Nhà thuê hay nhà trong ngõ hẹp vẫn dùng được năng lượng sạch, nhưng ở quy mô nhỏ: thiết bị năng lượng mặt trời rời, tấm pin di động đặt ở chỗ có nắng, trạm sạc dự phòng nạp bằng nắng, và với nhà thuê lâu thì có thể bàn với chủ nhà làm một phần chung. Tua bin gió và hệ có pin lớn thì gần như không phù hợp.
Không phải ai muốn dùng điện sạch cũng có đồi trống, có sân rộng hay có mái riêng. Người thuê nhà ở thị trấn, người ở nhà ống trong ngõ, người ở dãy nhà trọ cạnh khu công nghiệp đều hay hỏi câu này. Bài đi qua những gì làm được, những gì không nên làm, và những câu phải hỏi chủ nhà trước khi đặt bất cứ thứ gì lên tường, lên mái.
Vì sao nhà trong ngõ, nhà thuê bị giới hạn
Hai giới hạn lớn nhất là chỗ đặt và quyền quyết định. Ngõ hẹp thường có nhà cao hai bên, nắng chỉ lọt xuống vài giờ quanh trưa, gió thì bị chắn và quẩn. Tua bin gió ở đây gần như không có gió để làm việc, lại gây ồn, rung cho cả dãy nhà. Tấm pin đặt dưới đất trong ngõ cũng chỉ nhận được một phần nắng.
Với nhà thuê, mọi việc khoan tường, bắt khung lên mái, đi dây mới trong nhà đều cần chủ nhà đồng ý, vì nó đụng tới kết cấu và hệ điện của căn nhà. Đấu bất cứ thiết bị nào vào điện nhà thuê mà không có thợ và không có sự đồng ý của chủ nhà là rủi ro cho cả hai bên: rủi ro cháy, giật, và rủi ro tranh chấp khi trả nhà.
Một giới hạn nữa ít ai nghĩ tới là thời gian ở. Người thuê thường ở vài năm rồi chuyển, trong khi một hệ gắn cố định cần nhiều năm mới thể hiện được giá trị và còn để lại bảo trì cho người ở sau. Thứ gì không mang theo được khi chuyển nhà thì nên cân nhắc rất kỹ.
Vì vậy hướng hợp lý cho nhóm nhà này là các thiết bị tự chứa, không cần đấu vào điện nhà, mang đi được khi chuyển chỗ. Chúng không thay được điện lưới, nhưng lo được những việc nhỏ và hữu ích, nhất là lúc mất điện.
Làm được gì, không nên làm gì
Bảng dưới xếp các lựa chọn theo mức phù hợp với nhà thuê, nhà trong ngõ. Cột cuối là điều kiện để lựa chọn đó có ý nghĩa.
| Lựa chọn | Mức phù hợp | Vì sao | Điều kiện |
|---|---|---|---|
| Đèn năng lượng mặt trời rời cho cửa, ngõ, ban công | Cao | Tự chứa, không đấu điện, tháo mang đi được | Tấm nhỏ của đèn phải có nắng ít nhất vài giờ |
| Sạc dự phòng, trạm sạc di động nạp bằng tấm pin gấp | Cao | Lo điện thoại, đèn, modem lúc mất điện | Có chỗ phơi tấm pin gấp ban ngày |
| Quạt, đèn bàn chạy pin sạc bằng nắng | Vừa | Tiện cho phòng trọ, mùa nóng | Biết rõ dung lượng thật, không tin con số quảng cáo |
| Vài tấm pin trên mái, có pin nhỏ | Thấp, cần chủ nhà | Đụng kết cấu mái, đi dây, đấu điện | Chủ nhà đồng ý bằng giấy, thợ có chứng chỉ làm |
| Tua bin gió nhỏ | Không nên | Ngõ hẹp không có gió đều, gây ồn, rung, nguy hiểm khi đổ | Gần như không có điều kiện nào phù hợp |
| Tự đấu tấm pin vào ổ cắm, vào điện nhà | Tuyệt đối không | Nguy cơ cháy, giật, đẩy điện ngược lên lưới | Không có |
Nhìn bảng là thấy: những thứ phù hợp nhất đều là thiết bị cầm tay, đặt đâu cũng được, không đụng vào điện nhà. Những thứ cần đấu điện hay bắt lên kết cấu đều phải qua chủ nhà và thợ, không có đường tắt.
