark display and a finned metal resistor unit mounted on the wall of a ventilated wooden shed beside a fish pond bank, soft morning light

Bộ điều khiển sạc của tua bin gió làm ba việc: chỉnh lưu điện từ máy phát, điều chỉnh dòng sạc vào ắc quy, và khi bình đầy hoặc gió quá mạnh thì chuyển điện dư sang tải xả hay hãm máy. Việc thứ ba là chỗ khác hẳn với tấm pin mặt trời: tấm pin ngắt ra thì đứng yên vô hại, còn tua bin mất tải thì quay vọt, điện áp vọt theo, có thể làm hỏng máy và gãy cánh.

Vì vậy, không bao giờ để tua bin gió chạy mà không nối vào bộ điều khiển có tải xả hoặc cơ chế hãm. Bài này giải thích vì sao, giới thiệu các bộ phận bảo vệ thường gặp bằng ngôn ngữ đời thường, cách đọc màn hình bộ điều khiển để biết hệ đang làm gì, những sai lầm hay gặp khi ghép thiết bị, và chia rõ phần chủ nhà theo dõi với phần thợ điện có chứng chỉ phải làm.

Tua bin gió khác tấm pin ở chỗ nào quan trọng nhất

Anh Tâm có ba tấm pin và một bộ ắc quy cho căn chòi trên rẫy. Thấy hàng xóm dựng tua bin gió, anh mua một cái về, định "cắm chung vào bộ sạc sẵn có cho tiện". Thợ đến xem và từ chối làm như vậy. Lý do nằm ở một khác biệt mà nhiều người không để ý.

Tấm pin mặt trời khi bị ngắt khỏi bình, hay khi bình đã đầy và bộ sạc ngừng nhận điện, thì nó chỉ nằm đó phơi nắng. Không có gì chuyển động, không có gì tăng tốc. Tua bin gió thì khác. Khi đang sạc, máy phát tạo lực ghìm giữ cánh ở tốc độ vừa phải. Nếu đột ngột không còn chỗ nhận điện, lực ghìm biến mất, gió vẫn đẩy, cánh quay nhanh dần lên.

Quay càng nhanh thì điện áp càng cao, lực ly tâm lên cánh càng lớn, tiếng ồn càng to. Ở gió mạnh, tình trạng quay vọt này có thể làm cháy bộ điều khiển, hỏng máy phát, nứt cánh, thậm chí văng cánh. Đó là lý do bộ điều khiển dành cho tấm pin không dùng thay cho tua bin được: nó biết cách ngừng nhận điện, nhưng không biết cách giữ cho tua bin bình tĩnh khi ngừng.

Thợ của anh Tâm đề xuất một bộ điều khiển lai có phần riêng cho gió kèm tải xả, hoặc một bộ điều khiển gió riêng nối vào cùng ắc quy, tính lại cỡ dây và chỗ đặt. Việc chọn cách nào để thợ quyết sau khi xem cả hệ. Phần anh Tâm cần nắm chỉ là vì sao không được "cắm chung cho tiện".

Ba việc của bộ điều khiển tua bin gió

Chỉnh lưu. Biến điện xoay chiều ba pha thay đổi theo gió từ máy phát thành điện một chiều. Đây là khâu đầu tiên, thường nằm ngay trong hộp điều khiển.

Điều sạc. Giữ cho dòng và điện áp đi vào ắc quy ở mức phù hợp với loại bình và mức đầy của bình. Bình sắp đầy thì giảm dòng, bình đầy thì ngừng nạp vào bình.

Xả và hãm. Khi bình đầy hoặc gió vượt mức an toàn, bộ điều khiển chuyển điện sang tải xả để giữ máy có tải, hoặc hãm máy bằng điện. Đây là việc riêng của bộ điều khiển dành cho gió, và là việc quan trọng nhất về an toàn.

Vì sao phải đúng loại. Mỗi bộ điều khiển được làm cho một dải công suất, điện áp máy phát và điện áp bình nhất định. Ghép sai cỡ thì hoặc bộ điều khiển quá tải, hoặc không đủ sức hãm khi gió mạnh. Chọn và đấu bộ điều khiển là việc của đơn vị lắp đặt, chủ nhà chỉ cần biết nó phải hợp với tua bin.

