Trước khi mua tua bin gió mini, chủ nhà nên hỏi người bán đủ năm nhóm câu: gió nơi ở và sản lượng ước bằng số giả định có giải thích; thông số máy gồm đường kính cánh và công suất ở gió vừa; cột, móng và ai chịu trách nhiệm dựng; bộ điều khiển, tải xả, ắc quy có hợp với máy không; và bảo hành, bảo trì, phụ tùng sau này. Người bán đàng hoàng trả lời được phần lớn, hoặc nói rõ chỗ nào chưa có số. Người né tránh hoặc chỉ nhắc lại con số công suất là dấu hiệu nên dừng.
Bài này gom các câu hỏi đó thành một phiếu dùng được ngay, kèm cách đọc câu trả lời, mẫu so sánh hai lời chào theo yếu tố thay vì theo giá, những câu chào hàng nên cảnh giác, và giấy tờ nên nhận lúc bàn giao. Phiếu dùng được cả khi người bán đến tận nhà, khi xem hàng ở cửa hàng, hay khi trao đổi qua điện thoại.
Vì sao cần chuẩn bị câu hỏi từ trước
Ông Bảy có một trại gà trên đồi. Một buổi chiều, người bán đến tận nơi, dựng sẵn tấm ảnh tua bin quay giữa trời xanh, nói nhanh, nói nhiều, toàn những chữ nghe rất kỹ thuật. Ông Bảy gật gù vì không biết hỏi gì, rồi đặt cọc. Đến khi dựng xong mới biết cột thấp hơn ngọn cây sau trại, dây về chuồng dài gấp đôi dự tính, và bộ điều khiển không có tải xả.
Chuyện như vậy không hẳn vì người bán xấu, mà vì một bên biết rõ sản phẩm, một bên không có danh sách câu hỏi. Người bán quen trình bày theo thứ tự có lợi cho món hàng. Chủ nhà có phiếu câu hỏi của riêng mình thì cuộc nói chuyện đi theo thứ tự có lợi cho căn nhà.
Vài nguyên tắc nhỏ giúp phiếu phát huy tác dụng: hỏi từng câu và ghi câu trả lời ngay vào giấy, đừng nhớ; đề nghị người bán ghi số vào phiếu nếu họ nói số; hỏi cùng một bộ câu với mọi người bán để so được; và không quyết trong ngày, nhất là khi được thúc "chỉ hôm nay mới có ưu đãi".
Nếu có thể, mời thêm một người trong nhà hoặc một người quen từng dùng điện gió ngồi cùng. Hai người nghe thì ít bỏ sót, và người thứ hai thường hỏi được những câu mà người đang hào hứng quên mất, như mùa lặng gió thì sao, ai trông máy khi cả nhà đi vắng.
Nhóm một: gió nơi ở và sản lượng
Đây là nhóm quan trọng nhất, vì mọi thứ khác chỉ có nghĩa khi gió đủ. Câu hỏi nên đặt:
- Anh, chị đã xem gió tại chỗ này chưa, xem bằng cách nào, có đo không?
- Ở độ cao cánh dự kiến, gió nơi này ước khoảng bao nhiêu mét mỗi giây, dựa vào đâu?
- Với gió đó, máy cho ra khoảng bao nhiêu điện mỗi ngày, xin ghi phép tính giả định ra giấy?
- Mùa nào gió nhiều, mùa nào lặng, mùa lặng thì máy gánh được gì?
- Có trường hợp nào anh, chị khuyên không nên lắp điện gió không?
Câu cuối nghe lạ nhưng rất hữu ích. Người bán có kinh nghiệm sẽ kể ngay vài kiểu nơi họ từng từ chối lắp. Người trả lời "chỗ nào cũng lắp được" thì đang bán hàng, không phải tư vấn.
Nếu người bán chưa xem chỗ mà đã hứa sản lượng, đề nghị họ đến xem, hoặc tự ghi gió vài tuần theo các dấu hiệu quan sát rồi mới bàn tiếp.
Nhóm hai và ba: thông số máy, cột và móng
Thông số máy và cột đi cùng nhau, vì máy tốt trên cột thấp cũng thành máy kém. Câu hỏi nên đặt:
- Đường kính vòng cánh quét bao nhiêu mét? Công suất ghi trên hộp đạt ở gió bao nhiêu?
- Ở gió năm mét mỗi giây máy cho bao nhiêu oát? Máy bắt đầu nạp ở gió bao nhiêu?
