PhongNang.comPhong Năng
Chọn nguồn năng lượng sạch cho nhà mình

Năng lượng sạch cho gia đình: chọn nguồn theo chỗ ở, đừng chọn theo món đồ

Gió, nắng, nước suối hay biogas: nguồn nào hợp với nhà bạn phụ thuộc vào địa hình, chuồng trại, dòng chảy quanh nhà, không phụ thuộc lời chào hàng.

a wide view of a rural courtyard on a gentle slope with a small three-blade wind turbine, a pig pen and a narrow stream nearby, fresh morning light

Muốn chọn nguồn năng lượng sạch cho gia đình, hãy nhìn quanh nhà trước khi nhìn vào món đồ đang được chào bán: gió thổi đều từ đâu, nắng chiếu mấy tiếng, có dòng nước chảy quanh năm không, có chuồng trại thải phân mỗi ngày không. Nguồn nào nhà bạn sẵn có nhiều nhất thì nguồn đó đáng nghĩ tới trước.

Người bán thường bắt đầu bằng một thiết bị cụ thể, kèm con số công suất to và vài tấm ảnh đẹp. Người làm nghề thì làm ngược lại: đứng ở sân nhà khách nửa buổi, hỏi về mùa gió, mùa mưa, đàn heo, con suối, rồi mới gợi ý. Bài này đi theo đúng trình tự đó, để bạn tự soát được nhà mình trước khi có ai gõ cửa.

Vì sao bắt đầu từ chỗ ở chứ không từ thiết bị

Mỗi nguồn năng lượng sạch chỉ biến thứ thiên nhiên đang có thành điện hoặc nhiệt. Tua bin gió không tạo ra gió, tấm pin không tạo ra nắng, hầm biogas không tạo ra phân. Nếu chỗ ở thiếu thứ đầu vào đó, thiết bị đắt và tốt cỡ nào cũng chỉ đứng đó làm cảnh. Chuyện này nghe hiển nhiên, nhưng rất nhiều nhà ở quê đã mua tua bin gió dựng sau vườn kín cây, nơi gió bị chặn bốn phía, rồi thắc mắc vì sao cánh quay lừ đừ cả ngày.

Ngược lại, có những nhà sở hữu một nguồn rất tốt mà không để ý. Một hộ nuôi vài chục con heo đang đổ phân xuống mương mỗi ngày, tức là đang bỏ đi nguồn khí đốt cho cả bếp. Một nhà trên sườn đồi có khe nước chảy quanh năm, độ dốc lớn, tức là có sẵn thứ mà dân miền núi vẫn dùng để chạy máy phát nhỏ. Những nguồn này không ai đến chào bán vì chúng không gắn với một món hàng dễ giao.

Vì vậy, bước đầu tiên không tốn đồng nào: đi một vòng quanh nhà, ghi lại bốn thứ là gió, nắng, nước chảy và chất thải hữu cơ. Mỗi thứ chấm sơ bộ là nhiều, vừa hay ít. Bảng ghi chép đó đáng giá hơn mọi tờ quảng cáo, vì nó nói về chính mảnh đất bạn đang ở.

Bảng soát nhanh: địa hình nào gợi ý nguồn nào

Bảng dưới đây chỉ là gợi ý ban đầu để bạn biết nên tìm hiểu kỹ nguồn nào, không thay cho việc đo đạc thật tại chỗ. Mỗi nhà một khác, ngay cả hai nhà cạnh nhau cũng có thể chênh nhau nhiều về gió.

