PhongNang.comPhong Năng
Hệ lai gió – mặt trời

Chia tỷ lệ gió và nắng trong hệ lai: tính thử từ sổ đo của chính nhà mình

Bao nhiêu phần điện nên đến từ tấm pin, bao nhiêu từ tua bin? Cách tính thử bằng ví dụ giả định, bắt đầu từ tháng khó nhất chứ không từ trung bình cả năm.

an older couple walking away along a hillside farm path toward a small wind turbine and a row of solar panels on a low frame, golden late afternoon, wide shot

Tỷ lệ gió – nắng trong hệ lai nên được chia theo tháng khó nhất của nơi bạn ở: phần tấm pin lo cho mùa nắng, phần tua bin lấp chỗ hụt của mùa âm u, và chỉ nên có tua bin nếu sổ đo cho thấy mùa âm u ở đó có gió khá. Không có tỷ lệ chuẩn kiểu "nửa gió nửa nắng" dùng chung cho mọi nhà.

Cách làm là đổi sổ đo gió và nắng thành số điện mỗi ngày bằng hai phép nhân đơn giản, rồi thử vài phương án trên giấy trước khi nghe báo giá. Mọi con số dưới đây là ví dụ giả định, tròn cho dễ nhân, để bạn thấy cách lý luận. Số thật của nhà bạn phải lấy từ sổ đo và từ đơn vị lắp đặt có kinh nghiệm với gió.

Bắt đầu từ tháng khó nhất, không phải từ trung bình cả năm

Lỗi phổ biến nhất khi tính hệ lai là cộng sản lượng cả năm rồi chia mười hai. Con số trung bình đó trông rất đẹp, nhưng pin không sống bằng trung bình. Pin cạn vào đúng tuần mưa dầm lặng gió, và chính những tuần đó quyết định nhà có điện hay không.

Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "một năm hệ cho bao nhiêu điện" mà là "trong tháng tệ nhất, mỗi ngày hệ cho được bao nhiêu". Với nhiều vùng, tháng tệ nhất của tấm pin là giữa mùa mưa. Tháng tệ nhất của tua bin có khi lại là giữa mùa khô, lúc trời đứng gió. Hệ lai đáng làm khi hai tháng tệ nhất này không trùng nhau.

Lấy sổ đo đã ghi ra, chia làm hai nhóm tháng: nhóm nắng tốt và nhóm âm u. Với mỗi nhóm, ghi lại số ngày nắng gắt, nắng nhạt, mây dày; và số ngày gió lặng, gió vừa, gió khá. Đây là toàn bộ nguyên liệu cần cho phép chia tỷ lệ. Không có sổ đo thì mọi phép chia phía sau chỉ là đoán.

Thêm một điều: nhu cầu điện cũng đổi theo mùa. Mùa nóng dùng quạt nhiều hơn, mùa mưa có khi dùng đèn sớm hơn, mùa tưới thì máy bơm chạy nhiều. Ghi nhu cầu theo hai mùa riêng, đừng lấy một con số cho cả năm.

Đổi sổ đo thành số điện mỗi ngày: hai phép nhân cần biết

Hai phép nhân dưới đây đủ để ước chừng. Đơn vị lắp đặt sẽ có cách tính kỹ hơn, nhưng nếu kết quả của họ khác xa phép nhân này, bạn có lý do để hỏi lại.