- Điện áp hệ là bao nhiêu vôn, vì sao chọn mức đó cho nhà này?
- Cột cao bao nhiêu, là cột nghiêng hạ được hay cột đứng cố định, có dây néo không?
- Ai tính móng và dây néo, ai dựng cột, ai chịu trách nhiệm nếu cột nghiêng, đổ?
- Cột đặt cách nhà, cách hàng xóm, cách đường dây điện bao xa?
- Mùa bão hạ cột và hãm máy thế nào, đơn vị lắp đặt có hỗ trợ không?
Chú ý câu hỏi về người chịu trách nhiệm cột. Có nơi chỉ bán máy, để chủ nhà tự thuê người dựng cột. Khi đó trách nhiệm bị chia nhỏ, có chuyện thì mỗi bên chỉ một hướng. Chủ nhà không tự dựng cột cao; nếu phải thuê riêng, hãy chọn đơn vị có chuyên môn và yêu cầu họ phối hợp với người bán máy.
Nhóm bốn và năm: phần điện, bảo hành, bảo trì
Phần điện và phần sau bán hàng quyết định hệ sống được bao lâu. Câu hỏi nên đặt:
- Bộ điều khiển có phải loại dành cho gió, có tải xả và hãm điện không?
- Ai đấu điện, người đó có chứng chỉ hành nghề điện không? Cầu dao khẩn cấp đặt ở đâu?
- Hệ có chống sét và tiếp địa cho cột không, ai làm?
- Bảo hành gồm những gì: máy phát, cánh, bộ điều khiển, cột? Bảo hành bao lâu, điều kiện mất bảo hành là gì?
- Lịch bảo trì đề xuất thế nào, ai làm, có phải hạ cột không?
- Phụ tùng như cánh, ổ trục, bộ điều khiển có sẵn để thay không, mất bao lâu để có?
- Khi có sự cố, liên hệ ai, bao lâu thì có người đến?
Câu trả lời về bảo hành nên có trên giấy, không chỉ bằng lời. Đọc kỹ phần điều kiện mất bảo hành: nhiều nơi loại trừ hư hỏng do bão, sét, hoặc do lắp đặt không đúng, nên càng phải biết rõ ai lắp và lắp theo hướng dẫn nào.
So hai lời chào theo yếu tố, không theo giá
Khi có hai người bán trở lên, đừng chỉ so tổng tiền. Kẻ một bảng như dưới đây, mỗi người một cột, điền câu trả lời của họ. Ô trống là ô cần hỏi lại.
| Yếu tố | Người bán A | Người bán B |
|---|---|---|
| Có xem gió tại chỗ không | Có, đo hai buổi | Chưa xem |
| Đường kính cánh | 2,5 mét | Không ghi |
| Công suất ở gió năm mét mỗi giây | Có ước, có giải thích | Chỉ nói "1kW" |
| Chiều cao và kiểu cột | Cột nghiêng hạ được | Cột ngắn bắt vào mái |
| Bộ điều khiển có tải xả | Có | Chưa rõ |
| Ai đấu điện, có chứng chỉ | Thợ của đơn vị, có chứng chỉ | Chủ nhà tự tìm |
| Bảo hành, phụ tùng | Có giấy, có phụ tùng | Nói miệng |
Số trong bảng là ví dụ giả định để minh hoạ cách điền. Khi bảng đã đầy, sự khác biệt giữa hai lời chào thường hiện ra rõ hơn mọi lời quảng cáo. Lời chào nghe đắt hơn có khi gồm cả cột cao, bộ điều khiển đúng loại và thợ có chứng chỉ, còn lời chào nghe rẻ có khi chỉ là cái máy.
Những câu chào hàng nghe là nên dừng lại
"Gió nào cũng chạy, không cần đo." Tua bin nào cũng cần gió đủ mạnh mới có điện. Không ai biết sản lượng nếu không biết gió.
"Lắp xong là có điện miễn phí cả đời." Tua bin có phần quay, cần bảo trì, ắc quy có tuổi thọ phải thay. Không có hệ điện nào miễn phí cả đời.
"Lắp để bán điện, vài năm là hoàn vốn." Đấu nối và bán điện phụ thuộc quy định hiện hành và điện lực địa phương, không phải lời hứa của người bán. Phong Năng không khuyên lắp tua bin vì mục đích kiếm tiền.
