Sạc dự phòng năng lượng mặt trời loại có tấm pin nhỏ gắn trên vỏ thường chỉ nạp được một phần rất nhỏ dung lượng của nó trong một ngày nắng, nên phải coi nó là cục sạc dự phòng bình thường có thêm khả năng "nhỏ giọt" từ nắng, không phải nguồn điện tự đầy. Muốn sạc điện thoại thật sự bằng nắng ở rẫy, ở chòi, khi đi biển, tấm pin gấp rời có diện tích lớn hơn mới làm được việc đó.
Người đi rẫy, đi rừng, đi ghe thường mua món này với hy vọng không bao giờ hết pin điện thoại. Vài tuần sau mới thấy phơi cả ngày mà đèn báo chỉ nhích một vạch. Bài này giải thích bằng phép tính giả định vì sao như vậy, cách đọc mAh và Wh, khi nào nên mua tấm pin gấp, và những điều cần tránh vì pin để ngoài nắng nóng.
Phép tính giả định: phơi một ngày được bao nhiêu
Lấy một cục sạc giả định ghi 20.000mAh, mặt trên gắn một tấm pin nhỏ cỡ lòng bàn tay. Tấm pin cỡ đó, trong điều kiện tốt, thường chỉ cho khoảng một tới hai watt. Ta giả định 1,5W cho dễ tính.
Một ngày nắng tốt, giả định tương đương 5 giờ nắng đầy. Tấm pin cho tối đa 1,5 nhân 5 bằng 7,5Wh. Trừ hao do nhiệt, góc đặt, mạch sạc, thực vào pin có thể chỉ còn khoảng hai phần ba, tức chừng 5Wh.
Cục sạc 20.000mAh, nếu pin bên trong là loại 3,7V như thường gặp, thì dung lượng là 20 nhân 3,7 bằng 74Wh. Chia 74 cho 5 được gần 15. Nghĩa là cần khoảng mười lăm ngày nắng đẹp liên tiếp, phơi đúng cách, mới nạp đầy từ cạn bằng tấm pin trên vỏ. Trong thực tế, ít ai phơi được như vậy.
Ngược lại, 5Wh mỗi ngày vẫn có ích: nó đủ giữ cho điện thoại vài phần trăm, đủ cho một chiếc đèn pin nhỏ, đủ cho tình huống khẩn cấp gọi một cuộc điện thoại. Món này đáng mua khi bạn hiểu đúng vai trò "nhỏ giọt" đó, không đáng mua nếu tin quảng cáo "sạc bằng nắng thay ổ cắm".
mAh, Wh và con số thật nạp được vào điện thoại
Con số mAh trên cục sạc dễ gây hiểu lầm vì nó tính theo điện áp của pin bên trong, không theo điện áp cổng ra. Bảng dưới đây dùng số giả định để thấy chênh lệch.
| Đại lượng | Ví dụ giả định | Cách tính | Ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| Dung lượng ghi trên vỏ | 20.000mAh ở 3,7V | 20 nhân 3,7 | Khoảng 74Wh trữ bên trong |
| Hao khi đổi điện áp ra cổng sạc | Mất khoảng một phần tư | 74 nhân 0,75 | Khoảng 55Wh thật sự ra được |
| Pin điện thoại | Khoảng 15Wh | Con số giả định cho một máy phổ thông | |
| Số lần sạc đầy điện thoại | 55 chia 15 | Khoảng 3 tới 4 lần, không phải 5 hay 6 lần như nhiều người nghĩ |
Muốn so hai cục sạc, nên so Wh. Một số cục sạc ghi cả Wh trên vỏ; nếu chỉ ghi mAh, hỏi người bán điện áp pin bên trong để tự nhân. Cục sạc ghi mAh lớn bất thường so với kích thước và trọng lượng là dấu hiệu nên nghi ngờ.
Tấm pin gấp rời: khi nào đáng dùng
Diện tích lớn hơn nhiều lần. Tấm pin gấp mở ra cỡ một tờ báo hay hơn, công suất danh định thường từ vài chục watt. Trong nắng tốt, nó có thể sạc trực tiếp điện thoại hoặc nạp cho cục sạc trong vài giờ thay vì vài tuần.
Hợp với người ở chòi, ở rẫy vài ngày. Ban ngày mở tấm pin ra phơi, nạp vào cục sạc; ban tối dùng cục sạc cho điện thoại, đèn nhỏ, đài. Cặp đôi tấm pin gấp và cục sạc thường dùng ổn hơn cục sạc gắn tấm pin.
Đọc số thật như với đèn. Công suất danh định của tấm pin gấp đo ở điều kiện chuẩn; nắng thường, đặt chưa đúng góc thì ra ít hơn. Kỳ vọng khoảng một nửa tới hai phần ba con số in trên vỏ vào giờ nắng tốt là hợp lý.
