PhongNang.comPhong Năng
Hệ lai gió – mặt trời

Sơ đồ hệ lai gió – mặt trời nói nôm na: mỗi khối làm gì, điện đi đường nào

Tua bin, tấm pin, bộ điều khiển lai, pin, inverter, máy phát dự phòng: mỗi khối giữ việc gì, điện đi theo đường nào, và chỗ nào chủ nhà cần hiểu để giám sát thợ.

a ventilated wooden shed with a battery cabinet and a controller box with a blank dark display, small wind turbine and solar panels visible outside, fresh morning light, wide shot

Một hệ lai gió – mặt trời gồm sáu khối chính: tua bin gió, tấm pin, bộ điều khiển lai nhận điện từ cả hai nguồn, bộ pin để trữ, inverter đổi điện pin thành điện 220V cho đồ dùng trong nhà, và thường thêm một máy phát dự phòng. Điện đi một chiều: từ nguồn vào bộ điều khiển, vào pin, rồi qua inverter ra ổ cắm; khi pin đầy, điện gió dư phải được xả vào một tải xả.

Hiểu được sơ đồ này không phải để tự đấu. Nó giúp bạn biết khối nào hỏng thì triệu chứng ra sao, đọc được báo giá xem có thiếu khối nào không, và hỏi thợ những câu đúng. Bài đi qua từng khối bằng ví dụ đời thường, chỉ ra hai đường điện hay bị nhầm, và kết bằng bảng triệu chứng để bạn khoanh vùng trước khi gọi thợ.

Hình dung cả hệ như một bể nước có hai vòi

Cách dễ nhớ nhất là coi bộ pin như một cái bể nước. Tấm pin là một vòi chảy mạnh lúc trưa, tắt lúc đêm. Tua bin là vòi thứ hai, chảy khi có gió, lúc mạnh lúc yếu, không theo giờ giấc. Bộ điều khiển là người đứng canh hai vòi: mở cho chảy khi bể còn chỗ, khoá bớt khi bể sắp đầy, và vì vòi gió không khoá đột ngột được, người canh phải mở một cái ống tràn để nước dư chảy ra ngoài. Ống tràn đó chính là tải xả.

Inverter là cái máy bơm hút nước từ bể ra dùng. Nó đổi điện một chiều trong pin thành điện xoay chiều 220V để chạy đèn, quạt, tủ lạnh, máy bơm. Máy phát dự phòng là chiếc xe bồn chở nước tới đổ vào bể những hôm cả hai vòi đều cạn.

Hình dung này giúp hiểu ngay vài chuyện. Bể nhỏ thì hai vòi có mạnh mấy cũng tràn sớm, điện dư phải xả bỏ. Bơm hút quá mạnh thì bể cạn nhanh dù vòi vẫn chảy. Người canh vòi mà ngủ quên thì bể tràn hoặc cạn khô, cả hai đều hại pin. Và một điều quan trọng: bể nước dù vòi đã khoá vẫn đầy nước, cũng như pin dù đã tắt tấm pin và hãm tua bin vẫn luôn có điện. Đó là lý do thợ luôn cắt cầu dao pin trước khi làm việc ở phía sau.

Hai nguồn vào: tua bin và tấm pin khác nhau ở chỗ nào

Tấm pin cho ra điện một chiều. Điện một chiều đi thẳng vào phần sạc mặt trời của bộ điều khiển. Có ánh sáng là có điện áp ở đầu dây, kể cả khi đã ngắt tải, nên dây từ tấm pin phải đi trong ống, có cầu dao riêng ở gần bộ điều khiển.

Tua bin nhỏ thường cho ra điện xoay chiều ba pha. Phần lớn tua bin gió gia đình dùng máy phát nam châm vĩnh cửu, ra ba dây điện xoay chiều có tần số và điện áp thay đổi theo tốc độ quay. Bộ điều khiển phải nắn nó thành điện một chiều rồi mới sạc pin được. Đây là lý do không thể lấy bộ điều khiển chỉ dành cho tấm pin để gắn tua bin vào.

