PhongNang.comPhong Năng
Hệ lai gió – mặt trời

Hệ lai gió mặt trời là gì: khi nào gió và nắng thật sự bù được cho nhau

Hệ lai gió mặt trời chỉ đáng làm khi gió nơi ở mạnh đúng lúc nắng yếu. Cách nhận ra hai nguồn có bù nhau thật không, và vì sao phải tự đo trước khi mua.

a small three-blade wind turbine on a tilting steel pole beside compact solar panels on a wooden frame, coastal garden with casuarina trees, wide shot, bright overcast sky

Hệ lai gió – mặt trời là một hệ điện nhỏ lấy điện từ cả tua bin gió và tấm pin, cùng sạc chung vào một bộ pin, để ngày âm u hay ban đêm vẫn còn nguồn bơm điện vào. Nó chỉ đáng làm khi gió ở chỗ bạn mạnh đúng vào những lúc nắng yếu; nếu gió yếu quanh năm, phần tua bin gần như là đồ trang trí.

Nói cách khác, chữ "lai" không tự sinh ra điện. Hai nguồn chỉ bù cho nhau khi nhịp của chúng lệch nhau: nắng mạnh lúc trưa và mùa khô, gió thổi mạnh về đêm, mùa gió chướng hay những ngày trời xám. Nhịp đó khác nhau rất xa giữa bãi cát ven biển, sườn đồi trống và một mảnh vườn kẹp giữa hai dãy nhà. Phần dưới giải thích nguyên lý bù nhau, một tuần giả định để thấy chỗ hở, cách tự ghi nhật ký gió nắng, những trường hợp hệ lai không giúp được gì, và câu hỏi nên đặt trước khi gọi người bán.

Gió và nắng bù nhau theo giờ trong ngày và theo mùa trong năm

Tấm pin chỉ làm việc khi có ánh sáng. Một ngày nắng, điện từ tấm pin lên dần từ sáng, cao nhất quanh trưa rồi tụt về không lúc chập tối. Ngày mây dày, mưa dầm, con số đó có thể chỉ còn một phần nhỏ so với ngày nắng gắt. Đêm thì bằng không, không có ngoại lệ.

Gió không theo đồng hồ mặt trời. Ở nhiều vùng ven biển, gió mạnh lên vào chiều tối, có nơi gió thổi đều suốt đêm. Những đợt gió mùa thường đi kèm trời âm u, đúng lúc tấm pin làm việc kém. Đó là lý do người ta ghép hai nguồn: lúc này yếu thì lúc kia đỡ, pin được nạp đều tay hơn, ít ngày cạn kiệt hơn.

Nhưng đây là xu hướng chung, không phải luật cho mọi nơi. Có vùng gió mạnh nhất lại rơi vào mùa khô nắng gắt, tức là hai nguồn mạnh cùng lúc và yếu cùng lúc, chẳng bù được bao nhiêu. Có thung lũng lặng gió quanh năm dù cách biển không xa. Một sườn đồi hướng ra biển và sườn bên kia khuất gió có thể khác nhau như hai miền. Vì vậy không nên tin câu "vùng này gió tốt lắm" của người bán hay của hàng xóm cho tới khi chính bạn ghi được số đo ở đúng chỗ định dựng cột.

Một điểm nữa hay bị bỏ qua: công suất gió tăng rất nhanh khi gió mạnh lên, gần như theo lập phương tốc độ gió. Gió mạnh gấp đôi thì công suất có thể tăng tới khoảng tám lần. Ngược lại, gió chỉ yếu đi một chút là điện tụt mạnh. Nên một nơi "lúc nào cũng hiu hiu" thường cho ít điện hơn hẳn một nơi có vài đợt gió mạnh dài ngày.

Bù nhau chỉ đúng ở nơi có gió thật

Bãi trống ven biển, gió thổi từ mặt nước vào. Đây là chỗ hệ lai có nhiều cơ hội nhất, vì gió đi qua mặt nước ít bị cản, thường đều và mạnh hơn trong đất liền. Cái giá phải trả là hơi muối, cát bay và bão, sẽ làm thiết bị xuống cấp nhanh hơn.