Không thay được hệ điện độc lập. Tấm pin gấp cho thiết bị nhỏ qua cổng sạc là đủ. Muốn chạy quạt, tủ lạnh, bơm ở chòi rẫy thì đó là chuyện của hệ điện độc lập có bộ điều khiển, pin, do đơn vị có chuyên môn thiết kế.
Pin nóng ngoài nắng: điều phải tránh
Cái nghịch lý của sạc dự phòng năng lượng mặt trời là muốn sạc thì phải phơi nắng, mà pin lại không ưa nóng. Vài điều cần giữ để an toàn.
- Không để cục sạc phơi trên mặt tôn, trên nắp ca pô xe, trên mặt đá nóng giữa trưa. Nhiệt từ bề mặt cộng nắng làm pin quá nóng.
- Không để cục sạc phơi nắng trong xe đóng kín cửa, trong cabin ghe kín. Nhiệt độ trong đó cao hơn ngoài trời nhiều.
- Với tấm pin gấp, để cục sạc trong bóng râm, chỉ đưa tấm pin ra nắng, nối bằng dây.
- Cục sạc nóng ran, phồng, có mùi lạ thì ngừng sạc, để ra chỗ thoáng, xa vật dễ cháy, không dùng tiếp.
- Không sạc điện thoại để trên gối, trên nệm, trong túi kín lúc cục sạc đang nóng.
- Không mở vỏ, không tự thay cell pin bên trong, không ghép thêm pin tháo từ máy khác.
Nếu cục sạc bốc khói hay phát lửa, không cầm lên, không dội nước khi còn đang cắm điện vào thiết bị khác. Tránh xa, giữ mọi người ra khỏi khu vực và gọi 114 khi lửa có nguy cơ lan.
Chọn theo kiểu dùng
Không phải ai cũng cần cùng một thứ. Bảng dưới đây gợi ý theo cách bạn thật sự dùng ngoài đồng, ngoài rẫy.
| Kiểu dùng | Thiết bị hợp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Có điện lưới ở nhà, chỉ ra rẫy trong ngày | Cục sạc dự phòng thường, sạc đầy ở nhà | Tấm pin trên vỏ gần như không cần |
| Ở chòi vài ngày, không có điện | Tấm pin gấp cộng cục sạc | Tấm pin ngoài nắng, cục sạc trong bóng râm |
| Đi ghe, đi biển ngắn ngày | Cục sạc chống nước, có thể thêm tấm pin gấp | Hơi muối và nước bắn là kẻ thù chính |
| Dự phòng khẩn cấp khi mất điện ở nhà | Cục sạc thường sạc đầy sẵn, kiểm định kỳ | Tấm pin nhỏ giúp giữ mức pin khi mất điện lâu |
| Ở chòi lâu dài, nhiều thiết bị | Hệ điện độc lập nhỏ | Cần đơn vị có chuyên môn thiết kế, lắp đặt |
Với người ở nhà có điện lưới, chiếc cục sạc gắn tấm pin nhỏ thường không đem lại gì hơn cục sạc thường. Món đó hợp nhất với vai trò cất trong ba lô, túi đồ khẩn cấp.
Giữ cục sạc sẵn sàng trong túi đồ khẩn cấp
Nhiều nhà mua sạc dự phòng năng lượng mặt trời để cất cho mùa bão, lúc mất điện dài ngày. Món đồ cất lâu không dùng rất dễ phụ lòng đúng lúc cần, nếu không có thói quen kiểm.
- Sạc đầy bằng ổ cắm ngay khi mua về, ghi ngày sạc lên một mảnh băng dính dán ở túi đựng, không dán đè lên tấm pin.
- Cứ khoảng hai ba tháng, lấy ra xem đèn báo còn mấy vạch. Pin tự hao dần khi cất, cất lâu không nạp có thể cạn sâu và chai.
- Mỗi lần kiểm, thử sạc điện thoại vài phút để chắc cổng ra còn làm việc, dây sạc còn tốt.
- Cất chỗ khô, mát, tránh nóc tủ sát mái tôn, tránh hộc xe máy phơi nắng.
- Trước mùa bão, sạc đầy lại tất cả cục sạc, đèn pin, đèn sạc trong nhà. Lúc mất điện mới nhớ tới thì đã muộn.
- Trong những ngày mất điện, ban ngày đặt cục sạc ở bậu cửa sổ có nắng, phía trong kính, để tấm pin nhỏ giọt thêm một ít, nhưng không để chỗ nắng gắt làm pin nóng.
Với nhà có người già, người bệnh cần điện thoại để liên lạc, nên có ít nhất một cục sạc thường được sạc đầy sẵn, không trông vào tấm pin nhỏ trên vỏ. Tấm pin là phần thưởng thêm, không phải nguồn chính.