Tua bin không được để chạy không tải. Tấm pin ngắt tải thì nằm yên, không hại gì. Tua bin ngắt tải giữa lúc gió mạnh thì quay vọt lên, điện áp tăng cao, có thể làm hỏng bộ điều khiển và chính nó. Vì vậy với tua bin luôn phải có đường xả hoặc phanh hãm, không được tháo dây ra cho xong.

Dây từ tua bin thường dài hơn. Cột đặt xa nhà để tránh ồn và để thoát vật cản, nên dây từ đầu cột về bộ điều khiển có thể dài vài chục mét. Dây dài thì hao điện trên đường đi, phải chọn cỡ dây đủ lớn. Việc tính cỡ dây là của thợ, nhưng nếu thấy dây trông mảnh như dây quạt bàn thì nên hỏi lại.

Mỗi nguồn cần cách cắt riêng. Tấm pin có cầu dao một chiều; tua bin có công tắc hãm, thường là đấu tắt ba pha lại với nhau để cánh quay chậm hẳn. Hai thứ này nên nằm ở chỗ chủ nhà với tới được, có ghi chú rõ ràng, để khi có giông bão hay sự cố là cắt được ngay.

Bộ điều khiển lai: người canh vòi của cả hệ

Bộ điều khiển lai làm ba việc. Thứ nhất, nhận điện từ tấm pin và từ tua bin, đổi về cùng một mức điện áp phù hợp với pin. Thứ hai, quyết định sạc nhanh, sạc chậm hay ngừng sạc tuỳ theo pin đã đầy tới đâu. Thứ ba, khi pin gần đầy mà gió vẫn thổi, đẩy phần điện gió dư sang tải xả để tua bin không bị chạy không tải.

Trên thị trường có hai kiểu. Kiểu thứ nhất là một hộp chung có cả cổng gió và cổng nắng. Kiểu thứ hai là hai bộ điều khiển riêng, một cho tấm pin, một cho tua bin, cùng sạc vào một bộ pin. Cả hai đều chạy được nếu chọn đúng và cài đặt đồng bộ. Cái hay hỏng là kiểu thứ hai mà hai bộ được cài ngưỡng sạc đầy khác nhau: bộ này tưởng pin đã đầy và ngừng, bộ kia vẫn đẩy vào, hoặc ngược lại, pin không bao giờ được sạc đầy hẳn.

Bộ điều khiển cũng là chỗ có nhiều thông tin nhất cho chủ nhà: điện áp pin, dòng sạc từ mỗi nguồn, có đang xả tải hay không. Nếu được chọn, hãy ưu tiên loại hiển thị tách riêng số liệu gió và nắng, hoặc có ghi lại lịch sử theo ngày. Không có những số này, khi hệ yếu đi bạn sẽ không biết lỗi nằm ở vòi nào.

Bộ điều khiển phải được cài đúng loại pin. Pin axit chì và pin lithium sạc theo ngưỡng khác nhau. Cài sai không báo lỗi ngay, nhưng pin mòn nhanh hoặc nóng bất thường. Việc cài đặt là của đơn vị lắp đặt, chủ nhà chỉ cần hỏi và ghi lại đã cài cho loại pin nào.

Pin, inverter và máy phát dự phòng

Pin là trái tim, cũng là chỗ nguy hiểm nhất. Pin trữ năng lượng lớn ở dạng điện một chiều, không bao giờ "tắt". Đặt ở chỗ thông thoáng, khô, tránh nắng chiếu trực tiếp, có cầu dao cắt ngay cạnh. Pin phồng, nóng bất thường hoặc có mùi lạ thì cắt cầu dao nếu với tới an toàn, đưa mọi người ra ngoài và gọi 114. Chi tiết chọn và đặt pin lưu trữ là một đề riêng; ở đây chỉ cần nhớ pin không phải món đồ để chủ nhà mở ra xem.

Inverter đổi điện pin thành điện 220V. Cỡ inverter tính theo tổng công suất các thiết bị có thể chạy cùng lúc, cộng thêm phần dư cho lúc máy bơm, tủ lạnh khởi động. Inverter quá nhỏ sẽ tự ngắt khi bật máy bơm; quá to thì tốn điện nuôi chính nó suốt ngày đêm. Inverter loại sóng sin chuẩn hợp với tủ lạnh, máy bơm, quạt hơn loại sóng vuông hay sóng bậc thang.

