Đèn năng lượng mặt trời ghi 100W hay 200W mà tối chưa tới nửa đêm đã mờ là chuyện bình thường, vì con số đó gần như không phải công suất thật của bóng LED, càng không nói đèn sáng được bao lâu. Thứ quyết định thời gian sáng là dung lượng pin tính bằng Wh và tấm pin nạp được bao nhiêu trong một ngày nắng.
Nhiều nhà ở quê mua đèn về gắn cổng, tuần đầu sáng trưng cả đêm, sang tuần thứ hai gặp mấy ngày âm u thì đèn chỉ còn le lói lúc chập tối. Người bán bảo do trời, người mua nghĩ do đèn dỏm. Thật ra cả hai đều chưa nhìn đúng chỗ. Bài này chỉ cách đọc ba con số trên đèn, tính thử bằng ví dụ giả định, và những câu nên hỏi trước khi mua để không thất vọng.
Con số 100W, 200W trên hộp đèn thường đo cái gì
Trên thị trường, con số watt in to trên hộp đèn năng lượng mặt trời thường là con số đặt tên cho mẫu mã, giống kiểu gọi "loại lớn, loại vừa". Có nơi lấy theo số chip LED nhân với công suất danh định của mỗi chip, có nơi lấy theo kích thước vỏ, có nơi chẳng theo gì cả. Một chiếc đèn ghi 200W mà tấm pin đi kèm chỉ to cỡ trang vở thì không cách nào nạp đủ năng lượng để thắp 200W suốt đêm.
Phép kiểm đơn giản nhất là nhìn tấm pin. Tấm pin mặt trời loại thường cho mỗi mét vuông khoảng vài chục tới hơn trăm watt lúc nắng gắt nhất. Nếu tấm pin của đèn chỉ cỡ ba mươi nhân bốn mươi phân, diện tích khoảng 0,12 mét vuông, thì công suất thật của nó cũng chỉ vào khoảng mười mấy watt. Một tấm pin mười mấy watt nạp cả ngày rồi đem đổ hết ra trong vài giờ đêm thì bóng LED chỉ có thể sáng ở mức vài watt tới hơn chục watt, không phải 200W.
Điều này không có nghĩa đèn vô dụng. Một bóng LED thật sự 10W đã đủ rọi một khoảng sân nhỏ. Vấn đề là người mua so sánh hai đèn bằng con số watt in hộp, chọn đèn 300W thay vì 100W vì nghĩ sáng gấp ba, trong khi bên trong có khi cùng một cỡ pin và cùng một cỡ tấm pin.
Ba con số thật cần tìm trên đèn
Thay vì nhìn con số watt trên hộp, hãy tìm trong thông số kỹ thuật hoặc hỏi thẳng người bán ba con số dưới đây. Thiếu con số nào thì coi như chưa biết đèn ra sao.
| Con số | Đọc ở đâu | Nói lên điều gì |
|---|---|---|
| Công suất tấm pin (W) | Nhãn dán sau tấm pin, thông số kỹ thuật | Mỗi ngày nắng nạp được bao nhiêu điện vào pin |
| Dung lượng pin (Ah và V, hoặc Wh) | Nhãn trên khối pin, thường nằm trong thân đèn | Đèn trữ được bao nhiêu điện cho một đêm |
| Công suất LED thực tế ở các chế độ | Hướng dẫn sử dụng, hỏi người bán | Đèn tiêu bao nhiêu mỗi giờ khi sáng hết cỡ và khi sáng dịu |
| Số đêm dự phòng khi trời âm u | Ít khi ghi, phải hỏi | Đèn chịu được mấy ngày mây mù trước khi tắt |
Dung lượng pin thường ghi bằng Ah kèm điện áp, ví dụ 3,2V 20Ah. Muốn đổi sang Wh thì nhân hai số với nhau: 3,2 nhân 20 bằng 64Wh. Wh mới là con số so sánh được giữa các đèn, vì hai khối pin cùng ghi 20Ah mà một khối 3,2V, một khối 12V thì lượng điện trữ chênh nhau gần bốn lần.
Tính thử thời gian sáng bằng ví dụ giả định
Lấy một chiếc đèn giả định: tấm pin 20W, pin 3,2V 30Ah, LED thực tế 15W khi sáng hết cỡ. Đổi pin ra Wh: 3,2 nhân 30 bằng 96Wh. Nhưng không nên rút cạn pin, nên phần dùng được tạm tính khoảng tám phần mười, tức chừng 77Wh.