Tải xả: cái điện trở nóng ran là để làm gì

Tải xả là một khối điện trở, thường trông như hộp kim loại có nhiều lá tản nhiệt hoặc mấy thanh điện trở lớn gắn trên tường. Khi bình đầy, điện từ tua bin được đưa vào đây và biến thành nhiệt. Nhờ vậy máy phát vẫn có tải, cánh vẫn bị ghìm, tua bin không quay vọt.

Tải xả nóng là bình thường, có khi rất nóng. Vì thế nó phải được đặt ở chỗ thoáng, xa vật dễ cháy như rơm, bạt nhựa, can xăng, xa tầm tay trẻ em và vật nuôi, không bị che bởi quần áo phơi hay bao tải. Không bao giờ bọc tải xả vào hộp kín cho gọn, và không tháo tải xả ra vì "thấy nó nóng tốn điện".

Một số hệ dùng phần điện dư này để làm việc có ích, như đun nóng nước trong bình, sấy một góc kho. Ý tưởng hay, nhưng phải do đơn vị lắp đặt thiết kế, vì tải có ích có thể ngừng nhận điện khi nước đã nóng, và lúc đó hệ vẫn phải còn một đường xả an toàn khác. Chủ nhà không tự thay tải xả bằng bóng đèn, ấm đun hay thiết bị khác.

Hãm máy: hãm điện, hãm cơ và chế độ bão

Hãm điện. Một số bộ điều khiển hãm tua bin bằng cách làm máy phát nặng tay hẳn lên, cánh chậm lại đến gần như đứng yên. Nhiều hệ có công tắc hãm do đơn vị lắp đặt gắn sẵn để chủ nhà dùng khi cần, như trước bão hay khi thấy tiếng lạ.

Hãm cơ và tự né gió. Nhiều tua bin có cơ chế tự lệch đầu khỏi hướng gió khi gió quá mạnh, hoặc gập đuôi, để giảm lượng gió vào cánh. Có máy có phanh cơ khí. Mỗi máy một kiểu, cần hỏi rõ máy của mình dùng cách nào.

Hãm điện có giới hạn. Khi gió rất mạnh, hãm điện có thể không đủ giữ cánh. Vì vậy trước mùa bão, cách an toàn nhất là làm theo hướng dẫn của đơn vị lắp đặt: hãm từ sớm, hạ cột nếu là cột nghiêng hạ được, buộc cánh.

Thời điểm hãm. Hãm khi gió còn vừa phải, trước khi bão tới, không chờ gió đã mạnh mới hãm. Không ra gần cột khi gió đã mạnh, mưa lớn hay có sấm sét.

Đọc màn hình bộ điều khiển: hệ đang làm gì

Mỗi bộ điều khiển hiện thông tin một kiểu, nhưng thường có những mục dưới đây. Xem sổ hướng dẫn của bộ điều khiển nhà mình để biết vị trí chính xác.

Thông tin thường thấyNghĩa là gìDấu hiệu cần ghi lại
Điện áp bìnhMức đầy của ắc quySáng sớm thấp hơn hẳn mọi ngày
Dòng sạc từ gióGió đang nạp vào bình bao nhiêuGió khá mà dòng sạc gần bằng không
Trạng thái xảĐiện dư đang đổ vào tải xảBật xả liên tục cả khi bình chưa đầy
Trạng thái hãmTua bin đang bị hãmTự hãm khi gió không mạnh
Điện năng cộng dồnTổng điện gió làm ra trong ngàyNhiều ngày gió khá mà con số nhỏ bất thường
Đèn báo lỗiQuá áp, quá nhiệt, mất phaBất kỳ đèn lỗi nào sáng

Chụp màn hình bằng điện thoại vào cùng một giờ mỗi ngày là cách ghi chép đơn giản nhất. Sau vài tuần, những tấm ảnh đó giúp thợ thấy ngay vấn đề nằm ở gió, ở máy, ở bình hay ở tải.

Sai lầm hay gặp khi ghép thiết bị

Phần lớn sự cố của hệ tua bin gió nhỏ không đến từ máy hỏng, mà từ cách ghép đồ của nhiều nơi với nhau. Những sai lầm hay gặp:

  • Dùng bộ điều khiển dành cho tấm pin mặt trời để sạc từ tua bin, không có tải xả.
  • Tháo ắc quy ra khi tua bin đang quay, khiến máy mất tải đột ngột.
  • Dùng tải xả quá nhỏ so với tua bin, nóng chảy hoặc không giữ được máy khi gió mạnh.
  • Đặt bộ điều khiển và tải xả trong hộp kín, cạnh ắc quy hay can xăng.
  • Mua tua bin một nơi, bộ điều khiển một nơi, ắc quy một nơi, không ai chịu trách nhiệm cả hệ.
  • Ghép thêm tua bin vào hệ nắng sẵn có mà không hỏi lại đơn vị lắp đặt ban đầu.

