Màn hình bộ điều khiển lai cho biết ba điều chính: pin đang đầy tới đâu (qua điện áp và trạng thái sạc), điện đang vào từ nguồn nào (dòng hoặc công suất sạc từ tấm pin và từ tua bin), và khi pin đầy thì điện gió đang được xả đi đâu. Đọc được ba điều này, bạn biết hệ có khoẻ không mà không cần mở hộp nào.
Phần lớn chủ nhà chỉ nhìn đèn xanh đỏ và con số điện áp, rồi bối rối khi thấy số nhảy liên tục. Bài này giải thích từng con số thường gặp, đọc chúng vào lúc nào trong ngày thì có nghĩa, cách nhân điện áp với dòng để ra công suất, chuyện tải xả và điện dư, và một mẫu sổ ghi một tuần. Tên gọi, ký hiệu trên từng loại máy khác nhau; hãy giữ cuốn hướng dẫn đi kèm và nhờ đơn vị lắp đặt chỉ cho bạn từng mục trên đúng máy nhà mình.
Những con số thường có trên màn hình
Không phải máy nào cũng có đủ, và mỗi máy gọi một tên. Bảng dưới đây gom những mục hay gặp nhất và ý nghĩa nói nôm na:
| Mục trên màn hình | Nói nôm na là gì | Cần để ý điều gì |
|---|---|---|
| Điện áp pin (V) | Mức "đầy" của bể chứa, nhưng bị ảnh hưởng khi đang sạc hoặc đang xả mạnh | So vào cùng một giờ mỗi ngày, lúc ít tải |
| Dòng sạc mặt trời (A) hoặc công suất (W) | Vòi nắng đang chảy mạnh tới đâu | Trưa nắng mà thấp bất thường là có chuyện |
| Dòng hoặc công suất gió | Vòi gió đang chảy mạnh tới đâu | Gió mạnh mà gần bằng không là có chuyện |
| Trạng thái sạc | Đang sạc nhanh, đang sạc chậm cho đầy hẳn, hay đang giữ mức đầy | Pin không bao giờ lên trạng thái giữ đầy là dấu hiệu thiếu nguồn hoặc pin yếu |
| Tải xả | Ống tràn đang mở để xả điện gió dư | Bật liên tục nhiều giờ là điện dư nhiều |
| Dòng ra tải | Nhà đang dùng bao nhiêu | Cao bất thường khi tưởng không dùng gì |
| Sản lượng trong ngày (Wh, kWh) | Tổng điện đã sạc vào từ đầu ngày | Ghi lại cuối ngày để so mùa |
| Mã lỗi, biểu tượng cảnh báo | Máy tự phát hiện bất thường | Chụp lại, tra hướng dẫn, báo thợ |
Nếu máy nhà bạn chỉ hiện dòng (A) mà không hiện công suất (W), nhân với điện áp pin là ra. Ví dụ giả định: pin 24V, dòng sạc mặt trời 20A, thì công suất sạc khoảng 24 × 20 = 480 W. Dòng sạc gió 5A thì khoảng 24 × 5 = 120 W. Phép nhân này đủ chính xác để so sánh.
Đọc điện áp pin đúng lúc mới có nghĩa
Điện áp pin là con số được nhìn nhiều nhất và cũng bị hiểu sai nhiều nhất. Khi đang sạc mạnh lúc trưa, điện áp bị đẩy lên cao hơn mức thật. Khi đang chạy máy bơm hay tủ lạnh vừa khởi động, điện áp tụt xuống thấp hơn mức thật. Nhìn vào lúc đó rồi kết luận "pin đầy" hay "pin cạn" đều dễ sai.
Cách đọc ổn định nhất là chọn một hai thời điểm cố định trong ngày, lúc hệ tương đối yên: sáng sớm trước khi có nắng và trước khi bật bơm, và chập tối sau khi tắt nắng mà chưa bật nhiều đồ. Ghi điện áp vào hai thời điểm đó mỗi ngày. Số sáng sớm cho biết đêm qua pin bị rút bao nhiêu; số chập tối cho biết ngày hôm đó nạp được tới đâu.
Mỗi loại pin có ngưỡng đầy, ngưỡng cạn khác nhau. Pin axit chì và pin lithium cùng ghi 24V nhưng con số khi đầy và khi cạn khác hẳn. Đừng lấy ngưỡng trên mạng áp vào máy nhà mình. Nhờ đơn vị lắp đặt viết ra giấy ba con số cho đúng bộ pin đang dùng: mức coi là đầy, mức bắt đầu nên tiết kiệm, mức phải nghĩ tới máy phát. Dán tờ giấy đó cạnh bộ điều khiển.