Có loại inverter gộp sẵn bộ sạc. Nhiều máy gộp cả bộ điều khiển sạc mặt trời, bộ sạc từ máy phát và inverter trong một hộp. Gọn, nhưng nếu hộp hỏng thì cả hệ đứng. Hỏi đơn vị lắp đặt xem khi hộp hỏng có cách nào cho đèn và tủ lạnh chạy tạm không.

Máy phát dự phòng là xe bồn chở nước. Nó chỉ chạy khi pin xuống thấp sau nhiều ngày thiếu cả gió lẫn nắng, sạc pin qua bộ sạc hoặc qua inverter có cổng vào máy phát. Máy phát luôn đặt ngoài trời, thông thoáng, cách cửa sổ, không trong nhà, gara hay gầm cầu thang. Có loại tự khởi động khi pin thấp, có loại phải bật tay; loại tự khởi động tiện nhưng cần kiểm định kỳ.

Hai đường điện hay bị nhầm, và vì sao không bao giờ nối tắt

Nhiều chủ nhà nghĩ có điện ở đâu thì lấy ra dùng ở đó cho nhanh. Trong hệ lai, có hai kiểu "đi tắt" gây hỏng thiết bị hoặc nguy hiểm:

  • Nối tải trực tiếp vào tua bin hoặc tấm pin, bỏ qua bộ điều khiển và pin. Điện từ hai nguồn này lên xuống thất thường, đồ dùng sẽ chập chờn hoặc hỏng, còn tua bin có thể vọt tốc khi tải ngắt.
  • Cắm máy phát ngược vào ổ điện trong nhà để "cho điện chạy khắp nhà". Đây là việc tuyệt đối không làm: chân phích lộ điện, và nếu nhà có lưới thì điện có thể đi ngược lên lưới, gây nguy hiểm chết người cho thợ điện lực đang sửa đường dây.
  • Ghép thêm một bộ pin cũ, khác loại hoặc khác tuổi vào bộ pin đang dùng. Pin lệch nhau sẽ sạc lệch, bộ yếu kéo bộ khoẻ xuống, có khi nóng lên.
  • Kéo một nhánh dây từ hệ lai sang nối vào đường điện lưới trong nhà mà không có bộ chuyển nguồn đúng chuẩn do thợ lắp.
  • Nối thêm tấm pin vào cổng gió của bộ điều khiển, hoặc tua bin vào cổng nắng, vì "cổng còn trống".

Mọi thay đổi trên sơ đồ, dù chỉ thêm một tấm pin hay đổi một bộ pin, đều nên gọi lại đơn vị lắp đặt hoặc thợ điện có chứng chỉ. Hệ đã chạy ổn mà tự chắp thêm là cách nhanh nhất để biến nó thành hệ chạy chập chờn.

Bảng triệu chứng: khối nào có thể đang có vấn đề

Bảng này giúp bạn khoanh vùng trước khi gọi thợ, để mô tả đúng cho họ. Nó không phải hướng dẫn tự sửa; mọi việc mở hộp, tháo dây đều để thợ.

Điều bạn thấyKhối có thể liên quanBạn làm gì
Gió mạnh, cánh quay nhanh nhưng bộ điều khiển báo dòng sạc gió gần bằng khôngDây từ cột về, bộ nắn trong bộ điều khiển, hoặc đang ở chế độ hãmGhi giờ, tốc độ gió ước chừng, chụp màn hình bộ điều khiển, gọi thợ
Trưa nắng gắt nhưng dòng sạc mặt trời thấp hơn hẳn mọi khiTấm pin bẩn hoặc bị bóng che, cầu dao một chiều, đầu nốiNhìn từ dưới đất xem có bóng cây mới mọc, lá rụng; không tự trèo lên
Pin báo đầy suốt ngày, tải xả nóng rực liên tụcNhu cầu quá ít so với nguồn, hoặc ngưỡng sạc cài saiHỏi thợ có nên cài lại hay dùng điện dư cho việc có ích
Bật máy bơm là cả nhà mất điện một lúcInverter nhỏ so với dòng khởi động của bơm, hoặc pin yếuGhi lại, không bật nhiều máy lớn cùng lúc, báo thợ
Pin tụt nhanh về đêm dù không dùng gì nhiềuPin đã già, inverter để chế độ chờ tốn điện, rò điệnGhi điện áp pin lúc tối và sáng sớm vài hôm, đưa thợ xem
Có mùi khét, tiếng tách tách ở hộp điện hoặc tủ pinĐầu nối lỏng, hồ quang điện một chiềuCắt cầu dao pin nếu với tới an toàn, ra ngoài, gọi thợ ngay; có khói lửa thì gọi 114