Tìm chỗ có nắng trong một căn nhà chật
Trước khi mua bất cứ thiết bị năng lượng mặt trời nào, hãy dành vài ngày theo dõi nắng trong nhà mình. Ghi xem từ mấy giờ tới mấy giờ thì nắng chạm vào ban công, bậu cửa sổ, sân thượng, đầu ngõ. Ở ngõ hẹp, có khi chỉ có một khoảng hai, ba tiếng quanh trưa là có nắng thật. Thiết bị nào cần nhiều nắng hơn thế thì không đáng mua.
Ví dụ giả định: một tấm pin gấp ghi 100W, nhưng chỗ đặt chỉ có nắng tốt khoảng 2 giờ mỗi ngày, và vì nắng xiên, tấm chỉ đạt khoảng một nửa công suất. Điện nạp được khoảng 100 nhân 0,5 nhân 2 bằng 100Wh mỗi ngày, trước hao hụt. Lượng này đủ sạc vài điện thoại và một đèn nhỏ, không đủ chạy quạt đứng cả đêm. Đó là cách đặt kỳ vọng đúng trước khi mua.
Sân thượng, mái bằng là chỗ tốt nhất, nhưng thường là phần chung của dãy nhà hoặc của chủ nhà. Muốn đặt thiết bị ở đó, kể cả loại rời, hãy hỏi trước, và không đặt ở mép sân thượng nơi gió có thể thổi rơi xuống ngõ.
Những việc người thuê nhà làm được ngay
Chuẩn bị điện dự phòng cho lúc mất điện. Một trạm sạc di động có thể nạp bằng ổ điện lúc có điện và bằng tấm pin gấp lúc mất điện. Nó giữ được điện thoại, đèn, modem, quạt nhỏ trong vài giờ. Cách chọn cỡ và cách dùng có bài riêng trong mục điện dự phòng.
Thay đèn ngoài cửa, ngoài ngõ bằng đèn năng lượng mặt trời rời. Không cần đi dây, không tốn điện nhà. Chọn loại mà tấm pin của đèn quay được về phía có nắng, và đọc kỹ dung lượng pin thật thay vì con số W to trên vỏ hộp.
Dùng thiết bị nhỏ chạy pin sạc. Đèn bàn, đèn pin, quạt nhỏ sạc pin đều có thể nạp từ tấm pin gấp hay trạm sạc. Chúng không làm hoá đơn giảm nhiều, nhưng có ích lúc mất điện và mang theo được khi chuyển nhà.
Ghi chép nắng và nhu cầu điện. Sổ ghi giúp bạn biết thiết bị nào đáng mua, và có sẵn dữ liệu nếu sau này về ở nhà riêng có điều kiện làm hệ lớn hơn.
Giữ thiết bị đúng cách trong không gian chật. Trạm sạc, sạc dự phòng đặt nơi thoáng, không đè chăn gối lên, không sạc trong ngăn tủ kín. Tấm pin gấp phơi ngoài ban công thì buộc chắc để gió không thổi rơi xuống ngõ, và cất vào khi có giông. Thấy thiết bị phồng, nóng bất thường thì ngừng dùng, mang ra chỗ thoáng và hỏi nơi bán.
Ví dụ giả định: một phòng trọ qua buổi tối mất điện
Để thấy thiết bị rời làm được tới đâu, thử tính cho một phòng trọ giả định cần đi qua bốn giờ mất điện buổi tối. Công suất lấy số tròn, bạn thay bằng số trên nhãn thiết bị của mình.
| Thiết bị | Phép tính | Điện năng cần |
|---|---|---|
| Modem mạng | 10W × 4 giờ | 40Wh |
| Đèn LED nhỏ | 5W × 4 giờ | 20Wh |
| Sạc đầy hai điện thoại | Giả định 10Wh mỗi máy × 2 | 20Wh |
| Quạt nhỏ | 15W × 4 giờ | 60Wh |
| Cộng | 40 + 20 + 20 + 60 | 140Wh |
Giả định trạm sạc di động ghi dung lượng 300Wh, nhưng chỉ dùng được khoảng 80 phần trăm sau hao hụt, tức khoảng 240Wh. Như vậy trạm đủ cho buổi tối này, còn dư khoảng 100Wh. Nếu mất điện kéo dài sang ngày hôm sau, tấm pin gấp trong ví dụ ở trên nạp lại khoảng 100Wh mỗi ngày, tức cần khoảng 140 chia 100, tức gần một ngày rưỡi nắng để bù đúng lượng điện của một buổi tối như vậy.
Ví dụ cho thấy thiết bị rời làm tốt việc giữ liên lạc, ánh sáng và chút gió mát lúc mất điện. Muốn chạy tủ lạnh, nồi cơm điện hay máy lạnh thì đây không phải công cụ phù hợp.
