PhongNang.comPhong Năng
An toàn điện khi nhà có nguồn tự tạo

Chống sét tua bin gió gia đình: cột, dây xuống đất và việc làm khi có giông

Cột tua bin thường là vật cao nhất giữa đồng, nhận sét và dẫn xung vào tủ điện. Hệ chống sét gồm những gì, khi trời chuyển giông làm gì, sau giông kiểm gì.

Low angle against a stormy sky of a small three-blade wind turbine on a guyed steel pole above a fish pond bank, bright light on the horizon

Cột tua bin gió đứng giữa vườn trống, ven biển hay bờ ao thường là vật cao nhất quanh đó, nên nó cần một đường dẫn sét xuống đất riêng, dây néo được nối đất, và thiết bị chống sét lan truyền trên đường dây từ tua bin vào tủ điện. Thiếu một trong ba, cú sét có thể không làm đổ cột nhưng đánh hỏng bộ điều khiển, inverter và mọi thứ cắm trong nhà.

Chống sét là việc thiết kế và thi công của đơn vị có chuyên môn. Bài này giúp chủ nhà biết một hệ đủ gồm những gì để hỏi, biết làm gì trong mùa giông, và biết dấu hiệu nào cho thấy hệ đã bị sét chạm vào dù không ai thấy tia chớp rơi xuống.

Vì sao cột tua bin và chòi trống hay bị sét

Tua bin gió nhỏ muốn chạy tốt thì phải đặt cao hơn cây, mái nhà và vật cản xung quanh một khoảng, ở chỗ thoáng gió. Đó cũng chính là điều kiện để sét chọn nó: một cột kim loại cao nhất giữa vùng trống. Chòi canh ao, chòi rẫy trên đồi có tấm pin, khung sắt cũng ở thế tương tự, chỉ thấp hơn.

Người ta hay nghĩ sét đánh trúng mới hỏng. Thực tế, phần lớn thiệt hại ở hệ nhỏ đến từ xung điện cảm ứng: sét đánh xuống đất hay vào cây gần đó, tạo xung chạy dọc theo các đường dây dài. Hệ gió có đặc điểm là dây từ đỉnh cột xuống tới tủ thường dài, đi qua bãi trống, gom xung rất tốt. Dây tấm pin trải ngoài vườn cũng vậy.

Vì thế chống sét cho hệ tự tạo có hai phần: phần ngoài dẫn sét đánh trực tiếp xuống đất an toàn, và phần trong chặn xung trên dây không cho vào thiết bị. Cái thứ hai tốn ít công hơn nhiều so với thay bộ điều khiển và inverter, nhưng lại hay bị bỏ qua vì không nhìn thấy.

Chuyện vật lý của tia sét có nhiều tài liệu riêng. Ở đây chỉ bàn chỗ chủ nhà cần nhìn và cần hỏi.

Một hệ chống sét cho tua bin gồm những gì

Bảng dưới liệt kê các phần thường có. Mức độ, cỡ dây, số cọc do đơn vị có chuyên môn tính theo đất và địa hình nơi bạn ở.

Bộ phậnLàm gìChủ nhà nhìn thấy gì
Nối đất chân cộtĐưa dòng sét từ thân cột xuống đấtDây đồng hoặc thanh kim loại từ chân cột chạy xuống đất, mối nối chắc, không gỉ đứt
Nối đất neo dây néoDây néo kim loại cũng có thể dẫn sét, cần đường xuống đấtMối nối ở cọc neo, không bị cỏ, bùn che lấp hoàn toàn
Thiết bị chống sét lan truyền phía tua binChặn xung trên dây từ tua bin trước khi vào bộ điều khiểnHộp nhỏ trong tủ hoặc ở chân cột, có cửa sổ báo tình trạng
Thiết bị chống sét lan truyền phía tấm pin và phía tảiChặn xung từ dây tấm pin và từ dây lưới, nếu cóCác module cắm trong tủ, đổi màu cửa sổ khi đã hỏng
Nối đẳng thếNối các phần kim loại về cùng một hệ nối đất để không có chênh lệch nguy hiểmDây nối khung tấm pin, vỏ tủ, chân cột về chung
Hệ tiếp địaCác cọc, băng đồng dưới đấtHố kiểm tra hoặc điểm đo do thợ chỉ

Nhiều hệ nhỏ chỉ có dòng đầu tiên. Khi hỏi đơn vị lắp đặt, xin họ chỉ từng bộ phận trên thực địa, không chỉ trên giấy. Thiết bị chống sét lan truyền là loại hao mòn: sau một số lần chặn xung lớn nó hết tác dụng, cửa sổ báo đổi màu, cần thay.

