Thêm tua bin gió vào một hệ điện mặt trời độc lập đang chạy chỉ đáng khi hệ thiếu điện đúng vào những ngày âm u có gió, và chỗ ở có gió khá đo được. Nếu hệ thiếu vì tải quá lớn, vì pin đã già, hay thiếu cả những ngày nắng, thì thêm tua bin không giải quyết đúng bệnh.
Nhiều chủ trại, chủ ao đã có vài tấm pin và một bộ pin, mùa mưa tối đèn mấy tuần liền, rồi được mời gắn thêm "một con gió cho đủ". Bài này đi theo thứ tự của người làm nghề: chẩn đoán kiểu thiếu điện, kiểm xem hệ hiện có có nhận được gió không, so với hai cách khác là thêm tấm pin và thay pin, rồi mới tới chuyện ghép. Việc đấu nối thì bất cứ phương án nào cũng phải để thợ điện có chứng chỉ.
Hệ đang thiếu điện kiểu nào: chẩn đoán trước khi chữa
Thiếu theo mùa: mùa nắng dư, mùa mưa cạn. Đây là kiểu duy nhất mà tua bin có cơ hội chữa đúng bệnh, với điều kiện mùa mưa ở đó có gió. Xem lại sổ: những tuần cạn pin, trời có gió không?
Thiếu ban đêm: ngày đầy pin, nửa đêm đã cạn. Thường là pin nhỏ so với tải đêm, hoặc pin đã xuống cấp. Tua bin có thể giúp nếu gió thổi về đêm, nhưng thay hoặc nới pin có khi trúng hơn. Ghi điện áp pin lúc chập tối và lúc sáng sớm vài ngày để đơn vị lắp đặt nhìn.
Thiếu mọi lúc, kể cả ngày nắng tốt. Tải đã vượt xa khả năng của hệ, ví dụ trại vừa thêm máy bơm, thêm tủ đông. Lúc này thêm nguồn nào cũng chỉ vá tạm; phải tính lại toàn hệ từ nhu cầu.
Thiếu sau vài năm, trước đây vẫn đủ. Nghi pin già, tấm pin bẩn hoặc bị cây mới mọc che, đầu nối oxi hoá. Kiểm những thứ đó trước. Thêm tua bin vào một bộ pin đã mòn chỉ đẩy thêm điện vào cái thùng thủng.
Thiếu đột ngột trong vài ngày. Thường là sự cố: cầu dao nhảy, bộ điều khiển báo lỗi, một nhánh tấm pin hỏng. Gọi thợ kiểm sự cố, chưa phải lúc nghĩ tới mở rộng.
Ghi lại bằng chứng. Dù kiểu nào, trước khi nói chuyện với người bán, ghi ít nhất hai tuần: điện áp pin sáng tối, số giờ mất điện, trời nắng hay âm u, có gió không. Tờ ghi chép đó quyết định phương án tốt hơn mọi lời tư vấn chung chung.
Bộ điều khiển đang có thường không nhận được gió
Phần lớn hệ điện mặt trời độc lập dùng bộ điều khiển sạc chỉ dành cho tấm pin. Nó được thiết kế cho nguồn một chiều, khi pin đầy thì chỉ việc ngắt bớt tấm pin. Tua bin thì khác: nó ra điện xoay chiều, và khi pin đầy không được ngắt mà phải xả sang tải xả hoặc hãm. Gắn tua bin vào cổng của bộ điều khiển mặt trời là sai, có thể làm hỏng cả hai.
Vì vậy thêm tua bin gần như luôn kéo theo một bộ điều khiển gió riêng, kèm tải xả, sạc cùng vào bộ pin hiện có. Có khi người lắp đề xuất thay luôn bằng một bộ điều khiển lai nhận cả hai nguồn. Cả hai cách đều được, nhưng có hai điều kiện: điện áp tua bin và bộ điều khiển gió phải khớp với điện áp bộ pin hiện có, ví dụ cùng 24V hay cùng 48V; và hai bộ điều khiển phải được cài ngưỡng sạc giống nhau cho đúng loại pin.
Nếu hệ hiện tại dùng bộ điều khiển kiêm inverter gộp trong một hộp, cần hỏi kỹ hơn. Một số hộp có cổng riêng nhận nguồn ngoài, một số không. Đừng tin câu "cắm vào là chạy" khi người bán chưa xem tận mắt hộp đang dùng.
Hệ chạy ở 12V cũng là một điểm vướng. Tua bin cỡ khá thường hợp với 24V hoặc 48V. Ghép tua bin lớn vào hệ 12V khiến dòng điện rất lớn, dây phải to, hao hụt nhiều. Có khi đây là lúc nên tính lại cả hệ chứ không chỉ thêm một khối.
