Bơm giếng năng lượng mặt trời hợp với nhà vườn, chuồng trại xa lưới điện khi giếng đủ nước và có bể chứa đặt cao: bơm chạy theo nắng đổ đầy bể ban ngày, người và vật nuôi dùng nước từ bể cả ngày lẫn đêm. Điều cần biết trước là độ sâu mực nước, lượng nước giếng cho ra, và nhu cầu nước mỗi ngày, không phải công suất bơm.
Khác với bơm tưới, nước cho chuồng trại và sinh hoạt không được phép đứt: bò, dê, heo, gà khát nửa ngày đã sụt sức. Vì vậy hệ bơm giếng phải tính dư cho ngày âm u và có bể đủ lớn. Bài này đi qua từng bước: đo giếng, tính nước bằng ví dụ giả định, chọn cỡ bể, giữ nước sạch, và những việc phải để thợ vì dây điện đi xuống giếng sâu.
Đo giếng trước, chọn bơm sau
Người bán bơm cần ba con số về giếng. Nếu giếng khoan do thợ khoan làm, hỏi lại thợ khoan hoặc xem giấy tờ ghi lúc khoan. Nếu không có, nhờ thợ đo.
- Độ sâu giếng: từ mặt đất tới đáy giếng. Bơm chìm phải treo cách đáy một khoảng để không hút bùn cát.
- Mực nước tĩnh: khi giếng nghỉ lâu, mặt nước nằm ở độ sâu bao nhiêu.
- Mực nước động: khi bơm chạy liên tục, mặt nước tụt xuống tới đâu. Con số này mới quyết định cột áp thật.
- Lưu lượng giếng: giếng cho ra bao nhiêu nước mỗi giờ mà không bị cạn. Bơm khoẻ hơn giếng thì bơm sẽ hút cạn rồi chạy khan.
- Mùa khô mực nước tụt bao nhiêu so với mùa mưa. Hỏi hàng xóm có giếng gần đó là cách nhanh nhất.
Nhiều người chỉ nhớ "giếng sâu 40 mét" rồi mua bơm, trong khi mực nước động có thể ở 15 mét hay 30 mét, khác nhau rất xa về loại bơm cần dùng. Không có số đo mực nước động thì đừng vội chốt bơm.
Tính nước mỗi ngày bằng ví dụ giả định
Bảng dưới đây là ví dụ giả định cho một nhà vườn có chăn nuôi nhỏ. Lượng nước cho từng loại vật nuôi thay đổi theo giống, tuổi, mùa và cách chăn; số thật nên hỏi cán bộ khuyến nông hoặc thú y xã.
| Đối tượng (giả định) | Số lượng | Nước mỗi ngày (giả định) | Tổng |
|---|---|---|---|
| Người ở nhà vườn | 4 người | 100 lít mỗi người | 400 lít |
| Bò | 5 con | 50 lít mỗi con | 250 lít |
| Heo | 10 con | 15 lít mỗi con | 150 lít |
| Gà | 100 con | 0,3 lít mỗi con | 30 lít |
| Rửa chuồng | mỗi ngày | 300 lít | |
| Cộng | 1.130 lít |
Kiểm lại phép cộng: 400 cộng 250 bằng 650, cộng 150 bằng 800, cộng 30 bằng 830, cộng 300 bằng 1.130 lít, tức khoảng 1,1 khối mỗi ngày. Nếu giả định bơm chạy tốt 5 giờ ngày nắng thì bơm cần đạt khoảng 0,23 khối mỗi giờ ở cột áp thật, tức 1,1 khối chia 5 giờ. Thợ sẽ cộng thêm phần dự phòng.
Bể chứa: cỡ bao nhiêu, đặt ở đâu
Bể phải giữ được nước cho vài ngày âm u. Với ví dụ 1,1 khối mỗi ngày, nhiều người chọn bể chứa được nước cho hai ba ngày, nghĩa là cỡ 2 tới 3,5 khối, để mưa dầm liền mấy ngày vẫn còn nước cho vật nuôi.
Đặt cao để nước tự chảy. Bể trên chân đế cao vài mét cho nước tự chảy về máng uống, vòi rửa, nhà tắm, không cần thêm bơm thứ hai. Chân đế phải do người có chuyên môn tính tải, vì bể đầy rất nặng.
Có phao tự ngắt hoặc ống tràn. Bể đầy mà bơm vẫn chạy thì nước tràn lãng phí, giếng bị rút vô ích. Hỏi đơn vị lắp đặt về phao báo đầy để bộ điều khiển dừng bơm.
Có nắp kín, chống muỗi, chống chuột. Bể hở là chỗ muỗi đẻ, lá rụng, chuột rơi xuống. Nước cho người dùng càng phải giữ sạch.