Kiểu chỗ ởNguồn đáng xem trướcĐiều phải kiểmNguồn thường kém
Nhà sát biển, bãi cát trốngGió, rồi tới nắngGió có đều quanh năm hay chỉ một mùa; muối ăn mòn kim loạiThuỷ điện suối (thường không có dòng chảy)
Đồi trống, gò cao, ruộng rộngGió và nắng ghép với nhauCó vật cản ở hướng gió chính không; sét ở vùng trốngBiogas nếu không chăn nuôi
Thung lũng, sườn núi có khe nướcThuỷ điện suối, nắngNước có chảy cả mùa khô không; người dùng nước phía dướiGió (thung lũng hay khuất gió, gió xoáy)
Đồng bằng, làng xóm nhiều câyNắng (thiết bị rời, hệ nhỏ)Bóng cây, bóng nhà hàng xóm theo giờGió (cây và nhà làm gió rối)
Hộ có chuồng trạiBiogas cho bếp, đènLượng phân mỗi ngày có ổn định không; chỗ đặt hầmKhông loại trừ nguồn nào, tuỳ địa hình
Ao nuôi xa lưới điệnNắng, có thể ghép gióTải nào phải chạy cả đêm; độ ẩm, sétBiogas (ít chất thải phù hợp)

Đọc bảng theo hàng ngang: nhà bạn giống kiểu nào nhất thì xem cột nguồn đáng xem trước, rồi đọc cột điều phải kiểm. Cột cuối nhắc những nguồn mà người bán hay chào nhưng ít hợp với địa hình đó. Nhà vừa sát biển vừa có chuồng heo thì đọc cả hai hàng, vì hai nguồn hoàn toàn có thể chạy song song: biogas lo bếp, gió và nắng lo điện.

Bốn nguồn chính, mỗi nguồn hợp với việc gì

Gió hợp với điện, nhất là ban đêm và mùa gió. Gió có thể thổi cả ngày lẫn đêm, nên ở nơi gió đều, tua bin nhỏ sạc pin được lúc trời tối, đúng lúc tấm pin nghỉ. Điểm yếu là gió rất kén chỗ: chỉ cần cây cao hay mái nhà chắn là sản lượng tụt mạnh, và cột cao kéo theo chuyện an toàn, chống bão.

Nắng hợp với điện ban ngày và các thiết bị rời. Nắng dễ đoán hơn gió, thiết bị ít bộ phận chuyển động nên ít hỏng vặt. Đèn sân, bơm tưới, hệ nhỏ cho chòi rẫy đều dùng tốt. Điểm yếu là mùa mưa kéo dài, đêm không có, và bóng râm làm giảm hẳn sản lượng.

Nước chảy hợp với điện đều đặn quanh ngày. Một khe suối có độ dốc và chảy quanh năm cho điện liên tục, ngày đêm như nhau, điều mà gió và nắng khó có. Điểm yếu là mùa khô cạn, mùa lũ cuốn trôi, và dòng nước là của chung cả xóm, phải hỏi chính quyền xã trước khi làm gì với nó.

Biogas hợp với nhiệt: nấu ăn, đun nước, sưởi. Khí sinh ra từ phân chuồng đốt trực tiếp trong bếp là cách dùng gọn nhất, ít hao hụt. Dùng khí để chạy máy phát điện thì phức tạp hơn nhiều. Điểm yếu là phải có chất thải đều đặn, phải chăm hầm, và khí trong hầm vừa độc vừa dễ cháy nổ, tuyệt đối không xuống hầm kín.

Một nhà, nhiều nguồn: ghép thế nào cho hợp lý

Ít nhà nào chỉ có đúng một nguồn. Cách nghĩ hợp lý là giao việc: nguồn nào làm tốt việc gì thì giao việc đó. Ví dụ giả định một nhà vườn trên đồi có nuôi heo: hầm biogas lo bếp nấu và đun nước tắm, vài tấm pin lo đèn và quạt ban ngày, một tua bin nhỏ góp thêm vào pin những đêm có gió. Không nguồn nào phải gánh hết, nên mỗi phần đều nhỏ và dễ chăm.

