Một đơn vị lắp đặt hệ lai đáng tin là đơn vị hỏi bạn nhiều hơn là giới thiệu sản phẩm: họ muốn xem sổ đo gió, danh sách thiết bị, chỗ dựng cột, và sẵn lòng nói "chỗ này không cần gió". Câu hỏi của bạn nên đi theo ba chặng: lúc khảo sát, lúc nghe phương án, lúc nghiệm thu; mỗi chặng có vài câu mà câu trả lời cho biết ngay người làm có hiểu phần gió hay không.
Bài này là danh sách câu hỏi mẫu, gom theo nhóm: gió và sản lượng, cột và bão, điều khiển và pin, an toàn, bảo trì và phụ tùng, rồi những việc phải tận mắt kiểm khi nghiệm thu. Cuối bài là bảng những câu nói của người bán nên nghe dè dặt. Bài không bàn giá, không bàn hợp đồng; chỉ giúp bạn biết hỏi gì để phân biệt người làm nghề với người bán đồ.
Lúc khảo sát: người làm nghề hỏi bạn những gì
Chặng đầu tiên, nên chú ý câu hỏi của họ nhiều hơn câu trả lời. Một đơn vị hiểu hệ lai thường hỏi những điều sau trước khi nói tới thiết bị:
- Nhà cần chạy những gì, bao nhiêu giờ mỗi ngày, mùa nào dùng nhiều nhất.
- Có sổ đo gió không, đo ở đâu, bao lâu, có ghi chú gió giật, gió đêm không.
- Những tuần nào trong năm thường âm u, lặng gió, đã từng mất điện bao lâu.
- Đất có rộng không, chỗ nào trống gió, vật cản ở hướng nào, có đường dây điện đi qua không.
- Hàng xóm ở đâu, có ai lo về tiếng ồn hay cột đổ không.
- Ai sẽ ở nhà để theo dõi hệ, có người lớn biết đọc màn hình không.
- Đã có thiết bị gì sẵn chưa, loại nào, mua khi nào.
- Mùa bão ở đây thế nào, nước triều hay lũ lên tới đâu.
Nếu người khảo sát chỉ nhìn qua rồi đề xuất ngay một bộ tua bin "1 kW" kèm vài tấm pin mà không hỏi những điều trên, đó là dấu hiệu họ đang bán một gói đóng sẵn. Một buổi khảo sát nghiêm túc mất thời gian, đi quanh đất, nhìn hướng cây nghiêng, và thường kết thúc bằng việc dặn bạn đo thêm gió trước khi quyết.
Câu hỏi về gió và sản lượng
"Ở chỗ này, tua bin cho trung bình bao nhiêu watt trong mùa âm u, giả định tốc độ gió bao nhiêu?" Câu trả lời tốt có tốc độ gió giả định, có quy đổi lên độ cao cột, có công suất trung bình ở tốc độ đó. Câu trả lời chỉ nhắc con số danh định là chưa đủ.
"Đường cong công suất của tua bin này ra sao, khởi động ở gió bao nhiêu?" Người bán nghiêm túc có đường cong công suất của tua bin và giải thích được ở gió của bạn tua bin đạt mức nào trên đường cong đó.
"Nếu không có tua bin, chỉ thêm tấm pin và pin, phương án đó thế nào?" Đây là câu kiểm tra sự thật thà. Người tư vấn đáng tin sẽ so được cả hai, có khi khuyên bỏ gió.
"Số ngày cạn pin dự kiến mỗi năm là bao nhiêu, trước và sau khi có gió?" Câu này đưa câu chuyện về đúng giá trị của hệ lai: giảm ngày cạn pin, giảm giờ chạy máy phát. Số trả lời là ước tính giả định, nhưng phải có lý lẽ.
"Đã trừ hao hụt trên dây, khi sạc vào pin và khi qua inverter chưa?" Nhiều con số sản lượng quảng cáo là điện ở đầu tua bin, đầu tấm pin, chưa phải điện tới ổ cắm.
Câu hỏi về cột, móng, bão và thủ tục
"Cột loại gì, cao bao nhiêu, vì sao chọn độ cao đó?" Độ cao cột phải gắn với vật cản quanh đó, không phải con số mặc định. Hỏi họ cột có hạ được không, hạ bằng cách nào, cần mấy người.
"Móng và cọc neo được tính cho loại đất ở đây chưa?" Đất cát, đất đồi dễ trôi, đất ruộng mềm cần móng khác nhau. Câu trả lời nên nhắc tới đất của bạn, không phải một bản vẽ dùng chung.