Thêm tua bin, thêm tấm pin hay thêm pin: so theo yếu tố
Không có giá ở đây, chỉ có các yếu tố làm tăng chi phí và công sức. So theo từng dòng với tình huống nhà mình:
| Yếu tố | Thêm tua bin | Thêm tấm pin | Thêm hoặc thay pin |
|---|---|---|---|
| Chữa kiểu thiếu nào | Thiếu mùa âm u có gió, thiếu đêm có gió | Thiếu mùa mưa ở nơi mùa mưa vẫn có nắng nhạt | Thiếu đêm, thiếu vài ngày xấu trời |
| Thiết bị kéo theo | Cột, móng, dây néo, bộ điều khiển gió, tải xả, hãm, chống sét | Khung, dây, có thể thêm bộ điều khiển nếu bộ cũ đã đầy cổng | Tủ hoặc giá đặt pin, cầu dao, thông gió |
| Chỗ cần có | Khoảng trống cách nhà, không vật cản hướng gió | Diện tích nắng không bị che | Chỗ khô, mát, thông thoáng |
| Bảo trì | Có phần quay, kiểm sau bão, hạ cột | Vệ sinh bụi, kiểm đầu nối | Theo dõi nhiệt, phồng, mùi |
| Rủi ro khi đo sai | Rất nhạy: gió yếu hơn một chút là điện tụt mạnh | Ít nhạy, sai số tỷ lệ thẳng | Không phụ thuộc thời tiết |
| Thủ tục | Có thể phải hỏi chính quyền về cột cao, tiếng ồn | Ít khi | Ít khi |
Đọc bảng theo cột chứ không theo hàng: phương án nào có nhiều dòng hợp với hoàn cảnh nhà bạn nhất thì đáng xem trước. Ở nhiều nhà vườn trong đất liền, thêm tấm pin và thay bộ pin đã mòn cho kết quả rõ hơn gắn tua bin.
Những trường hợp thêm gió là đáng
Thêm tua bin có lý khi gặp đủ hoặc gần đủ các điều kiện sau:
- Sổ đo cho thấy những tuần cạn pin trùng với những tuần có gió khá, nhất là gió về đêm.
- Chỗ ở là bãi trống ven biển, đảo nhỏ, đỉnh đồi hoặc ao giữa đồng rộng, hướng gió chính không bị cây nhà che.
- Không còn chỗ đặt thêm tấm pin, hoặc chỗ còn lại bị che nắng nặng vào mùa mưa.
- Bộ pin còn tốt, điện áp hệ là 24V hoặc 48V, bộ điều khiển hiện có cho phép thêm nguồn hoặc có cách ghép đúng.
- Có người ở thường xuyên để để mắt tua bin, hạ cột hoặc hãm khi có bão theo hướng dẫn.
- Đã hỏi chính quyền địa phương về cột cao và khoảng cách với hàng xóm, không vướng gì.
Khi gặp đủ những điều này, phần gió có thể giảm rõ số ngày cạn pin và số giờ chạy máy phát. Nên nhờ đơn vị lắp đặt ước số ngày cạn pin trước và sau khi thêm tua bin, bằng giả định rõ ràng, để biết mình đang mua điều gì.
Những trường hợp nên thôi
Ngược lại, có những dấu hiệu cho thấy nên dừng ý định thêm tua bin, ít nhất là lúc này:
- Những tuần cạn pin là những tuần lặng gió, mây dày.
- Hệ thiếu cả ngày nắng tốt; tải đã quá lớn.
- Pin đã mòn, sạc nhanh đầy mà xả nhanh cạn.
- Chỗ duy nhất đặt được cột là sát nhà, giữa vườn cây cao hoặc trên mái.
- Hệ chạy 12V với dây dài, bộ điều khiển gộp không có cổng nhận nguồn ngoài.
- Hàng xóm sát bên, đã có ý kiến về tiếng ồn hoặc lo cột đổ.
- Không ai trong nhà sẵn lòng theo dõi tua bin và xử lý khi có bão.
Gặp một trong những điều này không có nghĩa là không bao giờ làm được, mà là còn việc khác nên làm trước: thay pin, thêm tấm pin, giảm tải, hoặc chuẩn bị máy phát nhỏ đặt ngoài trời cho những tuần xấu nhất.
Câu hỏi cho người tới mời gắn thêm gió
"Anh đã xem bộ điều khiển và bộ pin đang dùng ở đây chưa?" Câu này để kiểm xem người bán có đề xuất dựa trên hệ thật hay chỉ mang một bộ đồ đóng gói sẵn. Người làm nghề sẽ đòi xem tận mắt hộp điều khiển, đọc điện áp hệ, hỏi tuổi pin trước khi nói tới tua bin.