Điều nên tránh là ghép cho đủ bộ chỉ vì nghe nói hệ lai thì tốt. Ghép thêm một nguồn là thêm một bộ điều khiển, thêm dây dẫn, thêm điểm có thể hỏng. Nếu gió nhà bạn yếu, thêm tua bin vào hệ nắng chỉ làm hệ phức tạp hơn mà điện không nhiều thêm bao nhiêu. Chỉ ghép khi số đo cho thấy nguồn thứ hai bù được đúng chỗ nguồn thứ nhất thiếu, chẳng hạn gió mạnh vào mùa mưa ít nắng.

Một điều nữa: nhà đã có lưới điện ổn định thì nguồn tự tạo thường đóng vai bổ sung, dự phòng, hoặc lo riêng một khu như ao nuôi, chuồng trại ở xa. Còn nhà xa lưới hẳn thì nguồn tự tạo là chính, khi đó độ tin cậy quan trọng hơn mọi thứ, và việc tính toán phải kỹ hơn nhiều. Phần đấu nối các nguồn với nhau là việc của thợ điện có chứng chỉ, chủ nhà chỉ cần hiểu để hỏi và giám sát.

Trình tự tự soát trước khi gọi ai đến xem

Trình tự này giúp bạn có sẵn thông tin khi làm việc với đơn vị lắp đặt, và tự lọc được những lời chào không hợp với nhà mình. Toàn bộ chỉ là quan sát và ghi chép, không đụng tới điện.

  1. Vẽ sơ đồ khu đất trên giấy: nhà, cây cao, đồi, mương, chuồng trại, đường dây điện đi qua. Đánh dấu hướng gió chính theo cảm nhận và hỏi người già trong xóm.
  2. Ghi nắng: chọn vài ngày nắng, ghi giờ nắng bắt đầu chiếu và giờ bóng râm phủ lên chỗ định đặt tấm pin.
  3. Ghi gió: để ý cờ, khói bếp, ngọn cây; nếu được, mượn máy đo gió cầm tay đo vài lần mỗi ngày ở chỗ thoáng nhất, ghi vào sổ trong vài tuần.
  4. Ghi nước: nếu có khe suối, quan sát vào cuối mùa khô xem còn chảy không, ước lượng độ dốc từ chỗ lấy nước tới chỗ đặt máy.
  5. Ghi chất thải: số con vật nuôi, phân hiện đang xử lý ra sao, có chỗ đất trống gần bếp để đặt hầm không.
  6. Liệt kê thiết bị điện thiết yếu trong nhà và giờ dùng, phần này có bài riêng hướng dẫn chi tiết.
  7. Mang sổ ghi chép này đi hỏi đơn vị lắp đặt, cán bộ khuyến nông, hoặc người trong xóm đã từng làm.

Sau vài tuần, bạn sẽ thấy rõ nguồn nào nhà mình có nhiều. Thường thì kết quả khác hẳn ý định ban đầu, và đó chính là lý do nên ghi chép trước khi bỏ tiền.

Những dấu hiệu cho thấy bạn đang chọn theo món đồ

Có vài câu nói và tình huống quen thuộc báo hiệu quyết định đang đi ngược trình tự. Nếu gặp, nên dừng lại một nhịp.

  • Người bán nói về công suất thiết bị nhưng không hỏi gì về gió, nắng hay khu đất nhà bạn.
  • Bạn được khuyên mua "cho đủ bộ" gồm cả tua bin, tấm pin, pin lưu trữ, trong khi chưa ai đến xem nhà.
  • Quyết định dựa vào việc nhà hàng xóm đã lắp, trong khi nhà họ ở chỗ trống, nhà bạn khuất sau rặng cây.
  • Thiết bị được chọn vì nhìn hiện đại, quay đẹp, chứ không vì nó giải quyết được việc cụ thể nào trong nhà.
  • Không ai nói tới chuyện bảo trì, thay pin, chống bão, mà chỉ nói tới lúc thiết bị mới lắp.
  • Bạn đang bỏ qua nguồn sẵn có như phân chuồng, khe nước, chỉ vì không ai chào bán thứ đó.