Sau vài tuần ghi, bạn sẽ thấy nhịp của pin nhà mình: mùa nắng chập tối thường chạm mức đầy, mùa mưa thì không. Khi nhịp đó đột ngột đổi mà thời tiết không đổi, đó là lúc cần gọi thợ xem pin.
Điện đang vào từ nguồn nào: nhìn theo giờ trong ngày
Sáng sớm. Vòi nắng mới nhích lên, vòi gió tuỳ đêm qua gió còn hay đã lặng. Đây là lúc dễ thấy vai trò của gió nhất: nếu sáng nào cũng có vài chục watt từ gió, pin được đỡ lúc yếu nhất.
Giữa trưa. Vòi nắng mạnh nhất. Nếu pin đã gần đầy, bộ điều khiển sẽ tự giảm dòng sạc nắng, nên thấy dòng nắng thấp lúc trưa chưa chắc là tấm pin hỏng; xem trạng thái sạc trước. Nếu pin còn thấp mà dòng nắng vẫn thấp dưới nắng gắt, lúc đó mới đáng nghi.
Chiều và chập tối. Nắng giảm dần, nhiều vùng ven biển gió bắt đầu lên. Theo dõi khoảng giờ này vài ngày để biết hai vòi có nối được nhau không, hay có một khoảng trống không vòi nào chảy.
Ban đêm. Chỉ còn gió. Nếu bộ điều khiển có lưu lịch sử, xem sáng hôm sau đêm qua gió đã nạp được bao nhiêu. Đây là con số trả lời câu hỏi tua bin có đáng không, rõ hơn mọi lời quảng cáo.
Ngày âm u. Dòng nắng thấp cả ngày. Nhìn dòng gió: nếu ngày âm u nào cũng có gió khá, hệ lai đang làm đúng việc của nó. Nếu ngày âm u thường lặng, ghi lại để tính chuyện pin và máy phát dự phòng.
Pin đầy rồi thì điện gió đi đâu
Khi pin đầy, bộ điều khiển phải ngừng đẩy điện vào pin. Với tấm pin việc này đơn giản: bớt dòng hoặc ngắt tạm. Với tua bin thì không được ngắt, vì tua bin mất tải sẽ quay vọt lên. Bộ điều khiển xử lý bằng cách chuyển phần điện gió dư sang tải xả, thường là một khối điện trở to, nóng lên và toả nhiệt ra không khí. Trên màn hình, mục này có thể hiện là "đang xả", một đèn báo, hoặc một con số công suất xả.
Thấy tải xả bật là bình thường vào những ngày nắng tốt có gió, pin đầy từ trưa. Điều cần để ý là mức độ: nếu ngày nào tải xả cũng chạy nhiều giờ, nghĩa là hệ đang dư khá nhiều so với nhu cầu, hoặc ngưỡng sạc đầy được cài thấp hơn đúng. Ngược lại, nếu pin chưa bao giờ đầy mà tải xả vẫn bật, đó là dấu hiệu cài đặt sai, cần báo thợ.
Tải xả nóng thật sự, có thể gây bỏng. Nó phải được đặt ở chỗ thoáng, có che mưa, xa vật dễ cháy như rơm, bao tải, can xăng, xa tầm tay trẻ em và vật nuôi. Không được che kín tải xả hay phơi đồ lên đó. Nếu thấy tải xả bám bụi, mạng nhện dày, hoặc có mùi khét, cắt nguồn theo hướng dẫn và gọi thợ.
Khi gió quá mạnh, nhiều bộ điều khiển còn tự hãm tua bin, làm cánh quay chậm lại. Màn hình có thể báo trạng thái hãm. Tua bin bị hãm thì dòng gió bằng không dù gió rất to; đó không phải hỏng mà là đang bảo vệ.
Dùng điện dư cho việc có ích thay vì đốt bỏ
Nếu sổ ghi cho thấy tải xả chạy nhiều giờ mỗi ngày, có thể dời một số việc vào lúc pin đầy để dùng điện đáng lẽ bị xả. Những việc chủ nhà tự sắp xếp được, không cần đụng dây:
- Bơm nước lên bể chứa vào giữa trưa, thay vì bơm lúc chiều tối.
- Chạy máy xay, máy giặt, máy công cụ trong khoảng pin đã đầy và nắng còn tốt.
- Sạc đèn pin, sạc dự phòng, sạc dụng cụ cầm tay khi màn hình báo đang xả.
- Bật quạt thông gió nhà kho, chuồng trại vào những giờ dư điện.
- Để tủ đông làm lạnh sâu vào ban ngày, hạn chế mở cửa tủ về đêm.
Có những cách dùng tải xả cho việc có ích hơn, như đun nước, nhưng đó là thay đổi trong sơ đồ điện và phải để đơn vị lắp đặt thiết kế. Đừng tự thay khối điện trở bằng một cây đun nước hay bóng đèn; tải xả phải chịu được đúng công suất tua bin, thay sai có thể gây cháy hoặc làm tua bin vọt tốc.