"Ở gió chỗ này, mỗi ngày mùa mưa tua bin cho bao nhiêu điện, giả định thế nào?" Câu trả lời đáng tin phải có tốc độ gió giả định, công suất trung bình ở tốc độ đó, rồi mới nhân với số giờ. Câu trả lời chỉ nhắc con số danh định ghi trên hộp là chưa trả lời.
"Nếu không gắn gió mà thêm tấm pin hoặc thay pin, kết quả khác thế nào?" Người bán chỉ có tua bin sẽ ngại câu này. Người tư vấn tử tế sẽ so được cả hai, có khi khuyên thôi gió.
"Khi pin đầy, điện gió đi đâu, tải xả đặt chỗ nào?" Nếu người bán lúng túng, nhiều khả năng họ chưa quen hệ có gió. Tải xả là khối bắt buộc, không phải phụ kiện.
"Bão tới thì ai hạ cột, hãm thế nào?" Phải có câu trả lời cụ thể, có hướng dẫn ghi ra giấy cho người ở nhà.
Thứ tự làm nếu quyết định ghép thêm gió
Nếu sau khi chẩn đoán và so sánh, thêm tua bin vẫn là phương án hợp lý, nên đi theo thứ tự này để tránh mua trước nghĩ sau:
- Nhờ thợ kiểm sức khoẻ bộ pin và hệ hiện có, sửa những chỗ yếu trước.
- Đo gió ở đúng chỗ định dựng cột, ít nhất qua mùa đang thiếu điện.
- Nhờ đơn vị lắp đặt xác định điện áp hệ, xem bộ điều khiển hiện có ghép được không, hay cần bộ riêng hoặc bộ lai.
- Chọn tua bin theo đường kính cánh và đường cong công suất ở gió của bạn, không theo con số danh định.
- Thống nhất bằng văn bản: ai dựng cột, cột loại nào, dây néo ra sao, ai hạ cột khi bão, chống sét và nối đất thế nào.
- Yêu cầu cài cùng ngưỡng sạc cho mọi bộ điều khiển và ghi lại thông số đã cài.
- Sau khi lắp, ghi sổ hai tháng: dòng sạc gió theo giờ, số ngày cạn pin, so với trước khi ghép.
Chủ nhà không tự dựng cột, không trèo cột, không tự đấu tua bin vào pin. Việc của bạn là cung cấp sổ đo, đặt câu hỏi và ghi lại kết quả. Nếu sau hai tháng số ngày cạn pin không giảm, có bằng chứng để quay lại hỏi đơn vị lắp đặt.
Câu hỏi thường gặp
Gắn tua bin vào bộ điều khiển mặt trời đang có được không?
Thường là không. Bộ điều khiển mặt trời nhận điện một chiều và ngắt nguồn khi pin đầy; tua bin ra điện xoay chiều và cần tải xả khi pin đầy. Cần bộ điều khiển gió riêng hoặc bộ lai, do thợ chọn và đấu.
Thêm tua bin có làm pin mau hỏng hơn không?
Không, nếu các bộ điều khiển được cài đúng ngưỡng sạc cho loại pin. Nếu cài lệch, pin có thể bị sạc quá hoặc không bao giờ đầy hẳn, khi đó mới mau hỏng. Ghi lại thông số cài đặt sau khi lắp.
Hệ 12V có thêm được tua bin không?
Có những tua bin nhỏ dùng cho 12V, nhưng với tua bin cỡ khá, hệ 12V sinh dòng lớn, dây phải to, hao nhiều. Nếu đang tính mở rộng đáng kể, nên hỏi đơn vị lắp đặt có nên nâng điện áp cả hệ hay không.
Thêm tấm pin có rẻ công hơn thêm tua bin không?
Về công sức và bảo trì, thêm tấm pin thường đơn giản hơn vì không có cột, không có phần quay. Nhưng nếu mùa mưa gần như không có nắng và không còn chỗ đặt, tấm pin không giải quyết được. So theo yếu tố, không so theo cảm giác.
Sau khi thêm tua bin, làm sao biết nó có giúp được không?
Ghi sổ ít nhất hai tháng: dòng sạc từ gió theo giờ, số ngày pin cạn, số giờ chạy máy phát. So với cùng mùa năm trước hoặc với sổ ghi trước khi ghép. Không giảm được ngày cạn pin thì cần hỏi lại.
Có cần xin phép khi dựng cột tua bin cạnh nhà không?
Tuỳ chiều cao cột, vị trí và quy định địa phương. Nên hỏi UBND xã, phường và tra văn bản hiện hành trước khi dựng, đồng thời nói chuyện với hàng xóm về tiếng ồn và khoảng cách an toàn khi cột đổ.