PhongNang.comPhong Năng
An toàn điện khi nhà có nguồn tự tạo

Tiếp địa cho hệ điện mặt trời và tua bin gió: chủ nhà cần thấy gì, hỏi gì

Khung tấm pin, chân cột, vỏ tủ, chòi ắc quy đều cần đường xuống đất, và aptomat chống giật ở hệ độc lập phải được thiết kế riêng mới tác động. Biết để giám sát thợ.

Top-down view of a copper grounding rod and green-yellow wire at the base of a steel frame holding compact solar panels in a riverside orchard, bright overcast

Ở hệ điện tự tạo, tiếp địa là đường dẫn an toàn cho dòng điện rò ra khung tấm pin, chân cột tua bin, vỏ tủ, vỏ máy bơm xuống đất, để người chạm vào không trở thành đường dẫn đó. Thiếu tiếp địa hoặc tiếp địa hỏng thì aptomat chống giật có thể không tác động đúng lúc.

Hệ độc lập không nối lưới còn có một chỗ hay bị bỏ qua: không có điểm nối đất sẵn từ phía điện lực như nhà phố, nên cách bố trí dây đất ở đầu ra inverter phải được thợ thiết kế riêng. Bài này không chỉ cách đóng cọc. Nó giúp bạn nhận ra một hệ tiếp địa có mặt hay không, đã được thử chưa, và dấu hiệu nào cho thấy cần gọi người kiểm.

Tiếp địa nói nôm na: lối thoát cho dòng rò

Dây điện bên trong thiết bị được bọc cách điện. Khi lớp bọc nứt vì nắng, bị chuột cắn, hay nước len vào hộp đấu dây, điện có thể rò ra phần vỏ kim loại. Nếu vỏ đó không nối đất, nó nằm im ở một điện áp nguy hiểm cho tới khi có người chạm vào, lúc ấy cơ thể người thành đường xuống đất.

Tiếp địa là một sợi dây chắc nối vỏ kim loại với hệ cọc dưới đất. Khi có rò, dòng điện chọn đường dây đất dễ đi hơn cơ thể người, đồng thời đủ lớn để thiết bị bảo vệ nhận ra và cắt điện. Hình dung một con mương tràn bên cạnh bờ ao: nước dâng thì chảy ra mương chứ không tràn qua bờ vào vườn.

Ở hệ tự tạo, số phần kim loại phơi ngoài trời nhiều hơn nhà phố rất nhiều: khung giàn pin, cột tua bin, dây néo, hộp đấu dây chân cột, vỏ tủ ngoài trời, máy bơm giếng, đèn sân. Mỗi thứ là một chỗ có thể rò, và người trong nhà, kể cả trẻ em, chạm vào hằng ngày.

Tiếp địa cho chống sét và tiếp địa an toàn điện có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau; cách nối hai hệ với nhau là việc thiết kế. Chủ nhà chỉ cần biết hai phần này đều có, và đều đã được người làm giải thích.

Phần kim loại nào trong hệ cần nối đất

Bảng dưới để đối chiếu khi đi một vòng quanh hệ. Dây đất thường có màu vàng xanh sọc, nhưng màu dây chỉ là quy ước, thợ mới xác nhận được.

Phần kim loạiVì sao dễ ròChủ nhà nhìn gì
Khung giàn tấm pinDây chạy sát khung, đầu nối nằm ngoài trờiCó dây vàng xanh nối từ khung xuống đất hay về tủ, mối nối không gỉ
Cột tua bin, hộp đấu dây chân cộtDây từ máy phát đi trong lòng cột, rung lâu ngày mòn vỏDây đất ở chân cột còn liền, kẹp chắc
Vỏ tủ điện ngoài trời, tủ trong chòiẨm, côn trùng làm tổ, nước mưa hắtVỏ tủ có vít nối dây đất, cửa đóng kín
Máy bơm giếng, bơm ao, bơm tướiLàm việc trong nước hoặc sát nướcDây nguồn bơm có ba lõi, có dây đất về tủ
Vỏ inverter, bộ sạc, bộ điều khiểnCó cả điện một chiều và xoay chiều bên trongCó dây đất bắt vào vít riêng trên vỏ
Cột đèn sân, khung chòi, mái tôn có tấm pinDây chạy dọc khung, mái nóng làm vỏ dây giònHỏi thợ khung chòi có được nối đẳng thế không

Không cần tự kiểm tra dây có thông không. Nhìn để biết dây có mặt, rồi hỏi thợ đã đo chưa. Một sợi dây đất có nhưng đứt bên trong hoặc nối vào cọc ngắn cắm cho có thì trông vẫn đầy đủ.