  1. Với tấm pin: lấy tổng công suất danh định của tấm pin, nhân với số giờ nắng tương đương trong ngày, nhân thêm một hệ số hao hụt. Giờ nắng tương đương là số giờ nắng gắt quy đổi; một ngày nắng dài từ sáng tới chiều có khi chỉ tương đương vài giờ nắng gắt.
  2. Ví dụ giả định: 1 kW tấm pin, ngày mùa khô tương đương 5 giờ nắng gắt, hệ số hao 0,75 cho bụi, nóng, dây và sạc pin. Ra 1 × 5 × 0,75 = 3,75 kWh mỗi ngày.
  3. Cùng 1 kW đó, ngày mùa mưa giả định chỉ tương đương 2 giờ: 1 × 2 × 0,75 = 1,5 kWh.
  4. Với tua bin: đừng nhân công suất danh định với 24 giờ. Hãy hỏi đơn vị lắp đặt công suất trung bình mà tua bin cho ra ở tốc độ gió trung bình của bạn, rồi nhân với 24.
  5. Ví dụ giả định: tua bin ghi danh định 1 kW, nhưng ở gió mùa mưa của bạn chỉ cho trung bình 100 W. Ra 100 W × 24 giờ = 2.400 Wh, tức 2,4 kWh mỗi ngày.
  6. Cũng tua bin đó, mùa khô gió yếu giả định trung bình 20 W: 20 × 24 = 480 Wh, chừng 0,5 kWh mỗi ngày.

Để ý tỷ số giữa danh định và trung bình của tua bin trong ví dụ: 1 kW ghi trên hộp chỉ còn 100 W trung bình, tức một phần mười. Đây là chuyện bình thường với tua bin nhỏ ở gió vừa phải, không phải lừa đảo. Cái sai là khi người bán lấy con số danh định nhân thẳng với 24 giờ.

Ba phương án cho cùng một nhà, tính trên giấy

Nhà giả định cần 4 kWh mỗi ngày quanh năm. Dùng các giả định ở mục trên: mỗi kW tấm pin cho 3,75 kWh ngày mùa khô và 1,5 kWh ngày mùa mưa; tua bin cho 0,5 kWh ngày mùa khô và 2,4 kWh ngày mùa mưa.

Phương ánMùa khô (kWh/ngày)Mùa mưa (kWh/ngày)Nhận xét
A: 2 kW tấm pin, không tua bin2 × 3,75 = 7,52 × 1,5 = 3Dư nhiều mùa khô, thiếu 1 kWh mỗi ngày mùa mưa
B: 1,5 kW tấm pin + một tua bin1,5 × 3,75 + 0,5 = 6,1 (làm tròn)1,5 × 1,5 + 2,4 = 4,65Đủ cả hai mùa, ít dư thừa
C: 3 kW tấm pin, không tua bin3 × 3,75 = 11,253 × 1,5 = 4,5Đủ cả hai mùa, nhưng mùa khô xả bỏ rất nhiều

Trên giấy, cả B và C đều đủ. Câu hỏi thật là cái nào hợp với nơi ở: B thêm cột, tua bin, tải xả, công bảo trì phần quay; C thêm tấm pin, cần thêm chỗ đặt, nhưng không có phần cơ khí. Ở nơi đất rộng, nắng mùa mưa không quá tệ, C thường đơn giản hơn. Ở nơi chật, mùa mưa gần như không có nắng mà gió đều, B có lý hơn.

Ví dụ này cố ý cho thấy hệ lai không tự động thắng. Nó chỉ thắng khi gió mùa âm u đủ mạnh và đủ đều.

Tua bin nhạy với gió hơn tấm pin nhạy với mây

Phương án B trong bảng dựa vào giả định tua bin cho trung bình 100 W mùa mưa. Giả sử sổ đo của bạn lạc quan hơn thực tế một chút, gió trung bình thật chỉ yếu hơn khoảng một phần năm. Vì công suất gió gần như tỷ lệ với lập phương tốc độ gió, giảm 20% tốc độ thì công suất còn chừng 0,8 × 0,8 × 0,8, tức khoảng một nửa. Tua bin chỉ còn khoảng 50 W trung bình, tức 1,2 kWh mỗi ngày.