Mẫu sổ ghi một tuần cho người ở nhà
Không cần ghi mọi con số. Một cuốn sổ nhỏ để cạnh bộ điều khiển, mỗi ngày dành chừng hai phút theo trình tự sau là đủ để thợ đọc được bệnh khi cần:
- Sáng sớm, trước khi bật bơm: ghi điện áp pin và dòng gió đang có.
- Giữa trưa: ghi dòng hoặc công suất sạc nắng, trạng thái sạc, tải xả có bật không.
- Chập tối: ghi điện áp pin, sản lượng trong ngày nếu máy có.
- Ghi một chữ về thời tiết: nắng, nhạt, âm u, mưa; và gió: lặng, vừa, mạnh.
- Ghi những sự kiện đặc biệt: bật máy bơm lâu, mất điện tối, nghe tiếng tua bin lạ, máy báo lỗi.
- Cuối tuần, gạch chân những ngày sáng sớm điện áp thấp hơn mức thợ dặn.
Sau một tháng, sổ cho biết rõ hệ đang dư hay thiếu, thiếu vào thời tiết nào, gió có đỡ được ngày âm u không. Khi gọi thợ, đưa sổ cho họ xem trước; nhiều lỗi được chẩn đoán từ sổ mà không cần tháo gì.
Những kiểu số trên màn hình báo hệ có chuyện
Điện áp sáng sớm tụt dần qua nhiều tuần, dù thời tiết như nhau. Pin có thể đang già đi, hoặc có thiết bị lén rút điện về đêm. Báo thợ kiểm pin và dòng chờ.
Dòng gió bằng không cả tuần dù cánh vẫn quay. Nghi dây từ cột về, bộ nắn, hoặc tua bin đang ở chế độ hãm do ai đó bật công tắc. Kiểm công tắc hãm trước, rồi gọi thợ.
Dòng nắng trưa thấp hẳn so với cùng mùa tuần trước. Nhìn từ dưới đất xem tấm pin có bị che, bẩn, lá rụng. Không trèo lên mái, lên khung cao để xem.
Tải xả bật khi pin còn thấp. Cài đặt có vấn đề hoặc cảm biến điện áp sai. Không tự chỉnh; báo đơn vị lắp đặt.
Mã lỗi lặp lại cùng giờ mỗi ngày. Chụp lại mã, ghi giờ, ghi đang chạy thiết bị gì lúc đó. Thông tin này giúp thợ biết lỗi do tải hay do nguồn.
Màn hình tắt hẳn, hệ vẫn có điện hoặc mất điện. Có thể cầu dao, cầu chì của bộ điều khiển đã ngắt. Không mở hộp; gọi thợ.
Câu hỏi thường gặp
Điện áp pin bao nhiêu thì coi là đầy?
Tuỳ loại pin và điện áp hệ, không có con số chung. Nhờ đơn vị lắp đặt ghi ra giấy mức đầy, mức nên tiết kiệm và mức cần máy phát cho đúng bộ pin nhà bạn, dán cạnh bộ điều khiển.
Vì sao trưa nắng mà dòng sạc mặt trời lại thấp?
Thường vì pin đã gần đầy và bộ điều khiển tự giảm dòng. Xem mục trạng thái sạc: nếu đang ở chế độ giữ đầy thì bình thường. Nếu pin còn thấp mà dòng vẫn thấp, mới cần kiểm tấm pin.
Tải xả bật suốt có hại không?
Không hại nếu tải xả được thiết kế đúng và đặt chỗ thoáng. Nhưng nó cho thấy hệ đang dư điện. Có thể dời việc bơm nước, sạc đồ vào lúc đó, hoặc hỏi thợ có nên cài lại ngưỡng sạc.
Màn hình chỉ có dòng điện, làm sao biết công suất?
Nhân dòng điện với điện áp pin. Ví dụ giả định 24V nhân 10A ra khoảng 240 W. Con số này đủ để so ngày với ngày, giờ với giờ.
Có nên tự chỉnh thông số trong bộ điều khiển không?
Không nên. Ngưỡng sạc, chế độ hãm, loại pin là cài đặt kỹ thuật ảnh hưởng tuổi thọ pin và an toàn tua bin. Muốn thay đổi thì ghi lý do và nhờ đơn vị lắp đặt làm.
Có cần ghi sổ mỗi ngày không, hay chỉ khi có chuyện?
Nên ghi đều, ít nhất vài tháng đầu và mỗi khi đổi mùa. Sổ ghi lúc hệ khoẻ là mốc để so khi hệ yếu đi. Chỉ ghi khi có chuyện thì không có gì để so.