Aptomat chống giật ở hệ độc lập: vì sao phải thiết kế riêng

Aptomat chống giật hoạt động bằng cách so dòng đi ra và dòng quay về trên hai dây. Nếu thiếu một phần, nghĩa là có dòng đang rò đi đường khác, có thể qua người, nó cắt điện trong tích tắc. Ở nhà phố, phía điện lực đã nối đất điểm trung tính ở trạm, nên dòng rò qua người xuống đất luôn có đường quay về và aptomat nhận ra được.

Ở hệ độc lập chạy bằng inverter, nguồn điện xoay chiều sinh ra ngay trong nhà bạn. Nếu thiết kế không tạo điểm nối đất phù hợp cho đầu ra inverter, dòng rò qua người có thể không có đường quay về rõ ràng, aptomat chống giật lắp phía sau có thể không nhận ra. Cách nối đất đầu ra phụ thuộc loại inverter và khuyến cáo của nhà sản xuất, nên đây là việc thiết kế của thợ có chuyên môn, không phải chỗ để tự suy luận.

Hệ lai có cả điện lưới và inverter còn phức tạp hơn: khi chuyển nguồn, điểm nối đất có thể thay đổi. Thợ có kinh nghiệm sẽ giải thích cách họ xử lý và thử aptomat chống giật ở cả hai chế độ, chạy lưới và chạy inverter.

Phần chủ nhà có thể làm là hỏi một câu đơn giản và nghe câu trả lời: “Khi đang chạy bằng ắc quy, không có lưới, aptomat chống giật có còn tác động không, đã thử chưa?” Người trả lời cụ thể, đề nghị thử trước mặt bạn là người đáng tin hơn người nói chung chung.

Khi nghiệm thu: thợ nên chứng minh những gì

Tiếp địa và chống giật là hai thứ không nhìn bằng mắt được. Lúc nghiệm thu, đề nghị đơn vị lắp đặt làm và ghi vào biên bản:

  • Đo điện trở nối đất bằng dụng cụ chuyên dụng, ghi con số, ngày đo, thời tiết hôm đo.
  • Đo thông mạch dây đất từ từng phần kim loại chính về hệ nối đất: khung giàn pin, chân cột, vỏ tủ, vỏ bơm.
  • Thử aptomat chống giật bằng thiết bị thử chuyên dụng ở chế độ chạy lưới và chạy inverter, nếu hệ có cả hai.
  • Bấm nút thử trên aptomat trước mặt chủ nhà, chỉ chỗ nút và giải thích khi nào nên bấm.
  • Chụp ảnh các mối nối đất trước khi lấp đất hay đóng tủ, giao ảnh cho chủ nhà.
  • Chỉ trên sơ đồ đường đi của dây đất dưới đất, để sau này đào xới tránh.

Con số điện trở nối đất bao nhiêu là đạt tuỳ yêu cầu của từng loại hệ và tiêu chuẩn hiện hành; hỏi thợ mức họ nhắm tới và vì sao. Điều quan trọng là có đo, có ghi, có thể đo lại để so.

Dấu hiệu tiếp địa hoặc chống giật có vấn đề

Những dấu hiệu dưới đây cần gọi thợ, không chờ:

  • Chạm khung tấm pin, vỏ tủ, vỏ máy bơm, vòi nước thấy tê, rần rần, nhất là khi tay ướt hoặc chân trần.
  • Aptomat chống giật nhảy mỗi lần mưa to, rồi bật lại được khi trời khô — thường là nước vào một chỗ nối, rò nhẹ, có thể nặng dần.
  • Aptomat chống giật không nhảy khi bấm nút thử.
  • Dây vàng xanh ở chân cột, khung giàn pin bị đứt, bị gỡ ra, hoặc mối nối gỉ mục.
  • Người trong nhà nói “cái bơm hay giật nhẹ, quen rồi”. Giật nhẹ là dấu hiệu rò đang có thật, không phải chuyện để quen.
  • Ai đó đã gỡ dây đất hoặc bỏ aptomat chống giật “vì nó hay nhảy”.

Khi thấy tê tay: ngừng chạm, nhắc người khác không chạm, cắt các cầu dao theo thứ tự đã được hướng dẫn, ghi lại chỗ bị và thời tiết lúc đó. Thông tin này giúp thợ tìm chỗ rò nhanh hơn.

Chỗ ẩm ngoài vườn: ao, giếng, chuồng, nhà tắm ngoài

Hệ tự tạo ở nông thôn hay cấp điện cho những chỗ ẩm nhất: máy bơm giếng, bơm cấp nước ao, đèn chuồng, bình nóng lạnh ở nhà tắm ngoài vườn. Ở những chỗ này người hay đi chân trần, tay ướt, đứng trên nền đất ẩm hay trong nước — đúng điều kiện để một dòng rò nhỏ thành nguy hiểm.