Khi đó mùa mưa của phương án B chỉ còn 2,25 + 1,2 = 3,45 kWh, thiếu so với 4 kWh. Một sai số nhỏ khi đo gió đã biến phương án "đủ" thành "thiếu". Tấm pin cũng sai số khi ước giờ nắng, nhưng sai số đó đi theo tỷ lệ thẳng: ước dư một phần năm giờ nắng thì sản lượng cũng chỉ dư một phần năm.

Bài học rút ra: khi chia tỷ lệ, phần gió nên được tính thận trọng hơn phần nắng. Một cách làm thực tế là tính hệ sao cho riêng phần tấm pin cộng pin đã đỡ được phần lớn nhu cầu mùa mưa, còn phần gió là phần thưởng thêm. Nếu ngày nào gió tốt, hệ dư; nếu gió kém hơn dự tính, nhà vẫn không tối.

Ngược lại, nếu nơi bạn ở có sổ đo dài, gió mùa đều đặn qua nhiều năm và được đơn vị lắp đặt xác nhận bằng số đo ở độ cao cột, có thể mạnh dạn dựa vào gió hơn. Mức tin tưởng nên tỷ lệ với độ dài và độ kỹ của sổ đo.

Pin và máy phát chen vào phép chia ra sao

Pin quyết định số ngày chịu được. Ví dụ giả định: nhà cần 4 kWh mỗi ngày, muốn chịu được 2 ngày liền vừa âm u vừa lặng gió, thì phần dung lượng pin dùng được phải vào khoảng 4 × 2 = 8 kWh. Dung lượng ghi trên pin thường lớn hơn phần dùng được, vì không nên xả cạn; hỏi đơn vị lắp đặt mức xả an toàn của loại pin họ đề xuất.

Có gió thì có thể bớt pin. Gió hay thổi về đêm và trong ngày âm u, nên hệ có gió tốt thường ít gặp chuỗi ngày dài không có nguồn nào. Nhờ vậy số ngày chịu được có thể đặt thấp hơn. Đây là lợi ích thật của hệ lai, đáng đem ra so khi chia tỷ lệ.

Máy phát là lưới an toàn cuối cùng. Thay vì mua pin thật lớn cho mấy ngày hiếm hoi trong năm, nhiều nhà chọn pin vừa phải cộng máy phát nhỏ đặt ngoài trời. Ghi trong sổ xem một năm có bao nhiêu ngày như vậy để quyết định.

Đừng để pin gánh phần dư mùa khô. Phương án tấm pin quá lớn khiến pin đầy từ sớm mỗi ngày mùa khô, phần dư phải bỏ. Pin to hơn không giải quyết được chuyện đó, vì hôm sau lại đầy. Phần dư nên được dùng cho việc chạy ban ngày như bơm tưới, hoặc chấp nhận bỏ.

Pin là phần cần tôn trọng nhất. Dù tỷ lệ thế nào, bộ pin vẫn là khối trữ năng lượng lớn, luôn có điện. Chỗ đặt, thông gió, cầu dao cắt là việc của đơn vị lắp đặt; chủ nhà chỉ cần biết chỗ cầu dao và không bao giờ tự mở, tự ghép pin.

Những con số người bán hay đặt sai chỗ

Khi nghe tư vấn chia tỷ lệ, để ý mấy kiểu con số trông hợp lý mà thật ra đặt sai chỗ:

  • Nhân công suất danh định tua bin với 24 giờ để ra sản lượng ngày. Tua bin hầu như không bao giờ chạy ở danh định cả ngày.
  • Dùng giờ nắng của mùa khô cho cả năm, quên mùa mưa.
  • Lấy tốc độ gió "trung bình vùng" từ một nguồn chung chung mà không đo tại chỗ dựng cột.
  • So sánh "tỷ lệ phần trăm điện từ gió" trên cả năm thay vì nhìn tháng khó nhất.
  • Bỏ qua hao hụt khi sạc vào pin rồi lấy ra qua inverter.
  • Nói hệ "tự đủ quanh năm" mà không nhắc tới máy phát hay chuỗi ngày xấu.