Tách nước uống của người với nước chuồng. Nếu được, chia hai đường ống hoặc hai bể nhỏ. Nước giếng dùng cho người nên được kiểm tra chất lượng ở cơ sở có chức năng trước khi ăn uống.
Bơm chìm giếng sâu: phần nào phải để thợ
Bơm giếng khoan thường là bơm chìm, treo dưới mặt nước, nối lên mặt đất bằng ống và dây điện. Toàn bộ phần dưới giếng không nhìn thấy được, nên làm đúng ngay từ đầu quan trọng hơn mọi thứ khác. Đấu dây bơm, chống thấm mối nối dưới nước, chọn cỡ dây theo độ sâu, treo bơm bằng dây cáp chịu lực, lắp bộ điều khiển và tấm pin là việc của thợ điện có chuyên môn.
Chủ nhà không tự nối dây rồi quấn băng keo thả xuống giếng, không dùng dây điện thường ngâm nước, không kéo bơm lên bằng chính sợi dây điện. Mối nối kém dưới nước là nguồn rò điện, có thể làm điện lan theo ống, theo nước, và hỏng bơm sớm.
Bộ điều khiển bơm tốt thường có chức năng ngừng khi giếng cạn rồi tự chạy lại sau một lúc. Hỏi kỹ chức năng này, vì giếng ở vùng đồi mùa khô hay tụt nước nhanh, bơm chạy khan vài lần là hỏng phốt, cháy động cơ.
Với dây đi từ tấm pin tới miệng giếng, nên đi trong ống bảo vệ, chôn hoặc kẹp cao, tránh lối trâu bò đi, tránh chỗ xe máy cày chạy qua. Miệng giếng cần có nắp đậy, khoá, không cho trẻ con nghịch.
Sổ theo dõi và dấu hiệu bất thường
Người chăn nuôi ở trại mỗi ngày là người thấy vấn đề sớm nhất. Một cuốn sổ đơn giản ghi vài dòng mỗi tuần giúp thợ chẩn đoán nhanh khi có trục trặc.
- Giờ bể đầy trong ngày nắng. Bể đầy muộn dần qua các tuần là dấu hiệu bơm mòn, giếng tụt nước hoặc tấm pin bẩn.
- Nước ra đục, có cát, có mùi lạ. Có thể bơm treo quá thấp, giếng bị sạt hoặc nước bị nhiễm bẩn.
- Bơm chạy rồi ngắt liên tục vào giữa trưa nắng. Có thể giếng không đủ nước cho bơm, bộ điều khiển đang bảo vệ chạy khan.
- Tiếng kêu lạ ở bộ điều khiển, mùi khét, vỏ hộp nóng bất thường. Cắt nguồn theo cách đơn vị lắp đặt đã chỉ và gọi thợ ngay.
- Vỏ dây bị nứt, bị chuột cắn, bị cháy nắng. Chỉ nhìn và chụp ảnh, không chạm vào chỗ hở.
Trước mùa khô hằng năm, nên mời thợ kéo bơm lên kiểm tra, đo lại mực nước động, vệ sinh bể. Việc này nhẹ hơn nhiều so với cảnh bơm hỏng đúng tháng nắng nhất, cả trại phải chở nước.
Nước lên theo giờ nắng: hiểu để không lo oan
Bơm năng lượng mặt trời không chạy đều như bơm điện lưới. Sáng sớm nắng yếu, bơm có thể chưa chạy hoặc chạy rất chậm; giữa buổi sáng tới đầu giờ chiều nước lên mạnh nhất; chiều muộn nước lại nhỏ dần. Gặp đám mây đi ngang, dòng nước có thể chậm hẳn trong vài phút rồi mạnh lại. Đó là hoạt động bình thường, không phải bơm hỏng.
Vì vậy đừng đánh giá bơm bằng cách mở vòi lúc bảy giờ sáng rồi thất vọng. Cách đánh giá đúng là xem tổng lượng nước cả ngày, tức là bể đầy lúc mấy giờ, hoặc bể lên được bao nhiêu phần vào lúc mặt trời lặn. Ghi con số đó cho ngày nắng, ngày nắng nhẹ và ngày âm u, sau vài tuần bạn sẽ biết hệ của mình mạnh yếu ra sao theo thời tiết.
Một mẹo nhỏ giúp vật nuôi không phải chờ: cho máng uống lấy nước từ bể, không lấy trực tiếp từ đường bơm. Nước bể luôn sẵn, còn chuyện bơm nhanh chậm theo mây chỉ ảnh hưởng tới tốc độ bể đầy.