Nếu đèn sáng hết cỡ 15W liên tục thì 77 chia 15 được khoảng 5 giờ. Trời tối lúc 6 giờ chiều thì khoảng 11 giờ đêm pin đã cạn. Đó chính là cảm giác "chưa tới nửa đêm đã tối". Đèn có chế độ tự giảm sáng sau vài giờ, hoặc chỉ sáng mạnh khi cảm biến thấy người đi qua, thì mới kéo được tới sáng.
Còn phía nạp: một ngày nắng tốt, giả định tấm pin 20W cho tương đương khoảng 4 giờ nắng đầy, tức 20 nhân 4 bằng 80Wh lý thuyết. Trừ hao do bụi, nhiệt, góc đặt chưa chuẩn và bộ sạc, thực nạp vào pin có khi chỉ còn sáu bảy phần mười, khoảng 50 tới 55Wh. Nghĩa là ngay cả ngày nắng đẹp, pin cũng chưa chắc được nạp đầy. Gặp ngày âm u, tấm pin có thể chỉ nạp được một phần nhỏ, đêm đó đèn sáng yếu hoặc tắt sớm.
Từ phép tính này rút ra một quy tắc dễ nhớ: tấm pin phải đủ lớn để nạp đầy pin trong một ngày nắng bình thường, và pin phải đủ lớn để chạy hết đêm ở chế độ bạn thật sự dùng. Đèn nào tấm pin quá nhỏ so với pin thì pin to cũng chỉ để trưng.
Vì sao đèn mới mua sáng cả đêm, vài tháng sau lại mau tắt
Pin xuống cấp theo số lần sạc xả. Pin trong đèn ngày nào cũng sạc rồi xả, một năm là hơn ba trăm vòng. Pin chất lượng thấp sau vài trăm vòng đã mất một phần dung lượng, đêm ngắn dần.
Tấm pin bám bụi, phân chim, lá cây. Một lớp bụi mỏng ở vùng gần đường đất hay ven biển có muối đủ làm lượng nạp giảm thấy rõ. Lau mặt kính bằng khăn ẩm là việc chủ nhà tự làm được.
Cây lớn thêm, bóng đổ lên tấm pin. Lúc lắp là mùa khô, cây còn thưa. Sang mùa mưa cây ra lá, bóng che vài giờ buổi sáng là đủ để pin không đầy.
Mùa mưa ngày ngắn và nhiều mây. Cùng một chiếc đèn, mùa khô thừa điện, mùa mưa thiếu điện. Đèn không hỏng, chỉ là cỡ tấm pin vừa khít cho mùa nắng.
Nước lọt vào thân đèn. Gioăng cao su chai sau một hai mùa nắng, hơi ẩm vào làm rỉ chân pin, chân mạch. Dấu hiệu là có hơi nước đọng mặt trong kính hoặc vết ố xanh ở đầu dây.
Câu nên hỏi người bán trước khi mua
Người bán tử tế sẽ trả lời được những câu dưới đây bằng con số cụ thể. Nếu câu nào cũng nhận được "đèn này xịn lắm, sáng cả đêm" thì nên cân nhắc.
- Tấm pin đi kèm công suất thật bao nhiêu watt, có nhãn dán sau lưng không?
- Pin trong đèn loại gì, bao nhiêu vôn, bao nhiêu Ah, có thay được không và thay ở đâu?
- Bóng LED khi sáng hết cỡ tiêu thụ thật bao nhiêu watt, chế độ dịu bao nhiêu?
- Đèn có tự giảm sáng sau nửa đêm hay chỉ sáng mạnh khi có người đi qua không?
- Gặp hai ba ngày âm u liên tiếp thì đèn còn sáng được mấy đêm, ở chế độ nào?
- Thời gian bảo hành tính cho thân đèn hay cả pin, pin chai trong bảo hành có đổi không?
- Dây nối tấm pin với đèn dài bao nhiêu, có nối thêm được không và ai nối?
Ghi lại câu trả lời vào sổ hoặc tin nhắn. Khi đèn có vấn đề trong thời gian bảo hành, những con số người bán đã nói là căn cứ để đối chiếu.