Ở rẫy, ở chòi: bố trí cho hiệu quả
Mở tấm pin sớm, cất cục sạc vào bóng. Buổi sáng tới rẫy, mở tấm pin gấp, quay về phía nắng, chèn đá cho khỏi gió lật. Cục sạc để trong bóng chòi, nối dây qua. Giữa buổi xoay lại tấm pin theo hướng mặt trời một lần.
Không để tấm pin trên mặt cỏ ướt sương. Sương và đất bám làm mặt pin mờ, nước có thể vào cổng nối. Đặt tấm pin trên mặt ván, mặt ghế, tấm bạt.
Cất gọn khi trời chuyển mưa. Tấm pin gấp chịu được vài hạt mưa nhưng cổng nối và cục sạc thì không thích nước. Thấy mây đen, gấp lại cho vào túi.
Ưu tiên thiết bị cần thiết. Điện từ nắng ở chòi có hạn. Ưu tiên điện thoại để liên lạc, đèn để đi lại ban đêm, sau đó mới tới loa, đài.
Tắt bớt những thứ ngốn pin điện thoại. Ở nơi sóng yếu, điện thoại tự tăng sức phát để bắt sóng nên tốn pin nhanh. Bật chế độ tiết kiệm pin, giảm độ sáng màn hình, tắt những ứng dụng chạy ngầm không cần thiết; phần điện ít ỏi từ nắng sẽ kéo dài được lâu hơn.
Đọc quảng cáo cho tỉnh táo
Một số lời quảng cáo hay gặp và cách hiểu cho đúng.
- "Sạc bằng năng lượng mặt trời, không cần ổ cắm": chỉ đúng nếu bạn chấp nhận rất nhiều ngày nắng, với loại tấm pin trên vỏ.
- "Dung lượng siêu lớn" mà vỏ nhỏ, nhẹ bất thường: nên nghi ngờ con số mAh.
- "Chống nước tuyệt đối": hỏi rõ chống nước ở mức nào, cổng sạc có nắp cao su không. Nắp hở thì nước vào cổng như thường.
- "Sạc được cả laptop, quạt": hỏi rõ công suất cổng ra và dung lượng Wh. Thiết bị tiêu nhiều điện làm cục sạc cạn rất nhanh.
- "Tích hợp đèn pin, la bàn": tiện, nhưng là phụ. Đánh giá cục sạc bằng Wh, chất lượng pin và cổng sạc.
Câu hỏi then chốt cho người bán: tấm pin trên vỏ bao nhiêu watt, pin bên trong bao nhiêu Wh, phơi một ngày nắng nạp thêm được khoảng bao nhiêu. Người bán thật thà sẽ nói đó là chức năng phụ.
Câu hỏi thường gặp
Sạc dự phòng năng lượng mặt trời có tốt không?
Tốt cho vai trò nạp nhỏ giọt khi khẩn cấp, không tốt nếu kỳ vọng thay ổ cắm. Tấm pin trên vỏ quá nhỏ nên phơi một ngày chỉ nạp được phần nhỏ dung lượng. Muốn sạc nhanh bằng nắng cần tấm pin gấp rời.
Phơi sạc dự phòng năng lượng mặt trời bao lâu thì đầy?
Tuỳ cỡ tấm pin và dung lượng, nhưng với tấm pin nhỏ trên vỏ thường cần nhiều ngày tới vài tuần nắng tốt mới đầy từ cạn. Thực tế nên sạc đầy bằng ổ cắm trước khi mang đi.
Có nên để sạc dự phòng ngoài nắng cả ngày không?
Không nên để chỗ quá nóng như mặt tôn, trong xe kín. Pin quá nóng nhanh chai và có thể nguy hiểm. Nếu dùng tấm pin gấp, để cục sạc trong bóng râm.
20.000mAh sạc được mấy lần điện thoại?
Thường ít hơn nhiều người nghĩ, vì mAh tính ở điện áp pin bên trong và có hao khi đổi ra cổng sạc. Ví dụ giả định ở bài cho khoảng ba tới bốn lần với điện thoại pin khoảng 15Wh.
Tấm pin gấp có sạc trực tiếp điện thoại được không?
Được với nhiều loại có cổng sạc ra, khi nắng đủ mạnh. Mây đi qua có thể làm điện thoại ngắt sạc liên tục, nên nạp qua cục sạc dự phòng thường ổn định hơn.
Sạc dự phòng phồng lên thì làm sao?
Ngừng sử dụng ngay, không sạc tiếp, không đè, không chọc thủng. Để ra chỗ thoáng, xa vật dễ cháy và trẻ em, rồi mang tới điểm thu gom hoặc nơi bán để xử lý.