Gặp những con số này, không cần cãi. Chỉ cần hỏi: "Con số này là ở tốc độ gió bao nhiêu, ở tháng nào, đã trừ hao hụt chưa?" Người làm nghề nghiêm túc sẽ trả lời được ngay.

Mang gì tới buổi gặp đơn vị lắp đặt

Chuẩn bị sẵn những thứ dưới đây, buổi gặp sẽ ngắn mà đi thẳng vào phương án:

  • Sổ đo gió ba khung giờ mỗi ngày, ít nhất vài tuần mỗi mùa, có ghi chú trời nắng hay âm u.
  • Danh sách thiết bị muốn chạy, công suất trên nhãn và số giờ dùng mỗi ngày ở mỗi mùa.
  • Vị trí dự định dựng cột, khoảng cách tới nhà, tới hàng xóm, tới đường dây điện, các vật cản quanh đó.
  • Diện tích có thể đặt tấm pin, hướng, bóng cây theo mùa.
  • Số ngày liên tiếp xấu trời nhiều nhất mà sổ đo ghi được.
  • Mong muốn về máy phát dự phòng: có sẵn chưa, chấp nhận chạy bao nhiêu giờ một năm.

Đề nghị họ trình bày ít nhất hai phương án như bảng ở trên: một có tua bin, một không. Nếu họ chỉ đưa một phương án có tua bin mà không giải thích vì sao không chọn thêm tấm pin, đó là câu nên hỏi. Mọi phần đấu nối sau đó để thợ điện có chứng chỉ làm.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ gió và nắng bao nhiêu là hợp lý cho một nhà vườn?

Không có tỷ lệ chung. Tỷ lệ hợp lý là tỷ lệ giúp tháng khó nhất vẫn đủ điện với ít thiết bị nhất. Có nhà gần như không cần gió, có nhà ven biển thì gió gánh phần lớn mùa âm u. Phải tính từ sổ đo của chính chỗ ở.

Vì sao không được nhân công suất tua bin với 24 giờ?

Vì công suất ghi trên tua bin chỉ đạt ở gió khá mạnh. Ở gió thường gặp, tua bin nhỏ cho ra một phần nhỏ con số đó. Phải lấy công suất trung bình ở gió nơi bạn ở rồi mới nhân với 24 giờ.

Giờ nắng tương đương là gì?

Là số giờ nắng gắt quy đổi từ cả ngày nắng. Một ngày có nắng từ sáng tới chiều nhưng chỉ gắt quanh trưa có thể chỉ tương đương vài giờ nắng gắt. Con số này thấp hơn nhiều vào mùa mưa.

Tính hệ số hao hụt 0,75 có đúng cho mọi hệ không?

Không, đó chỉ là số giả định để tính thử. Hao hụt thật tuỳ dây dẫn, nhiệt độ, độ bẩn tấm pin, loại pin, hiệu suất inverter. Đơn vị lắp đặt sẽ có con số cho hệ cụ thể; dùng 0,75 để ước chừng là đủ thận trọng.

Nếu sổ đo chỉ có vài tuần, có nên chia tỷ lệ chưa?

Có thể tính sơ bộ, nhưng nên để phần gió nhỏ và thận trọng, dựa chủ yếu vào tấm pin và pin. Sau một mùa gió có số đo đầy đủ hơn mới tính chuyện tăng phần gió. Tua bin có thể thêm sau nếu thiết kế ban đầu chừa sẵn chỗ.

Có nên chọn tua bin thật lớn cho chắc ăn không?

Không nên. Tua bin lớn hơn cần cột chắc hơn, tải xả lớn hơn, và nếu gió yếu thì vẫn cho ít điện. Đường kính cánh và gió tại chỗ quyết định sản lượng nhiều hơn con số danh định. Chọn theo sổ đo, không theo con số trên hộp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138