Chòi rẫy, chòi canh ao có tấm pin: chỗ trú hay chỗ nguy

Người làm vườn, người canh ao gặp mưa giông thường chạy vào chòi gần nhất. Chòi có mái tôn, khung sắt, tấm pin trên mái, dây chạy xuống ắc quy bên trong. Chòi kiểu này không phải chỗ trú sét tốt nếu chưa có hệ nối đất tử tế, vì người ngồi bên trong dễ chạm vào khung kim loại hay dây điện đúng lúc có xung.

Nguyên tắc chung trong mùa giông: tránh đứng sát cột tua bin, cột đèn, cây cao đơn độc; không trú ngay dưới chân cột hay dưới dây néo; trong chòi thì không tựa lưng vào khung sắt, không chạm tủ điện, ắc quy, dây dẫn; không dùng thiết bị cắm điện của hệ trong lúc giông đang ở gần. Nhà xây kiên cố có hệ chống sét vẫn là chỗ trú tốt hơn chòi trống.

Nếu chòi là nơi người làm thường xuyên trú, nên đề nghị đơn vị lắp đặt tính phần chống sét cho cả chòi, không chỉ cho cột tua bin. Chi phí phụ thuộc vào số cọc nối đất, chiều dài dây, loại đất khô hay ẩm, nhưng đặt cạnh rủi ro cho người thì là phần nên ưu tiên.

Trẻ em theo bố mẹ ra rẫy cần được dặn riêng: thấy chớp, nghe sấm thì không chạy ra phía cột, không đứng cạnh hộp điện, không chơi dưới dây néo.

Khi trời chuyển giông: làm gì theo thứ tự

Thứ tự dưới đây là khung chung. Thứ tự cụ thể cho hệ nhà bạn do đơn vị lắp đặt hướng dẫn và dán ở tủ; hai bản khác nhau thì theo bản của đơn vị lắp đặt.

  1. Xem dự báo thời tiết hằng ngày trong mùa giông, nhất là buổi chiều. Thấy mây đen kéo đến nhanh, sấm từ xa thì bắt đầu chuẩn bị, không chờ mưa.
  2. Nếu bộ điều khiển có công tắc hãm tua bin đặt ở tủ dưới đất, bật hãm theo đúng hướng dẫn trước khi giông tới gần. Không ra chân cột, không trèo cột, không cố hạ cột khi gió đã mạnh.
  3. Rút phích các thiết bị nhạy cảm không cần dùng: máy tính, bộ phát mạng, máy bơm có bo mạch, tivi.
  4. Giữ người và vật nuôi tránh xa cột tua bin, dây néo, chòi ắc quy. Gom gà vịt, trâu bò vào chuồng không nằm cạnh cột.
  5. Trong lúc giông: không chạm tủ điện, không thao tác cầu dao trừ khi có sự cố cháy, không đứng cạnh cửa sổ nhìn ra cột.
  6. Giông đã qua hẳn, chờ thêm một lúc rồi mới ra kiểm tra từ xa: cột có nghiêng không, dây néo có chùng không, có mùi khét không.
  7. Ghi lại những gì thấy được, kèm giờ, rồi mới mở lại tua bin theo hướng dẫn.

Mùa bão lớn thì khác mùa giông chiều: nhiều loại cột cho phép hạ cột hoặc hãm cố định từ trước. Việc hạ cột phải theo hướng dẫn đơn vị lắp đặt, làm khi trời còn lặng, đủ người, tránh xa đường dây điện, không bao giờ làm lúc gió đã nổi.

Sau giông: dấu hiệu hệ đã bị sét chạm

Nhiều hệ dính xung sét mà không ai biết cho tới khi thiết bị chết dần. Sau mỗi trận giông lớn, nhìn qua những điểm sau, không cần mở tủ:

  • Cửa sổ báo trên thiết bị chống sét lan truyền đổi màu so với trước.
  • Bộ điều khiển hoặc inverter không lên màn hình, báo lỗi mới, hoặc tự khởi động lại liên tục.
  • Tua bin quay nhưng bộ điều khiển không ghi nhận điện vào, hoặc ngược lại tua bin đứng yên khi gió đủ.
  • Mùi khét ở tủ, ở hộp đấu dây chân cột, vết cháy đen ở chỗ nối đất.
  • Bóng đèn, quạt, bộ sạc trong nhà hỏng cùng lúc sau trận giông.
  • Vết cháy sém trên thân cột, đầu cánh, vỏ máy phát trên đỉnh cột nhìn bằng mắt từ dưới đất.

Thấy một trong các dấu hiệu trên thì để hệ ở trạng thái đã hãm, đã ngắt theo hướng dẫn, chụp ảnh, gọi đơn vị lắp đặt. Không tự thay thiết bị chống sét lan truyền: nó nằm trong tủ có điện và cần chọn đúng loại.

Giữ hệ nối đất còn tác dụng qua từng mùa

Mối nối ở chân cột và cọc neo hay bị bỏ quên. Ở vùng ven biển, hơi muối làm kim loại gỉ nhanh; ở ruộng, bùn phủ kín mối nối; ở vườn, người làm cỏ có khi cắt trúng dây. Mỗi tháng đi ngang nhìn một lần: dây còn liền, mối nối không gỉ đứt, không bị đất lấp mất dấu.