Mỗi dấu hiệu trên không có nghĩa thiết bị đó dở, mà là quyết định chưa có đủ thông tin. Quay lại sổ ghi chép, đối chiếu với bảng soát ở trên, rồi mới bàn tiếp.

Ví dụ giả định: hai nhà cùng xóm, hai lựa chọn khác nhau

Thử hình dung hai nhà giả định trong cùng một xóm ven biển. Nhà thứ nhất ở cuối xóm, sát bãi cát, phía trước là khoảng trống rộng hướng ra biển, phía sau là vườn dừa thưa. Chủ nhà nuôi vài con gà, không có chuồng heo. Sổ ghi gió vài tuần cho thấy chiều nào cũng có gió đều, đêm vẫn còn gió. Với nhà này, ghép một tua bin nhỏ trên cột riêng với vài tấm pin là hướng đáng bàn với đơn vị lắp đặt.

Nhà thứ hai ở giữa xóm, cách nhà thứ nhất chừng vài trăm mét, nhưng nằm sau hai dãy nhà mái cao và một rặng phi lao. Gió tới sân đã yếu và quẩn. Bù lại, nhà nuôi một đàn heo, phân đang xả ra mương gây mùi cho cả xóm. Với nhà này, hầm biogas cho bếp và vài thiết bị năng lượng mặt trời rời cho đèn sân, bơm tưới là hướng hợp lý hơn hẳn một cây tua bin.

Hai nhà cùng một xã, cùng nghe một người bán chào hàng, nhưng đáp án ngược nhau. Điều quyết định không phải là nhà nào giàu hơn hay thích công nghệ hơn, mà là gió, nắng và chất thải mỗi nhà đang có. Ví dụ này cũng cho thấy vì sao không nên bắt chước nhà hàng xóm, kể cả khi họ làm thành công.

Câu hỏi thường gặp

Nhà ở quê nên bắt đầu với nguồn năng lượng sạch nào trước?

Bắt đầu với nguồn mà nhà bạn có nhiều và ổn định nhất sau vài tuần ghi chép. Với phần đông nhà ở đồng bằng, đó là nắng qua các thiết bị rời; nhà có chuồng trại thì biogas cho bếp thường dễ thấy lợi ích nhất.

Nhà gần biển có chắc là hợp với điện gió không?

Không chắc. Gần biển thường có gió tốt, nhưng nếu nhà bị rặng phi lao, nhà cao bên cạnh chắn hướng gió chính thì sản lượng vẫn kém. Phải đo gió tại đúng chỗ định đặt, và tính thêm chuyện muối biển ăn mòn kim loại.

Có nên lắp cùng lúc cả gió, nắng và biogas không?

Chỉ nên khi mỗi nguồn đều có đầu vào đủ và được giao một việc rõ ràng. Lắp đủ bộ cho chắc thường làm hệ phức tạp, nhiều điểm hỏng, trong khi một hai nguồn hợp địa hình đã đủ dùng.

Nhà ở thung lũng có làm điện gió được không?

Thường không hợp, vì thung lũng hay khuất gió và gió đổi hướng, xoáy theo sườn núi. Nhà ở thung lũng có khe suối chảy quanh năm thì nên tìm hiểu thuỷ điện suối nhỏ và nắng trước, nhớ hỏi chính quyền xã trước khi động tới dòng nước.

Tự ghi chép gió và nắng có đủ tin cậy để quyết định không?

Đủ để loại bỏ những lựa chọn rõ ràng không hợp và để hỏi đúng câu. Còn quyết định cỡ thiết bị thì nên để đơn vị lắp đặt đo thêm và tính, dựa trên chính sổ ghi chép của bạn.

Nguồn năng lượng sạch có thay hẳn được điện lưới không?

Ở nơi xa lưới thì có thể là nguồn chính, nhưng cần pin và dự phòng cho những ngày không gió, không nắng. Nhà đã có lưới ổn định thì nguồn tự tạo thường hợp vai bổ sung và dự phòng hơn là thay hẳn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138