Đỉnh hoặc sườn đồi trống, không có cây cao chắn. Gió lên đồi bị nén lại và mạnh hơn, nhưng cũng hay đổi hướng, có lúc giật mạnh. Hợp với tua bin chịu gió giật và cột đủ cao, do đơn vị lắp đặt tính.

Đồng bằng rộng, ruộng lúa, ao nuôi giữa cánh đồng. Có khi đủ gió, có khi không. Nhiều nơi gió chỉ mạnh vài tháng trong năm. Phải đo mới biết, không có câu trả lời chung.

Thung lũng, vườn kín giữa cây ăn trái, nhà trong xóm đông. Gió ở đây vừa yếu vừa rối, xoáy quanh mái nhà và tán cây. Tua bin quay lắc lư, sản lượng thấp, ồn và mau hỏng vòng bi. Ở những chỗ này, thêm tấm pin thường có ích hơn thêm tua bin.

Mái nhà phố, sân thượng. Gió trên mái gần như luôn rối, cộng thêm rung truyền xuống kết cấu và tiếng ồn với hàng xóm. Đây là chỗ người mua tua bin thất vọng nhiều nhất. Hệ lai trên mái phố hiếm khi đáng làm.

Dấu hiệu tự nhiên cho thấy có gió. Cây bụi mọc nghiêng hẳn về một phía, tán cây bị gió vặt một bên, đụn cát dịch chuyển, mái tôn hàng xóm phải chằng dây. Những dấu hiệu này chỉ gợi ý, không thay được số đo.

Một tuần giả định: nhìn từng ngày để thấy chỗ hở

Ví dụ giả định cho một nhà vườn cần khoảng 3 kWh mỗi ngày cho đèn, tủ lạnh nhỏ, quạt, sạc điện thoại và một máy bơm chạy ngắn. Số dưới đây là điện đưa được vào pin trong ngày, đặt tròn cho dễ cộng, không phải số đo của vùng nào.

NgàyTrờiTừ tấm pin (kWh)Từ tua bin (kWh)Cộng (kWh)So với nhu cầu 3 kWh
Thứ haiNắng, gió nhẹ40,54,5Dư, pin đầy sớm
Thứ baNắng, chiều có gió3,514,5Dư
Thứ tưMây dày, gió mùa về134Đủ nhờ gió
Thứ nămMưa dầm, gió mạnh0,53,54Đủ nhờ gió
Thứ sáuNắng nhạt, lặng gió30,53,5Vừa đủ
Thứ bảyNắng, lặng hẳn404Đủ nhờ nắng
Chủ nhậtÂm u, gió yếu1,512,5Thiếu, rút pin

Cộng cả tuần, tấm pin cho 17,5 kWh, tua bin cho 9,5 kWh, tổng 27 kWh so với nhu cầu 21 kWh. Điều đáng nhìn không phải con số tổng mà là thứ tư và thứ năm: nếu không có tua bin, hai ngày đó chỉ có 1 và 0,5 kWh, pin sẽ cạn ngay giữa tuần. Chủ nhật vẫn thiếu dù có cả hai nguồn, nên vẫn cần pin đủ đỡ một hai ngày hoặc một máy phát dự phòng.

Nếu nơi bạn ở cho cột gió toàn số 0 và 0,5 ngay cả những ngày âm u, bảng sẽ cho thấy tua bin không cứu được ngày nào. Lúc đó tiền nên dồn vào tấm pin và pin, không phải tua bin.

Tự đo trước khi tin: ghi nhật ký gió và nắng qua hai mùa

Không cần thiết bị đắt. Mục tiêu là có số của chính chỗ bạn ở, đủ dài để thấy mùa nào thiếu nguồn nào. Trình tự gợi ý:

  1. Mua hoặc mượn một máy đo gió cầm tay loại cánh quạt nhỏ. Đo ở chỗ định dựng cột, cầm máy càng cao càng tốt nhưng đứng trên mặt đất, không leo mái, không leo cây.
  2. Mỗi ngày đo vào ba khung giờ cố định, ví dụ sáng sớm, đầu chiều và tối, mỗi lần giữ máy chừng một phút, ghi con số trung bình chứ không ghi số giật cao nhất.
  3. Cùng lúc ghi trời nắng, nắng nhạt, mây dày hay mưa. Chỉ cần ba bốn mức, viết tay vào sổ là đủ.
  4. Đánh dấu những ngày gió giật mạnh, đổi hướng liên tục, hay những đêm gió thổi đều suốt. Gió đều quý hơn gió giật.
  5. Ghi ít nhất vài tuần ở mùa nắng và vài tuần ở mùa gió, lý tưởng là đủ một năm. Nếu chỉ đo trong mùa gió, bạn sẽ lạc quan quá mức.
  6. Cuối mỗi tháng đếm xem có bao nhiêu ngày vừa âm u vừa có gió khá, bao nhiêu ngày vừa âm u vừa lặng. Nhóm thứ hai là những ngày cả hệ lai cũng không cứu được.

Máy đo cầm tay ở độ cao thấp sẽ cho số nhỏ hơn gió ở đầu cột thật. Không sao, mục đích là so các ngày, các mùa với nhau. Khi đã có sổ, đơn vị lắp đặt nghiêm túc sẽ biết quy đổi lên độ cao cột và nói thẳng nơi này có đáng làm gió hay không.

Khi nào hệ lai không bù được gì

Có những tình huống thêm tua bin vào chỉ làm hệ phức tạp hơn mà không thêm bao nhiêu điện. Nhận ra sớm sẽ tránh được món đồ quay cho vui:

  • Gió mạnh nhất rơi đúng vào mùa nắng gắt, mùa âm u thì lặng gió. Hai nguồn cùng lên cùng xuống.
  • Chỗ dựng cột bị cây, nhà, đồi chắn ở hướng gió chính, mà không có điều kiện dựng cột cao hơn hẳn vật cản.
  • Nhu cầu điện dồn hết vào ban ngày, ví dụ bơm tưới lúc trưa, và đêm gần như không dùng gì. Lúc đó tấm pin đã gánh được, gió ban đêm không có chỗ dùng.
  • Nhà đã có lưới điện ổn định và chỉ cần dự phòng vài giờ mất điện. Một bộ lưu điện hoặc máy phát nhỏ đặt ngoài trời đơn giản hơn nhiều.
  • Không ai trong nhà chịu được việc kiểm tra cột, nghe tiếng lạ, hạ cột trước bão theo hướng dẫn của đơn vị lắp đặt. Tua bin bị bỏ mặc thường hỏng trước khi kịp trả công.
  • Hàng xóm sát vách, tiếng ồn và bóng cánh quạt nhấp nháy sẽ thành chuyện xích mích.

Nếu rơi vào hai ba điều trong danh sách này, hệ chỉ có tấm pin cộng pin cộng máy phát dự phòng thường hợp lý hơn. Hệ lai không phải bản nâng cấp mặc nhiên của hệ mặt trời; nó là lựa chọn cho đúng loại chỗ ở.

Hệ lai tốn hơn hệ một nguồn ở những chỗ nào

Thêm phần cơ khí quay. Tấm pin nằm yên, còn tua bin có vòng bi, cánh, trục, phanh hãm. Phần quay nào cũng mòn, cần kiểm định kỳ, nhất là sau mùa bão.

Thêm cột và móng. Cột đủ cao để thoát vật cản, có dây néo hoặc móng chắc, nên do đơn vị lắp đặt tính và dựng. Cột càng cao càng tốn và càng phải hỏi chính quyền địa phương xem có quy định gì.

Thêm khâu điều khiển. Bộ điều khiển phải nhận được cả điện xoay chiều từ tua bin lẫn điện một chiều từ tấm pin, và phải có cách xả bớt điện gió khi pin đầy. Đây là chỗ hệ ghép đồ lung tung hay trục trặc nhất.

Thêm công theo dõi. Hệ lai cần người trong nhà để mắt: tiếng quay có lạ không, pin có đầy quá lâu không, cầu dao xả có nóng không. Hệ mặt trời đơn thuần ít đòi hỏi hơn.