Những câu phải hỏi chủ nhà trước khi đặt gì lên tường, lên mái
Với nhà thuê, sự đồng ý của chủ nhà là bước đầu tiên, không phải bước cuối. Hỏi bằng lời rồi ghi lại bằng giấy, có chữ ký hai bên.
- Có được đặt tấm pin hay thiết bị rời trên sân thượng, ban công, mái không, đặt ở chỗ nào?
- Có được khoan tường, bắt khung không, khi trả nhà phải khôi phục thế nào?
- Nếu cần đi dây hay đấu vào điện nhà, chủ nhà có đồng ý cho thợ có chứng chỉ làm không, ai chịu chi phí?
- Hệ điện của căn nhà, cầu dao, aptomat hiện có chịu được thêm thiết bị không, chủ nhà có biết ai từng làm điện cho nhà không?
- Khi chuyển đi, thiết bị thuộc về ai, tháo ra thế nào?
- Chủ nhà có muốn cùng góp để làm một hệ dùng chung cho cả dãy trọ không?
Câu cuối nghe xa vời nhưng đôi khi hợp lý: chủ dãy nhà trọ có thể quan tâm tới một hệ nhỏ cho đèn hành lang, đèn ngõ, bơm nước chung. Khi đó chủ nhà là người quyết định và thuê đơn vị lắp đặt, người thuê chỉ góp ý.
Những việc không nên làm, dù được mời chào
Không cắm tấm pin vào ổ điện để "đẩy điện vào nhà". Trên mạng có bán loại thiết bị quảng cáo cắm thẳng vào ổ cắm. Đấu điện kiểu này không qua thợ, không có thiết bị bảo vệ phù hợp, có thể gây cháy, giật và đẩy điện ngược lên lưới khi mất điện, nguy hiểm cho thợ điện lực.
Không dựng tua bin gió trong ngõ, trên mái nhà ống. Không có gió đều, tua bin rung truyền xuống kết cấu nhà, gây ồn cả dãy, và nguy hiểm khi bão.
Không đặt pin lưu trữ lớn trong phòng ngủ, phòng trọ kín. Pin lớn cần chỗ thoáng, khô, xa giường ngủ và lối thoát. Phòng trọ chật không có chỗ như vậy. Trạm sạc di động cỡ nhỏ thì đặt nơi thoáng, không sạc qua đêm cạnh chỗ ngủ.
Không mua theo con số công suất to trên vỏ hộp. Đèn, quạt, tấm pin gấp hay ghi số W rất to. Hỏi dung lượng pin thật tính bằng Wh và so với nhu cầu của mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thuê có lắp điện mặt trời được không?
Lắp hệ trên mái và đấu vào điện nhà thì cần chủ nhà đồng ý bằng giấy và thợ điện có chứng chỉ làm. Người thuê tự làm được ở mức thiết bị rời như đèn năng lượng mặt trời, sạc dự phòng nạp bằng tấm pin gấp.
Nhà trong ngõ hẹp có nên lắp tua bin gió không?
Không nên. Ngõ hẹp có nhà cao hai bên làm gió yếu và quẩn, tua bin gần như không ra điện, lại gây ồn, rung và nguy hiểm khi bão. Nắng qua thiết bị rời là lựa chọn hợp lý hơn.
Thiết bị cắm tấm pin thẳng vào ổ điện có an toàn không?
Không nên dùng. Đấu nguồn vào điện nhà phải qua thợ có chứng chỉ và thiết bị bảo vệ phù hợp. Cắm thẳng vào ổ có thể gây cháy, giật, và đẩy điện ngược lên lưới khi mất điện.
Tấm pin gấp 100W mỗi ngày nạp được bao nhiêu?
Tuỳ số giờ nắng thật ở chỗ đặt. Theo ví dụ giả định với khoảng hai giờ nắng và tấm chỉ đạt một nửa công suất, tấm nạp khoảng 100Wh mỗi ngày trước hao hụt, đủ sạc vài điện thoại và một đèn nhỏ.
Người thuê nhà nên bắt đầu với thiết bị gì?
Thường là một trạm sạc di động hoặc sạc dự phòng có thể nạp bằng tấm pin gấp, và đèn năng lượng mặt trời rời cho cửa, ngõ. Hai thứ này hữu ích lúc mất điện và mang theo được khi chuyển nhà.
Có thể rủ chủ nhà làm hệ chung cho dãy trọ không?
Có thể đề xuất, nhất là cho đèn hành lang, đèn ngõ, bơm nước chung. Khi đó chủ nhà quyết định, thuê đơn vị lắp đặt và chịu trách nhiệm phần đấu điện, người thuê chỉ góp ý.