PhongNang.comPhong Năng
Điện gió nhỏ: hiểu và chọn tua bin

Tua bin gió gắn trên mái nhà: vì sao thường thất vọng và nên làm gì thay

Tua bin gió trên mái nhà thường ít điện, rung, ồn và gây lo kết cấu. Vì sao gió trên mái rối, khi nào còn chấp nhận được và những phương án thay hợp lý hơn.

A small two-story rural house with a flat roof terrace beside coconut palms, a short pole with a tiny wind turbine at the far end of the yard, wide shot, bright overcast sky

Tua bin gió gắn trên mái nhà thường làm chủ nhà thất vọng vì ba lẽ: gió trên mái yếu và rối hơn nhiều so với cảm giác đứng trên sân thượng, rung của tua bin truyền thẳng xuống kết cấu thành tiếng ù trong phòng, và mái nhà không được làm để chịu lực gió bão dồn vào một cái cột. Sản lượng thấp mà phiền toái nhiều, nên phần lớn đơn vị lắp đặt có kinh nghiệm khuyên đặt tua bin trên cột riêng ngoài sân, hoặc chọn nguồn khác.

Bài này không cấm tuyệt đối. Có những trường hợp hiếm mà tua bin nhỏ trên mái chấp nhận được. Nhưng trước khi quyết, hãy hiểu gió quanh một ngôi nhà chuyển động ra sao, tua bin làm gì với mái và tường, đọc bảng so sánh mái với cột riêng, và xem những phương án thay thế hợp lý hơn cho nhà phố, nhà làng ven biển.

Một sân thượng gió lộng mà tua bin vẫn lười

Gia đình chú Sáu ở một thị trấn ven biển, nhà ba tầng, sân thượng chiều nào cũng mát rượi. Chú tin chắc gió trên đó đủ chạy một tua bin nhỏ, nhờ người gắn một cột thép ngắn bắt vào lan can, đặt tua bin lên. Ngày đầu cánh quay vui vẻ. Vài tuần sau, chú để ý cánh quay chập chờn, lúc vọt lúc dừng, đầu máy xoay qua xoay lại liên tục. Màn hình bộ điều khiển hiếm khi báo dòng sạc đáng kể.

Rồi một đêm có gió mạnh, cả nhà nghe tiếng ù ù trong tường phòng ngủ tầng ba, kèm tiếng lạch cạch ở lan can. Sáng ra, vài con ốc bắt chân cột đã lỏng. Chú Sáu không làm gì sai về thiết bị. Vấn đề nằm ở chỗ đặt.

Câu chuyện này lặp lại ở rất nhiều nhà, vì cảm giác gió mát trên sân thượng không đo được năng lượng gió. Gió mát làm da dễ chịu chỉ cần một luồng nhẹ thổi qua. Tua bin thì cần luồng gió đều, mạnh, cùng một hướng trong nhiều giờ, thứ hiếm khi có trên mái nhà giữa khu dân cư.

Gió quanh một ngôi nhà chuyển động thế nào

Gió vỡ ra khi gặp nhà. Một luồng gió đều đập vào tường nhà sẽ bị đẩy lên trên và vòng sang hai bên. Ở mép mái, gió tách ra, tạo những vùng xoáy cuộn ngay trên mặt mái và phía sau nhà. Hình dung dòng nước chảy qua một tảng đá: ngay sau tảng đá nước cuộn tròn, đổi hướng liên tục.

Tua bin nằm trong vùng xoáy. Cột ngắn trên mái đặt cánh vừa đúng vào lớp gió bị xáo trộn đó. Gió đổi hướng từng giây, tốc độ lên xuống thất thường. Tua bin trục ngang liên tục xoay đầu tìm gió, tua bin trục đứng thì quay nhưng lấy được rất ít năng lượng.

Nhà xung quanh cộng thêm rối. Trong khu dân cư, mỗi ngôi nhà, mỗi cây cao là một tảng đá trong dòng nước. Các vùng xoáy chồng lên nhau, gió tới mái nhà bạn đã bị cắt vụn từ trước.

Muốn thoát vùng rối phải lên rất cao. Người trong nghề hay dặn cánh phải nằm cao hơn hẳn mọi vật cản trong một khoảng rộng xung quanh. Trên mái nhà giữa khu dân cư, điều đó thường đòi một cây cột cao vượt mọi giới hạn an toàn của mái.