Nếu ngày nắng đẹp mà cả ngày bể vẫn không lên được bao nhiêu, đó mới là chuyện cần gọi thợ. Kèm theo sổ ghi chép, thợ sẽ biết nên nhìn vào giếng, bơm, đường ống hay tấm pin trước.
Câu nên hỏi người bán, đơn vị lắp đặt
Đi hỏi mua với sổ ghi số đo giếng và bảng nhu cầu nước trong tay. Những câu dưới đây giúp phân biệt người bán hiểu việc với người chỉ đọc catalô.
- Với mực nước động và độ cao bể nhà mình, bơm này đẩy được bao nhiêu khối mỗi giờ lúc nắng tốt, có bảng lưu lượng theo cột áp không?
- Bơm treo ở độ sâu nào, cách đáy giếng bao nhiêu, treo bằng gì?
- Bộ điều khiển có bảo vệ chạy khan, có nhận tín hiệu phao bể đầy, có tự chạy lại khi giếng hồi nước không?
- Dây xuống giếng là loại gì, mối nối dưới nước làm thế nào, bảo hành mối nối ra sao?
- Tấm pin đặt ở đâu, cách giếng bao xa, dây đi nổi hay chôn, có ống bảo vệ không?
- Mỗi năm cần kéo bơm lên kiểm mấy lần, ai làm, chủ nhà cần chuẩn bị gì?
Người bán trả lời cụ thể, chịu ghi vào giấy, chịu xuống tận nơi xem giếng trước khi báo cấu hình là dấu hiệu tốt. Người bán chỉ hỏi "giếng sâu bao nhiêu" rồi đưa ngay một bộ có sẵn thì nên hỏi thêm vài nơi khác trước khi quyết.
Sai lầm hay gặp
Mua bơm theo độ sâu giếng chứ không theo mực nước động. Kết quả là bơm quá yếu không lên nước, hoặc quá khoẻ hút cạn giếng.
Không có bể chứa, bơm thẳng vào máng. Trưa thì tràn, chiều tối thì máng cạn, vật nuôi khát đúng lúc nóng còn hầm hập.
Đặt tấm pin dưới mái chuồng cho gọn. Tấm pin dưới bóng mái không nạp được bao nhiêu. Tấm pin cần chỗ thoáng, nắng trực tiếp, cao khỏi tầm vật nuôi húc, cọ.
Dùng chung bơm cho cả tưới vườn và chuồng. Mùa khô vườn khát, chuồng cũng khát, một bơm không kham nổi. Ưu tiên nước cho vật nuôi và người trước.
Để miệng giếng hở, không nắp. Lá, đất, nước mưa chảy tràn mang theo phân chuồng có thể lọt xuống giếng. Miệng giếng nên có nắp kín, nền cao hơn mặt đất xung quanh.
Không có van một chiều, không có van xả. Khi bơm ngừng, nước trong ống chảy ngược về giếng, lần sau bơm phải đẩy lại từ đầu. Hỏi thợ về van một chiều và chỗ xả cặn để vệ sinh đường ống.
Câu hỏi thường gặp
Bơm giếng năng lượng mặt trời có bơm được giếng khoan sâu không?
Được, nếu chọn bơm chìm đúng với mực nước động và tổng cột áp. Giếng càng sâu thì cần bơm và tấm pin phù hợp hơn. Hãy đưa số đo giếng cho đơn vị lắp đặt để họ chọn.
Ban đêm không có nắng thì lấy nước ở đâu?
Từ bể chứa. Bơm chạy ban ngày đổ đầy bể đặt cao, ban đêm nước tự chảy xuống. Bể cần đủ lớn để giữ nước cho cả đêm và vài ngày âm u.
Bể chứa nên lớn bao nhiêu cho chuồng trại?
Tính nhu cầu nước mỗi ngày rồi nhân với số ngày muốn dự phòng, thường hai tới ba ngày. Nhu cầu nước của vật nuôi nên hỏi khuyến nông, thú y xã để có số sát với giống và mùa.
Làm sao biết giếng có đủ nước cho bơm không?
Nhờ thợ bơm thử một thời gian dài, theo dõi mực nước tụt tới đâu và có ổn định không. Hỏi thêm hàng xóm về giếng của họ vào mùa khô.
Nước giếng bơm bằng năng lượng mặt trời có uống được không?
Cách bơm không làm nước sạch hơn hay bẩn hơn. Nước giếng dùng để ăn uống nên mang đi kiểm tra ở cơ sở có chức năng và xử lý nếu cần.
Có tự kéo bơm chìm lên để kiểm tra được không?
Không nên. Bơm treo bằng cáp, nối dây điện và ống, kéo sai cách dễ đứt dây, rơi bơm, rò điện. Việc đó dành cho thợ có chuyên môn, chủ nhà chỉ ghi sổ và quan sát.