"Khi có bão, ai hạ cột, ai hãm tua bin, có hướng dẫn bằng giấy không?" Đơn vị nghiêm túc sẽ có quy trình rõ, chỉ tận tay cho người ở nhà, và nói rõ việc nào người nhà không được làm.
"Cột cách đường dây điện, cách nhà hàng xóm bao xa, kể cả khi đổ?" Khoảng cách an toàn phải tính khi cột đổ về mọi hướng, không chỉ khi đứng thẳng.
"Có cần hỏi chính quyền địa phương về cột cao không?" Câu trả lời đúng là hướng dẫn bạn tra văn bản hiện hành, hỏi UBND xã, phường. Người nói "khỏi cần hỏi ai" thì nên nghe dè dặt.
"Chống sét và nối đất cho cột làm thế nào, có đo điện trở nối đất khi nghiệm thu không?" Chống sét là phần bắt buộc, nhất là ở đồi trống và ven biển.
Câu hỏi về điều khiển, pin và an toàn điện
Phần điện là chỗ chủ nhà ít hiểu nhất và cũng là chỗ rủi ro nhất. Những câu nên hỏi:
- Bộ điều khiển nhận cả gió và nắng, hay hai bộ riêng? Nếu hai bộ, có cài cùng ngưỡng sạc không, ghi lại ở đâu?
- Tải xả công suất bao nhiêu, đặt ở đâu, toả nhiệt thế nào, cách xa vật dễ cháy ra sao?
- Loại pin gì, đặt ở đâu, thông gió thế nào, cầu dao cắt pin ở đâu?
- Inverter có phải sóng sin chuẩn không, chịu được dòng khởi động máy bơm, tủ lạnh không?
- Có cầu dao một chiều cho tấm pin, công tắc hãm cho tua bin, đặt ở chỗ chủ nhà với tới không?
- Nhà có lưới điện thì có nguy cơ điện ngược lên lưới không, dùng bộ chuyển nguồn loại gì, có cần báo điện lực địa phương không?
- Thợ đấu nối có chứng chỉ hành nghề điện không?
- Sau khi lắp, có bàn giao sơ đồ hệ, thông số cài đặt và giấy ghi ba mức điện áp pin cần nhớ không?
Không cần hiểu sâu từng câu trả lời. Điều cần để ý là họ trả lời có rõ ràng, có cụ thể cho nhà bạn không, hay chỉ "yên tâm, loại này tốt lắm".
Bảo trì, phụ tùng và người sẽ quay lại
Hệ lai có phần quay nên cần bảo trì định kỳ nhiều hơn hệ chỉ có tấm pin. Hỏi đơn vị lắp đặt lịch bảo trì họ đề xuất: kiểm bu lông, dây néo, vòng bi, cánh bao lâu một lần, ai làm, sau bão có tới kiểm không. Một đơn vị ở quá xa, không có kế hoạch quay lại, thì dù lắp đẹp cũng khó giữ hệ chạy lâu.
Hỏi về phụ tùng: vòng bi, cánh, bộ điều khiển, cầu chì, đầu nối có sẵn ở đâu, thay mất bao lâu. Thiết bị lạ, hiếm phụ tùng có thể đứng cả tháng khi hỏng một linh kiện nhỏ. Ở vùng xa, nên ưu tiên thiết bị phổ biến, dễ tìm phụ tùng hơn là thiết bị có tính năng hay.
Hỏi về bảo hành theo nguyên lý: cái gì được bảo hành, bao lâu, điều kiện gì làm mất bảo hành. Nhiều trường hợp mất bảo hành vì chủ nhà tự chỉnh thông số hoặc tự ghép thêm thiết bị; biết trước để tránh. Không cần ghi giá hay con số ở đây, chỉ cần các điều khoản được viết ra giấy, hai bên giữ.
Cuối cùng, hỏi họ có hướng dẫn người trong nhà tận nơi không: đọc màn hình, ghi sổ, hãm tua bin, cắt cầu dao khẩn cấp. Đơn vị sẵn lòng dành thời gian dạy là đơn vị muốn hệ chạy lâu, không chỉ muốn bàn giao cho xong.
Nghiệm thu: những thứ nên kiểm tận mắt
Ngày bàn giao, đi cùng thợ một vòng và yêu cầu chỉ cho bạn từng điểm. Không cần đo đạc gì, chỉ nhìn, hỏi và ghi:
- Cột đứng thẳng, dây néo căng đều, bu lông chân cột đủ, khu quanh chân cột được dọn và có rào nếu có trẻ em, vật nuôi.
- Tua bin quay êm khi có gió, không rung lắc mạnh, không tiếng lạ. Nhờ thợ thử công tắc hãm ngay trước mặt bạn.