Rung, tiếng ù và kết cấu mái

Tua bin dù nhỏ cũng là một vật quay nặng, luôn có chút mất cân bằng, cộng với lực gió lên xuống thất thường trên mái. Rung động đi theo cột xuống chân đế, truyền vào sàn mái, dầm, tường. Nhà bê tông và tường gạch dẫn rung rất tốt, nên tiếng ù có thể nghe rõ ở phòng ngủ ngay bên dưới, nhất là ban đêm khi mọi thứ yên tĩnh.

Theo thời gian, rung lặp đi lặp lại làm lỏng bu lông chân đế, nứt lớp chống thấm quanh chỗ bắt vít, có khi nứt chân tường lan can. Mái tôn, mái ngói còn nhạy hơn: tôn rung thành tiếng, ngói xô lệch, nước mưa thấm theo lỗ bắt vít.

Quan trọng hơn cả là lực gió bão. Khi gió mạnh, lực đẩy lên cánh và cột tạo một mô-men rất lớn tại chân đế, giống như người ta dùng cây cột làm đòn bẩy bẻ góc mái. Mái nhà ở thông thường không được thiết kế cho lực tập trung như vậy. Việc có gắn được hay không phải do người có chuyên môn kết cấu đánh giá, không thể dựa vào cảm giác "chân cột bắt chắc lắm rồi".

So sánh trên mái và cột riêng ngoài sân

Bảng dưới so hai cách đặt cùng một tua bin nhỏ. Đây là xu hướng chung, mỗi nhà cụ thể vẫn cần đơn vị lắp đặt xem tại chỗ.

Tiêu chíGắn trên máiCột riêng ngoài sân
Chất lượng gióRối, đổi hướng liên tụcSạch hơn nếu cột đủ cao và xa vật cản
Sản lượngThường thấpKhá hơn rõ rệt ở cùng tua bin
Rung, tiếng ồn trong nhàTruyền thẳng vào kết cấuTách khỏi nhà, nghe ít hơn
Rủi ro kết cấuLực tập trung lên mái, cần đánh giá kết cấuLực xuống móng riêng, tính được
Bảo trìPhải lên mái, nguy hiểm khi gióCột nghiêng hạ được thì làm dưới đất
SétThành điểm cao nhất của nhàCó thể xử lý chống sét riêng cho cột
Cần diện tíchKhông cần đấtCần khoảng sân đủ rộng, xa nhà và hàng xóm

Hàng cuối là lý do duy nhất khiến nhiều người chọn mái: không có đất. Nhưng nếu không có đất để dựng cột an toàn, thường đó cũng là dấu hiệu nơi ở không hợp điện gió, chứ không phải lý do để đặt lên mái.

Khi nào gắn trên mái còn chấp nhận được

Có vài trường hợp hiếm mà tua bin nhỏ trên mái không phải ý tồi, miễn là kỳ vọng đúng và có người có chuyên môn kết cấu tham gia:

  • Nhà đứng riêng trên bãi trống sát biển hoặc trên gò cao, không có nhà và cây cao xung quanh.
  • Tua bin rất nhỏ, chỉ để chạy một bóng đèn sân, một camera, hoặc để trẻ trong nhà học về năng lượng gió.
  • Chân đế bắt vào kết cấu chịu lực do kỹ sư hoặc đơn vị có chuyên môn kết cấu đánh giá, có đệm chống rung.
  • Có cách hãm và tháo nhanh trước mùa bão, có lối lên mái an toàn và dây an toàn khi làm việc trên cao.
  • Hàng xóm không ở sát, phòng ngủ không nằm ngay dưới chân cột.

Ngay cả trong các trường hợp này, hãy xem tua bin trên mái như một thiết bị nhỏ để học và trang trí, không phải nguồn điện chính của nhà.

Một cách thử đơn giản trước khi gắn: nhờ người có máy đo gió cầm tay đo vài buổi trên sân thượng và ở một bãi trống gần đó, cùng giờ. Nếu số trên mái thấp hơn hẳn và lên xuống thất thường, kết quả ấy đã trả lời giúp bạn, không cần mua tua bin để biết. Việc đo trên mái chỉ làm khi trời lặng, có lan can chắc, không làm lúc gió mạnh hay sắp mưa.

Sét, hàng xóm và chuyện hỏi chính quyền

Cột trên mái là điểm cao nhất. Một cột kim loại vươn khỏi mái biến thành chỗ sét dễ tìm tới nhất trong khu. Nếu không có hệ chống sét và tiếp địa đúng cách, dòng sét có thể đi theo dây điện của tua bin vào thẳng trong nhà, phá hỏng thiết bị và gây cháy. Hệ chống sét cho cột phải do thợ có chuyên môn thiết kế và lắp, không tự nối dây xuống đất.