Hai cột đầu bạn tự quan sát được. Cột thứ ba là giới hạn việc của chủ nhà: nhìn, ghi, cắt cầu dao khẩn cấp, gọi người có chuyên môn.

Đọc báo giá: kiểm xem sơ đồ có thiếu khối nào

Khi nhận báo giá hệ lai, đừng chỉ nhìn công suất tua bin và tấm pin. Đối chiếu với sơ đồ, xem có đủ những dòng sau không:

  • Bộ điều khiển nhận được điện từ tua bin, hoặc hai bộ riêng có ghi rõ sẽ cài cùng ngưỡng sạc.
  • Tải xả cho tua bin, đặt ở đâu, toả nhiệt ra sao, có che mưa không.
  • Công tắc hãm tua bin đặt ở chỗ chủ nhà với tới.
  • Cầu dao một chiều cho tấm pin và cầu dao cho pin, đặt sát khối tương ứng.
  • Cỡ dây từ cột về và từ tấm pin về, có tính quãng đường.
  • Cột, móng, dây néo, và ai chịu trách nhiệm hạ cột trước bão.
  • Chống sét và nối đất cho cột và hộp điện.
  • Loại pin, chỗ đặt, cách thông gió.
  • Loại inverter, sóng sin chuẩn hay không, công suất khởi động.
  • Cách nối máy phát dự phòng, nếu có, qua cổng nào.

Thiếu một dòng không có nghĩa người bán gian, nhưng là chỗ phải hỏi. Báo giá chỉ có "tua bin, tấm pin, pin, inverter" mà không nhắc tới tải xả, hãm và chống sét thường là dấu hiệu người lắp chưa quen với phần gió.

Câu hỏi thường gặp

Hệ lai có bắt buộc phải có pin không?

Với hệ độc lập không có lưới thì gần như bắt buộc, vì gió và nắng lên xuống thất thường, pin là chỗ trữ để dùng đều. Không có pin, đồ dùng sẽ chạy chập chờn theo từng cơn gió, đám mây.

Tải xả là gì, có phải điện bị phí không?

Tải xả là chỗ nhận điện gió dư khi pin đã đầy, thường là một điện trở toả nhiệt. Đúng là phần điện đó bị bỏ đi, nhưng nó giữ cho tua bin không vọt tốc. Có thể hỏi thợ xem tận dụng được cho việc có ích hay không.

Có dùng chung một inverter cho cả gió và nắng được không?

Được, và thông thường là vậy. Gió và nắng cùng sạc vào pin qua bộ điều khiển, inverter chỉ lấy điện từ pin ra. Inverter không cần biết điện trong pin đến từ nguồn nào.

Vì sao tua bin không được tháo dây để nghỉ như tấm pin?

Tua bin mất tải sẽ quay nhanh dần theo gió, điện áp tăng vọt, dễ hỏng máy phát, bộ điều khiển và cả cánh. Muốn cho nghỉ phải dùng công tắc hãm do thợ lắp, không tự tháo dây.

Máy phát dự phòng sạc pin hay chạy thẳng đồ dùng?

Tuỳ cách thợ thiết kế. Thường máy phát đi vào cổng riêng của inverter hoặc bộ sạc, vừa sạc pin vừa cấp cho đồ dùng. Tuyệt đối không cắm máy phát ngược vào ổ điện trong nhà.

Chủ nhà nên tự làm phần nào trong sơ đồ?

Chủ nhà nên đọc màn hình bộ điều khiển, ghi số liệu, quan sát tiếng quay, vệ sinh bụi bên ngoài hộp điện, biết vị trí cầu dao khẩn cấp và công tắc hãm. Mọi việc đấu nối, mở hộp, thay pin đều để thợ có chứng chỉ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138