- Tấm pin không bị bóng che vào giữa buổi, khung chắc, dây đi trong ống.
- Hộp điều khiển, inverter, pin đặt ở chỗ đã thống nhất, có ghi chú tên từng cầu dao, cầu dao khẩn cấp với tới được.
- Tải xả đặt chỗ thoáng, có che mưa, xa vật dễ cháy.
- Màn hình bộ điều khiển hiển thị đúng: có dòng sạc từ nắng, từ gió, điện áp pin hợp lý. Chụp ảnh màn hình lúc bàn giao.
- Có kết quả đo nối đất, có bộ chống sét như đã nói.
- Nhận đủ: sơ đồ hệ, thông số cài đặt từng bộ, hướng dẫn mùa bão, tờ ba mức điện áp pin, số liên lạc khi cần.
Chụp ảnh tất cả, cất cùng giấy tờ. Ảnh lúc bàn giao là mốc để so khi có gì thay đổi, và là bằng chứng nếu cần nhờ bảo hành.
Những câu nói nên nghe dè dặt
Không phải ai nói những câu dưới đây cũng có ý xấu, nhưng nghe thấy thì nên hỏi thêm:
| Câu nghe được | Vì sao nên dè dặt | Hỏi lại thế nào |
|---|---|---|
| "Tua bin 1 kW, mỗi ngày ra 24 số điện" | Nhân danh định với 24 giờ, gần như không bao giờ đúng | Ở gió chỗ này trung bình ra bao nhiêu watt? |
| "Vùng này gió tốt, khỏi đo" | Gió đổi rất nhiều giữa hai chỗ gần nhau | Có thể đo vài tuần ở đúng chỗ dựng cột không? |
| "Gắn lên mái cho tiện, khỏi dựng cột" | Gió trên mái rối, rung xuống kết cấu, ồn | Đã có hệ nào gắn mái chạy tốt lâu năm chưa, ở điều kiện thế nào? |
| "Bộ này tự chạy, không cần trông" | Hệ có phần quay luôn cần theo dõi, kiểm sau bão | Lịch bảo trì thế nào, ai làm? |
| "Cắm thêm pin cũ vào là tăng dung lượng" | Trộn pin khác loại, khác đời gây sạc lệch, rủi ro cháy | Muốn tăng dung lượng thì cách đúng là gì? |
| "Không cần hỏi ai, cột thấp mà" | Quy định địa phương có thể khác nhau | Có nên hỏi UBND xã, phường trước không? |
Người làm nghề thật thường không phật ý khi bị hỏi lại; họ có sẵn câu trả lời vì đã gặp những câu đó nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Nên mời mấy đơn vị khảo sát trước khi chọn?
Nên mời ít nhất hai, để so cách họ hỏi và cách họ lý giải phương án. Một đơn vị khuyên có gió, một đơn vị khuyên không, thì hỏi cả hai vì sao; lý lẽ của họ giúp bạn hiểu chỗ ở của mình hơn.
Đơn vị lắp đặt không chịu đo gió thì có sao không?
Không nhất thiết họ phải tự đo, nhưng họ nên dựa vào sổ đo của bạn hoặc số liệu cụ thể tại chỗ. Đề xuất tua bin mà không có số đo nào là đề xuất dựa vào cảm giác.
Nghiệm thu có cần mời người ngoài không?
Không bắt buộc, nhưng nếu có người quen là thợ điện có chứng chỉ, mời họ đi cùng là tốt. Chủ nhà vẫn tự kiểm được phần nhìn thấy theo danh sách: cột, hãm, cầu dao, màn hình, giấy tờ bàn giao.
Có nên chọn đơn vị ở xa vì họ có nhiều kinh nghiệm hơn?
Kinh nghiệm quan trọng, nhưng hệ lai cần người quay lại kiểm sau bão và khi hỏng. Nếu chọn đơn vị ở xa, hỏi rõ ai ở gần sẽ bảo trì, phụ tùng lấy ở đâu, sự cố khẩn cấp xử lý thế nào.
Thông số cài đặt có cần giữ lại không?
Rất cần. Thông số cài đặt bộ điều khiển, loại pin, điện áp hệ là thứ thợ khác cần biết khi sửa chữa hay mở rộng. Ghi ra giấy, chụp ảnh, dán cạnh tủ điện và giữ một bản trong hồ sơ.
Sau khi lắp, bao lâu thì biết hệ có chạy đúng như tư vấn không?
Ít nhất qua một mùa gió và một mùa nắng. Ghi sổ đều đặn, so số ngày cạn pin và giờ chạy máy phát với ước tính lúc tư vấn. Lệch nhiều thì mang sổ tới hỏi lại đơn vị lắp đặt.