Đất khô mùa nắng khác đất ẩm mùa mưa. Khả năng tản dòng sét của hệ nối đất thay đổi theo độ ẩm đất. Đơn vị lắp đặt tử tế sẽ đo khi nghiệm thu và khuyên đo lại vào cuối mùa khô, trước mùa giông. Chủ nhà nhắc lịch, việc đo là của thợ có dụng cụ.

Đào xới, xây thêm quanh chân cột. Làm thêm chuồng, đào ao, đổ bê tông sân có thể cắt đứt băng đồng dưới đất mà không ai biết. Trước khi đào gần cột hay gần chòi ắc quy, hỏi đơn vị lắp đặt đường đi của hệ nối đất.

Thêm thiết bị mà không nối về chung. Lắp thêm vài tấm pin, một cột đèn, một bơm mới mà không nối khung vào hệ nối đất chung là tạo chỗ chênh lệch khi có sét. Mỗi lần mở rộng hệ, nhắc thợ nối đẳng thế phần mới.

Ghi sổ. Một cuốn sổ nhỏ ghi ngày giông lớn, dấu hiệu thấy sau giông, ngày thợ đo nối đất, ngày thay thiết bị chống sét lan truyền. Sau vài mùa, sổ cho thấy chỗ nào hay hỏng, giúp thợ chẩn đoán nhanh hơn.

Câu hỏi nên hỏi đơn vị lắp đặt về chống sét

Những câu này hỏi trước khi ký hợp đồng và hỏi lại khi nghiệm thu:

  • Phần chống sét cho cột tua bin gồm những gì, cột và dây néo có được nối đất không?
  • Có thiết bị chống sét lan truyền trên dây từ tua bin, dây tấm pin và dây lưới không, đặt ở đâu?
  • Các phần kim loại có được nối về chung một hệ nối đất không?
  • Điện trở nối đất đo được bao nhiêu khi nghiệm thu, đo bằng gì, có ghi biên bản không?
  • Bao lâu nên kiểm tra lại hệ nối đất, mùa nào nên kiểm?
  • Mùa bão thì hạ cột hay hãm cố định, ai làm, cần mấy người?
  • Bảo hành có tính hỏng do sét không, điều kiện là gì?

Câu cuối hay bị bỏ qua. Nhiều bảo hành loại trừ thiệt hại do thiên tai, nên nắm rõ trước để không bất ngờ.

Câu hỏi thường gặp

Tua bin gió nhỏ có cần kim thu sét riêng không?

Tuỳ thiết kế. Nhiều cột kim loại được dùng luôn làm đường dẫn sét nếu được nối đất đúng cách; có nơi đơn vị lắp đặt đặt thêm kim thu sét. Quan trọng là có đường xuống đất chắc chắn và có chống sét lan truyền trên dây vào tủ.

Cột tua bin bằng ống thép cao ít mét có cần chống sét không?

Nên có. Ở vùng trống, cột dù không cao vẫn có thể là vật cao nhất xung quanh, và dây dài từ cột vào nhà vẫn gom xung cảm ứng. Mức độ chống sét do đơn vị có chuyên môn tính theo địa hình, đất và mức giông nơi bạn ở.

Có nên hạ tua bin mỗi khi có giông không?

Thường không cần hạ cột cho mỗi trận giông chiều, và không được hạ khi gió đã nổi. Nhiều hệ có công tắc hãm ở tủ dưới đất. Mùa bão lớn thì làm theo kế hoạch hạ cột hoặc hãm cố định mà đơn vị lắp đặt đã hướng dẫn.

Sau khi bị sét, bộ điều khiển vẫn chạy thì có cần gọi thợ không?

Nên gọi để kiểm tra thiết bị chống sét lan truyền và mối nối đất. Thiết bị chống sét có thể đã hết tác dụng sau khi chặn xung lớn, lần sau sẽ không còn bảo vệ. Bộ điều khiển vẫn chạy chưa có nghĩa mọi phần đều ổn.

Trú mưa trong chòi có tấm pin trên mái có an toàn không?

Chòi chưa có nối đất tử tế không phải chỗ trú sét tốt. Nếu buộc phải trú, đứng hoặc ngồi xa khung kim loại, dây điện, ắc quy, không chạm thiết bị. Nhà xây kiên cố có chống sét vẫn là lựa chọn tốt hơn.

Bảo hành tua bin có bao gồm hỏng do sét không?

Nhiều bảo hành loại trừ thiên tai, trong đó có sét. Hỏi rõ trước khi ký và giữ biên bản nghiệm thu phần chống sét, vì đơn vị bảo hành thường hỏi hệ đã được lắp chống sét đúng như thoả thuận chưa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138