Chọn đèn theo chỗ dùng: bảng gợi ý
Không phải chỗ nào cũng cần đèn mạnh. Đèn quá mạnh cho một góc sân nhỏ thì pin cạn nhanh, đèn quá yếu cho cổng lớn thì vô ích. Bảng dưới đây là gợi ý theo kiểu dùng, không theo con số in hộp.
| Chỗ dùng | Kiểu đèn hợp lý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Lối đi trong vườn, bậc thềm | Đèn cắm đất nhỏ, sáng dịu cả đêm | Chỉ cần đánh dấu lối đi, không cần rọi rộng |
| Cổng, góc sân | Đèn rọi có cảm biến chuyển động | Sáng mạnh khi có người, còn lại sáng mờ, pin bền đêm hơn |
| Chuồng trại, nhà kho | Đèn có tấm pin rời đặt chỗ nắng, đèn treo trong mái hiên | Tấm pin không được nằm dưới mái che |
| Bờ ao, cầu ao | Đèn chống nước tốt, đặt cao khỏi mặt nước | Gió và hơi nước mặn làm gioăng chóng hỏng |
| Sân rộng, sân phơi | Đèn lớn có tấm pin rời, hoặc vài đèn nhỏ chia vùng | Một đèn ghi số watt cao chưa chắc rọi đủ cả sân |
Với đèn có tấm pin rời, dây nối giữa tấm pin và thân đèn là điện một chiều điện áp thấp, nhưng vẫn nên để người có kinh nghiệm đi dây, kẹp chắc vào tường, tránh lối đi và tránh chỗ trẻ con với tay tới. Đèn rọi lớn cho sân hay chuồng trại có khối pin lớn thì việc lắp đặt nên để thợ điện làm.
Đèn nào nên tránh
Có vài dấu hiệu cho thấy chiếc đèn chủ yếu đẹp trên quảng cáo. Gặp một trong những điều sau, hãy hỏi kỹ hơn hoặc chọn mẫu khác.
- Số watt in hộp rất lớn mà tấm pin nhỏ hơn trang giấy, và người bán không nói được công suất thật của tấm pin.
- Không có bất kỳ thông tin nào về pin, vỏ đèn hàn kín không mở được, nghĩa là pin chai thì bỏ cả đèn.
- Quảng cáo "sáng liên tục ba bốn đêm không cần nắng" mà pin chỉ vài chục Wh.
- Vỏ nhựa mỏng, gioăng cao su lỏng, ốc bắt thân đèn bằng sắt thường dễ rỉ, nhất là cho nhà ven biển.
- Tấm pin gắn liền trên lưng đèn trong khi chỗ bạn định treo đèn lại khuất nắng gần như cả ngày.
Một chiếc đèn tốt không cần con số lớn. Nó cần tấm pin cân với pin, pin cân với bóng, và một chỗ đặt có đủ nắng. Thà mua hai đèn nhỏ đặt đúng chỗ còn hơn một đèn to đặt sai chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Đèn năng lượng mặt trời 200W có sáng hơn đèn 100W không?
Chưa chắc. Con số watt in hộp thường không phải công suất thật của bóng LED. Cần so công suất tấm pin, dung lượng pin tính bằng Wh và công suất LED thực tế mới biết đèn nào sáng hơn và bền đêm hơn.
Vì sao đèn năng lượng mặt trời mùa mưa hay tắt sớm?
Mùa mưa nhiều mây, tấm pin nạp ít điện hơn nên pin không đầy. Nếu tấm pin vừa khít cho mùa nắng thì mùa mưa đèn sẽ thiếu điện. Đặt tấm pin chỗ nắng nhất và lau sạch mặt kính giúp cải thiện phần nào.
Có nên để đèn năng lượng mặt trời sáng hết cỡ cả đêm không?
Chỉ nên khi pin và tấm pin đủ lớn. Với đa số đèn gia đình, chế độ sáng dịu cả đêm hoặc sáng mạnh khi có người đi qua giúp pin đủ dùng tới sáng và đỡ chai hơn so với xả cạn mỗi đêm.
Làm sao biết pin trong đèn đã chai?
Dấu hiệu dễ thấy là ngày nắng đẹp mà đèn vẫn tắt sớm hơn hẳn so với lúc mới mua, dù tấm pin sạch và không bị bóng che. Khi đó nên mang đèn tới chỗ bán hoặc thợ sửa để kiểm và thay pin đúng loại.
Đèn năng lượng mặt trời có cần tắt ban ngày không?
Phần lớn đèn tự tắt khi trời sáng nhờ cảm biến ánh sáng và tự bật khi tối. Không cần tắt tay. Chỉ khi cất đèn lâu ngày mới nên gạt công tắc tắt để pin không tự xả cạn.
Đèn tấm pin rời có tốt hơn đèn tấm pin liền không?
Đèn tấm pin rời cho phép đặt tấm pin ra chỗ nắng còn đèn treo chỗ cần sáng, nên hợp với cổng có mái, hiên nhà, chuồng trại. Đèn tấm pin liền gọn hơn nhưng chỉ hợp chỗ vừa có nắng ban ngày vừa cần sáng ban đêm.