Nguyên tắc chung cho chủ nhà: mọi mạch cấp tới chỗ ẩm nên có bảo vệ chống giật riêng và vỏ thiết bị nối đất; ổ cắm ngoài trời phải là loại có nắp che, đặt cao khỏi mặt đất và chỗ đọng nước; không kéo dây nối dài qua bãi cỏ ẩm để cắm bơm tạm.

Ví dụ giả định: một nhà vườn dùng chung một aptomat chống giật cho cả đèn trong nhà lẫn bơm giếng. Mỗi lần bơm rò nhẹ, cả nhà tối, nên người nhà gỡ dây cho bơm đi thẳng không qua aptomat. Kết quả là chỗ nguy nhất lại không được bảo vệ. Cách đúng là nhờ thợ tách mạch bơm ra có bảo vệ riêng, rồi tìm và sửa chỗ rò.

Phần vận hành thiết bị ở ao nuôi có nhiều tài liệu riêng; ở đây chỉ nhắc chỗ giao nhau với hệ tự tạo: nguồn gió – nắng cấp cho ao cũng phải có tiếp địa và chống giật như nguồn lưới.

Sai lầm hay gặp

Nối dây đất vào ống nước. Ống nước nhựa không dẫn điện; ống kim loại có đoạn nối nhựa thì đứt mạch. Đó còn là cách đưa điện rò tới vòi nước người khác cầm. Dây đất phải về hệ cọc do thợ làm.

Cắm một đoạn sắt ngắn xuống đất cho có. Đoạn sắt ngắn trong đất khô hầu như không tản được dòng. Có dây mà dây không làm được việc là tệ hơn không có, vì ai cũng tưởng đã an toàn.

Dùng dây trung tính thay dây đất. Hai dây có vai trò khác nhau. Nối lẫn có thể làm aptomat chống giật không còn tác dụng hoặc làm vỏ thiết bị có điện khi dây trung tính đứt.

Gỡ aptomat chống giật vì hay nhảy. Aptomat hay nhảy là đang báo có rò. Gỡ nó là tắt chuông báo cháy vì chuông kêu ồn.

Mở rộng hệ mà quên phần mới. Thêm vài tấm pin trên một khung mới, thêm một bơm ở góc vườn xa, dựng thêm cột đèn: phần kim loại mới cũng cần nối đất và nằm sau bảo vệ chống giật. Người làm phần thêm thường chỉ lo cho nó chạy, nên khi nhận bàn giao, hỏi lại đúng câu này.

Câu hỏi thường gặp

Hệ điện mặt trời độc lập có cần tiếp địa không?

Cần. Khung tấm pin, vỏ tủ, vỏ thiết bị đều có thể rò điện, và người chạm vào hằng ngày. Cách bố trí tiếp địa cho hệ độc lập, nhất là đầu ra inverter, do thợ có chuyên môn thiết kế theo khuyến cáo của nhà sản xuất thiết bị.

Chạm khung tấm pin bị tê tay thì làm gì?

Ngừng chạm, nhắc người khác tránh xa, cắt các cầu dao theo thứ tự đã được hướng dẫn rồi gọi đơn vị lắp đặt. Ghi lại thời tiết và chỗ bị tê để thợ tìm nhanh. Không tự nối thêm dây hay đóng cọc.

Aptomat chống giật có hoạt động khi đang chạy bằng ắc quy không?

Tuỳ thiết kế hệ. Nếu đầu ra inverter không được bố trí nối đất phù hợp, aptomat có thể không nhận ra dòng rò. Đề nghị thợ thử bằng thiết bị chuyên dụng ở chế độ chạy ắc quy, không chỉ ở chế độ có lưới.

Tiếp địa chống sét và tiếp địa an toàn có dùng chung được không?

Hai hệ có liên quan và thường được nối với nhau theo cách tính toán, nhưng không phải cứ nối bừa là được. Đây là việc thiết kế; hỏi đơn vị lắp đặt họ bố trí thế nào và vì sao.

Điện trở nối đất bao nhiêu là đạt?

Mức đạt tuỳ loại hệ và tiêu chuẩn hiện hành. Hỏi thợ mức họ nhắm tới, đề nghị đo và ghi số vào biên bản cùng ngày đo, thời tiết. Nên đo lại sau vài mùa, nhất là cuối mùa khô, để so.

Máy bơm giếng hay làm aptomat nhảy thì có nên cho đi thẳng không qua aptomat?

Không nên. Aptomat nhảy là đang báo bơm hoặc dây rò điện, mà bơm ở chỗ ẩm là chỗ nguy nhất. Nhờ thợ tách mạch bơm có bảo vệ riêng và tìm chỗ rò để sửa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138