Đổi lại là ít ngày cạn pin. Phần đáng giá của hệ lai không nằm ở tổng số kWh trong năm mà ở việc giảm số ngày pin cạn, giảm số giờ chạy máy phát, giảm độ lớn pin cần mua. Muốn biết có đáng không, phải so được những thứ đó bằng số đo của chính nhà mình, không phải bằng lời quảng cáo.

Những câu nên tự hỏi trước khi gọi người bán

Trả lời được mấy câu này thì cuộc nói chuyện với đơn vị lắp đặt sẽ đi vào thực chất thay vì nghe giới thiệu sản phẩm:

  • Nhà mình cần bao nhiêu điện mỗi ngày cho những thứ thật sự thiết yếu, tính theo giả định thận trọng?
  • Những ngày nào trong năm là ngày khó nhất, âm u kéo dài hay lặng gió kéo dài, và trong sổ đo có bao nhiêu ngày như vậy?
  • Chỗ định dựng cột cách nhà, cách hàng xóm, cách đường dây điện bao xa?
  • Ai trong nhà sẽ là người để mắt tới hệ, và người đó có chịu học cách đọc bộ điều khiển không?
  • Nếu bỏ tua bin, chỉ giữ tấm pin và thêm pin, hệ có đủ không? Người bán nói thế nào về phương án này?
  • Khi có bão, ai hạ cột, ai hãm tua bin, và đã có hướng dẫn bằng văn bản chưa?

Một người bán sẵn lòng nói "chỗ này không cần gió" là người đáng tin hơn người khẳng định mọi nhà đều nên lắp hệ lai. Mọi phần đấu nối, từ tua bin, tấm pin tới pin và inverter, đều phải do thợ điện có chứng chỉ hoặc đơn vị có chuyên môn làm; việc của chủ nhà là có số đo trong tay và hỏi cho đúng.

Câu hỏi thường gặp

Hệ lai gió mặt trời có cho nhiều điện hơn hệ chỉ có tấm pin không?

Chưa chắc. Ở nơi gió yếu, tua bin chỉ thêm rất ít điện so với số tiền và công sức bỏ ra. Ở nơi gió mạnh vào mùa âm u, phần gió giúp giảm số ngày cạn pin rõ rệt. Phải so bằng số đo tại chỗ.

Ở đồng bằng có nên làm hệ lai không?

Tuỳ chỗ. Cánh đồng rộng, xa cây và nhà có thể đủ gió vài tháng, vườn kín thì gần như không. Ghi nhật ký gió ít nhất vài tuần mỗi mùa rồi mới quyết định, đừng dựa vào cảm giác thấy mát.

Đo gió bằng máy cầm tay có chính xác không?

Không chính xác như trạm đo trên cột cao, nhưng đủ để so ngày với ngày, mùa với mùa. Máy đo ở thấp sẽ cho số nhỏ hơn gió ở đầu cột. Đưa sổ đo cho đơn vị lắp đặt để họ quy đổi và nói thật nơi này có đáng làm không.

Gió ban đêm có giúp gì khi nhà gần như không dùng điện vào đêm?

Có, nếu pin chưa đầy thì gió đêm nạp thêm cho ngày hôm sau. Nhưng nếu pin đã đầy và đêm không dùng gì, điện gió sẽ phải xả bỏ qua tải xả. Lúc đó lợi ích của tua bin nhỏ hơn bạn tưởng.

Hệ lai có cần máy phát dự phòng không?

Thường vẫn nên có, vì luôn có những ngày vừa âm u vừa lặng gió. Máy phát chỉ chạy lúc pin xuống thấp, đặt ngoài trời nơi thông thoáng, không bao giờ chạy trong nhà, gara hay hiên kín vì khí độc không mùi.

Có tự lắp hệ lai được không nếu đã quen sửa đồ điện?

Không nên. Hệ lai có điện một chiều từ pin và tấm pin, điện từ tua bin, và nếu có lưới thì còn nguy cơ điện ngược lên lưới. Việc đấu nối phải do thợ điện có chứng chỉ làm. Chủ nhà nên lo phần đo gió, ghi nhu cầu và giám sát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138