Cách tránh đơn giản nhất là có một đơn vị chịu trách nhiệm cả hệ, từ tua bin tới tải. Nếu đã lỡ ghép nhiều nơi, mời một thợ điện có chứng chỉ đến xem tổng thể trước mùa gió mạnh.

Phần chủ nhà theo dõi, phần thợ phải làm

Bộ điều khiển là nơi điện từ tua bin, ắc quy và tải gặp nhau, nên ranh giới giữa việc của chủ nhà và việc của thợ phải thật rõ. Bảng dưới là cách chia thường dùng.

ViệcChủ nhàThợ điện có chứng chỉ, đơn vị lắp đặt
Chọn bộ điều khiển, tải xả hợp tua binHỏi, ghi lại thông số được tư vấnTính cỡ, chọn thiết bị
Đấu dây tua bin, bình, tải xả, bộ đổi điệnKhông làmĐấu, siết, kiểm cách điện
Theo dõi màn hìnhChụp ảnh, ghi số hằng ngàyĐọc lịch sử khi kiểm
Giữ chỗ đặt thoáng, sạchDọn rác, rơm, đồ đạc quanh tải xảHướng dẫn khoảng cách an toàn
Hãm tua bin trước bãoBật công tắc hãm theo hướng dẫn đã được chỉChỉ cách, kiểm cơ chế hãm định kỳ
Mùi khét, đèn lỗi, tiếng lạTắt cầu dao theo hướng dẫn, tránh xa, gọi thợ; có lửa gọi 114Kiểm, sửa, thay

Khi bàn giao hệ, hãy đề nghị đơn vị lắp đặt chỉ tận tay cho mọi người lớn trong nhà ba thứ: công tắc hãm ở đâu, cầu dao cắt ắc quy ở đâu, và khi có sự cố thì gọi ai. Dán ba điều đó ở cửa chòi, chỗ ai cũng thấy. Trong lúc vội, không ai nhớ được sổ hướng dẫn dày mấy chục trang.

Câu hỏi thường gặp

Có dùng bộ điều khiển sạc năng lượng mặt trời cho tua bin gió được không?

Không nên. Bộ điều khiển cho tấm pin không có tải xả và cơ chế hãm, nên khi bình đầy, tua bin mất tải sẽ quay vọt, có thể hỏng máy và bộ điều khiển. Tua bin cần bộ điều khiển dành cho gió hoặc bộ điều khiển lai có phần dành cho gió.

Tải xả nóng quá có nguy hiểm không?

Tải xả nóng là bình thường khi đang xả điện dư. Nguy hiểm khi nó đặt gần vật dễ cháy, bị che kín, hoặc trong tầm tay trẻ em. Đặt ở chỗ thoáng, xa rơm, bạt, can xăng và báo thợ nếu thấy mùi khét.

Có thể tháo ắc quy ra khi tua bin đang quay không?

Không. Tháo bình làm tua bin mất tải đột ngột, quay vọt và điện áp tăng cao. Muốn tháo bình phải hãm tua bin trước, và việc tháo lắp ắc quy để thợ điện làm theo đúng trình tự.

Khi nào nên bật công tắc hãm tua bin?

Trước khi có bão hoặc áp thấp theo dự báo, khi nghe tiếng lạ hoặc thấy rung bất thường, và trước khi thợ đến bảo trì. Nên hãm từ lúc gió còn vừa phải, không chờ gió đã mạnh.

Màn hình báo bình đầy mà cánh vẫn quay là sao?

Đó là lúc bộ điều khiển đang đổ điện dư sang tải xả để giữ máy có tải. Cánh vẫn quay là bình thường. Nếu xả liên tục cả khi bình chưa đầy thì nên chụp màn hình và báo thợ kiểm.

Dùng điện dư từ tải xả để đun nước có được không?

Được nếu đơn vị lắp đặt thiết kế, vì hệ vẫn phải có đường xả an toàn khi nước đã nóng và thiết bị ngừng nhận điện. Không tự thay tải xả bằng ấm đun hay thiết bị gia dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138