"Cứ gắn trên mái cho gọn, không cần cột." Gió trên mái rối, rung truyền vào nhà, mái phải chịu lực gió bão. Câu này cần một người có chuyên môn kết cấu xác nhận, không chỉ người bán.
"Đấu điện đơn giản, anh tự làm được." Đấu tua bin, bộ điều khiển, ắc quy là việc của thợ điện có chứng chỉ. Người khuyên chủ nhà tự đấu là người không chịu trách nhiệm khi có sự cố.
"Chỉ hôm nay mới có giá này." Một quyết định dựng cột và gắn bó nhiều năm không nên được thúc trong một buổi chiều. Hẹn lại, đi hỏi thêm, rồi mới quyết.
"Máy này dùng cho cả trăm nhà rồi, không cần xem chỗ." Một máy chạy tốt ở trăm nhà khác không nói gì về gió ở nhà bạn. Đề nghị xem chỗ trước, hoặc ít nhất hỏi những nhà đó ở kiểu nơi nào, gió ra sao.
Giấy tờ nên nhận khi bàn giao
Khi hệ đã dựng xong, trước khi thanh toán phần cuối, nên đề nghị đơn vị lắp đặt bàn giao những thứ sau:
- Sơ đồ hệ: vị trí cột, đường dây, chỗ đặt bộ điều khiển, ắc quy, tải xả, cầu dao khẩn cấp.
- Sổ hướng dẫn của tua bin, bộ điều khiển, bộ đổi điện, có phần tiếng Việt hoặc bản tóm tắt dễ hiểu.
- Giấy bảo hành ghi rõ phạm vi, thời hạn, điều kiện, người liên hệ.
- Lịch bảo trì đề xuất và việc chủ nhà được làm trong lúc chờ.
- Hướng dẫn hãm máy và hạ cột trước bão, được chỉ tận tay cho người lớn trong nhà.
- Biên bản kiểm tra an toàn sau lắp: cách điện, tiếp địa, chống sét, có chữ ký người thực hiện.
Cất các giấy tờ này cùng một chỗ, chụp ảnh lưu thêm. Vài năm sau, khi cần sửa chữa hay đổi đơn vị bảo trì, chúng giúp thợ mới hiểu hệ nhanh và giúp bạn biết quyền lợi của mình còn đến đâu.
Câu hỏi thường gặp
Mua tua bin gió mini ở đâu thì đáng tin?
Không có một nơi nào đúng cho mọi nhà. Đáng tin hơn là người bán chịu xem gió tại chỗ, ghi rõ thông số, có thợ đấu điện có chứng chỉ, bảo hành trên giấy và dám nói không khi chỗ không hợp. Dùng phiếu câu hỏi để so.
Có nên mua tua bin gió qua mạng rồi tự lắp không?
Mua thiết bị ở đâu là quyền của bạn, nhưng việc dựng cột cao và đấu điện không tự làm. Nếu mua lẻ, phải tìm đơn vị có chuyên môn chịu nhận lắp cả hệ, kiểm bộ điều khiển có hợp máy không trước khi đặt hàng.
Người bán không nói được đường kính cánh thì sao?
Đó là dấu hiệu họ không nắm sản phẩm hoặc không muốn so sánh. Đường kính cánh là thông số cơ bản nhất. Đề nghị họ đo hoặc tìm trong sổ hướng dẫn trước khi bàn tiếp.
Có cần hợp đồng khi lắp tua bin gió gia đình không?
Nên có văn bản ghi rõ thiết bị, phạm vi công việc gồm cột và đấu điện, thời gian, bảo hành và người chịu trách nhiệm. Văn bản giúp tránh hiểu lầm khi có sự cố. Nếu cần, hỏi người có hiểu biết pháp lý ở địa phương.
Người bán hứa lắp tua bin để bán điện cho điện lực có đúng không?
Việc đấu nối và bán điện phụ thuộc quy định hiện hành và điện lực địa phương, không phải lời hứa của người bán. Hãy tra văn bản hiện hành và hỏi trực tiếp điện lực trước khi tin những lời hứa như vậy.
Sau khi lắp cần kiểm những gì trước khi trả hết tiền?
Xem máy quay theo gió, màn hình bộ điều khiển hiện dòng sạc, có tải xả và cách hãm, cột và dây néo chắc, có biên bản kiểm tra an toàn, sơ đồ hệ và giấy bảo hành. Thiếu thứ gì thì đề nghị bổ sung trước.