Tiếng ồn với hàng xóm. Nhà trong khu dân cư thường sát vách nhau. Tiếng vù của cánh, tiếng lạch cạch khi đầu máy xoay, tiếng ù truyền qua tường chung có thể làm phiền nhà bên, nhất là ban đêm. Nói chuyện với hàng xóm trước khi lắp tốt hơn nhiều so với giải thích sau khi có phàn nàn.

Bóng cánh và nỗi lo rơi vỡ. Cánh quay dưới nắng chiều tạo bóng nhấp nháy trên cửa sổ nhà bên. Người xung quanh cũng lo cánh văng, cột đổ khi bão. Những lo ngại này chính đáng và cần được tính đến.

Hỏi chính quyền xã, phường. Việc dựng cột trên mái hoặc cột cao trong khu dân cư có thể liên quan quy định về xây dựng và trật tự đô thị. Trước khi làm, tra văn bản hiện hành và hỏi UBND xã, phường nơi ở, không dựa vào lời người bán rằng "không cần giấy tờ gì".

Nên làm gì thay

Dời ra cột riêng nếu có sân. Nếu nhà có khoảng vườn hay bãi trống, một cột riêng đủ cao và đủ xa nhà gần như luôn tốt hơn mái. Việc chọn chỗ, chiều cao cột, móng, dây néo để đơn vị lắp đặt tính sau khi đo gió.

Chọn nguồn khác cho nhà phố. Nhà giữa khu dân cư, không có đất, thường hợp với vài tấm pin nhỏ hơn là tua bin. Phần điện mặt trời áp mái có những trang chuyên sâu khác; ở Phong Năng có các thiết bị năng lượng mặt trời rời và hệ dự phòng nhỏ.

Giảm tải trước khi thêm nguồn. Đổi sang thiết bị tiêu ít điện, tắt hẳn thiết bị chờ, thường đem lại kết quả chắc chắn hơn một tua bin trên mái.

Nếu đã lỡ gắn. Ghi lại những đêm có tiếng ù, kiểm bu lông chân đế bằng mắt từ chỗ an toàn, hãm máy trước bão và mời người có chuyên môn kết cấu đến xem. Nếu sản lượng không đáng kể, tháo xuống thường là quyết định khôn ngoan, việc tháo để thợ làm.

Câu hỏi thường gặp

Gắn tua bin gió trên sân thượng có được không?

Được về mặt thiết bị nhưng thường không đáng. Gió trên sân thượng rối, sản lượng thấp, rung truyền vào nhà và mái phải chịu lực gió bão. Chỉ nên tính đến khi nhà đứng riêng nơi trống và có người có chuyên môn kết cấu đánh giá.

Tua bin trục đứng có hợp với mái nhà hơn không?

Trục đứng chịu gió đổi hướng tốt hơn, nhưng gió trên mái vẫn yếu và rối nên sản lượng vẫn thấp. Rung và lực gió bão lên mái vẫn còn. Trục đứng không giải quyết được gốc vấn đề của việc đặt trên mái.

Vì sao tua bin trên mái kêu ù trong phòng ngủ?

Rung từ tua bin đi theo cột xuống chân đế rồi lan vào sàn, dầm, tường. Nhà bê tông dẫn rung tốt nên tiếng ù nghe rõ ban đêm. Cần hãm máy, mời đơn vị lắp đặt kiểm chân đế và cân nhắc dời tua bin.

Tua bin trên mái có làm nhà dễ bị sét đánh hơn không?

Cột kim loại trên mái trở thành điểm cao nhất của nhà nên khả năng bị sét tìm tới tăng lên. Hệ chống sét và tiếp địa cho cột phải do thợ có chuyên môn làm. Đây là thêm một lý do nên đặt tua bin trên cột riêng.

Nhà phố không có sân thì có làm điện gió được không?

Thường là không đáng. Nhà phố nằm giữa vùng gió rối, không có chỗ dựng cột an toàn. Thiết bị năng lượng mặt trời rời, hệ dự phòng nhỏ hoặc giảm tải thường hợp lý hơn nhiều.

Đã gắn tua bin trên mái rồi, có nên tháo xuống không?

Nếu sản lượng không đáng kể, có tiếng ù, bu lông hay lỏng hoặc thấy thấm dột quanh chân cột, tháo xuống thường là lựa chọn hợp lý. Việc tháo và kiểm lại mái để thợ có chuyên môn làm, không tự leo lên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138