PhongNang.comPhong Năng
Điện gió nhỏ: hiểu và chọn tua bin

Tua bin gió mini cho gia đình: vì sao ghi 1kW mà sạc mãi không đầy bình

Con số 1kW trên tua bin gió mini chỉ đạt khi gió rất mạnh. Cách đọc gió khởi động, gió danh định, đường cong công suất và tính thử điện năng thật bằng số giả định.

A small three-blade wind turbine on a slim steel pole turning slowly above a coastal garden with sand and casuarina trees, low angle against a bright overcast sky

Con số 1kW in trên tua bin gió mini là công suất máy đạt được khi gió thổi rất mạnh, thường ở mức mười một, mười hai mét mỗi giây, tức là gió làm cây lớn lắc cả thân và đi xe máy thấy khó giữ tay lái. Phần lớn thời gian trong năm, gió quanh nhà yếu hơn nhiều, và vì công suất tua bin giảm theo lập phương tốc độ gió, máy "1kW" thường chỉ nhả ra vài chục oát. Bình ắc quy không đầy là chuyện của vật lý, không hẳn là máy hỏng.

Bài này giải thích bốn con số quan trọng trên bảng thông số của tua bin gió nhỏ, cách đọc đường cong công suất, một phép tính giả định từ công suất ra điện năng mỗi ngày, những lý do khiến bình mãi không đầy dù cánh vẫn quay, và việc chủ nhà tự quan sát được mà không phải động vào dây điện. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách nghĩ, không phải số đo của một máy cụ thể.

Con số 1kW được đo ở gió bao nhiêu

Chị Hạnh nuôi tôm trên một bãi cát gần biển. Năm ngoái chị mua một tua bin gió nhỏ ghi công suất 1kW, nhờ thợ dựng trên cột cạnh chòi canh để sạc bộ ắc quy chạy đèn và camera ban đêm. Chiều nào cánh cũng quay đều, nhìn rất vui mắt, nhưng gần sáng đèn đã mờ và camera tắt. Chị nghĩ máy hỏng, gọi người bán, người bán bảo máy vẫn tốt.

Cả hai đều không sai. Công suất ghi trên vỏ hay trên hộp gọi là công suất danh định, là mức máy đạt được ở một tốc độ gió nhất định do nhà sản xuất chọn. Với nhiều tua bin gió nhỏ, mức gió đó nằm quanh mười đến mười hai mét mỗi giây. Đó là gió của những ngày có áp thấp, gió mùa đông bắc thổi mạnh, hay gió trước cơn giông. Một chiều gió biển dễ chịu, tóc bay nhẹ, lá dừa đung đưa, thường chỉ quanh bốn đến sáu mét mỗi giây.

Điều cần nhớ đầu tiên: con số công suất trên hộp không cho biết máy sẽ làm ra bao nhiêu điện ở nhà bạn. Nó chỉ cho biết máy làm được bao nhiêu khi gió đạt đúng mức nhà sản xuất chọn. Hai máy cùng ghi 1kW có thể đạt con số đó ở hai mức gió khác nhau, và máy đạt ở gió thấp hơn mới là máy có ích hơn cho nơi gió vừa phải.

Bốn mốc tốc độ gió trên bảng thông số

Gió khởi động. Là mức gió đủ để cánh bắt đầu quay từ trạng thái đứng yên. Con số này hay được quảng cáo thật thấp cho đẹp, nhưng cánh quay chưa có nghĩa là có điện. Ở mức này máy phát chưa đủ điện áp để sạc bình, cánh chỉ quay cho vui mắt.

Gió bắt đầu nạp. Là mức gió mà điện áp máy phát vượt điện áp bình và dòng sạc bắt đầu chảy vào. Con số này thường cao hơn gió khởi động một, hai mét mỗi giây. Đây mới là mốc đáng hỏi, vì dưới mức này mọi vòng quay đều không thành điện.

Gió danh định. Là mức gió máy đạt công suất ghi trên hộp. Nếu bảng thông số không ghi mức gió đi kèm con số 1kW, coi như chưa có thông số, phải hỏi lại.

Gió hãm hoặc gió an toàn. Là mức gió mà máy bắt đầu tự bảo vệ: lệch đầu khỏi hướng gió, bộ điều khiển hãm điện, hoặc giảm tốc cánh. Trên mức này công suất không tăng nữa, có khi còn giảm. Ngoài ra còn mức gió chịu đựng tối đa, là mức máy và cột phải chịu được khi bão mà không gãy, con số này để đơn vị lắp đặt tính cột và dây néo.

Một mẹo đọc nhanh. Lấy gió danh định chia cho gió bắt đầu nạp. Tỷ số càng lớn thì khoảng gió "có điện mà chưa đủ công suất" càng rộng, và nơi gió vừa phải sẽ sống phần lớn thời gian trong khoảng đó.

Đọc đường cong công suất bằng một bảng giả định

Đường cong công suất là bảng hoặc đồ thị cho biết ở mỗi tốc độ gió máy cho ra bao nhiêu oát. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một tua bin ghi 1kW ở gió 12 mét mỗi giây, số đã làm tròn để dễ nhìn, không phải số của máy nào trên thị trường.

Tốc độ gió (m/s)Gió trông như thế nàoCông suất giả định (W)
3Lá cây xào xạc, khói nghiêng nhẹ0, cánh có thể quay nhưng chưa nạp
4Cành nhỏ lay, cờ bắt đầu baykhoảng 35
6Cành lớn lay, bụi cát bay thấpkhoảng 125
8Cây nhỏ đung đưa, mặt ao gợn sóng rõkhoảng 300
10Cành lớn lắc mạnh, dây điện rítkhoảng 580
12Cả thân cây lắc, đi ngược gió thấy nặng1.000, công suất danh định

Nhìn bảng sẽ thấy con số tăng rất nhanh ở phía gió mạnh và rất thưa ở phía gió nhẹ. Từ bốn lên sáu mét mỗi giây, gió chỉ tăng một nửa mà công suất tăng hơn ba lần. Khi xem đường cong của máy thật, chú ý nhất đến các ô từ bốn đến bảy mét mỗi giây, vì nơi ở của đa số hộ gia đình nằm trong khoảng đó.

Nếu người bán chỉ đưa được một con số công suất mà không có bảng hay đồ thị theo từng mức gió, đó là dấu hiệu nên hỏi thêm trước khi quyết.

Tính thử từ công suất ra điện năng mỗi ngày

Ví dụ giả định dưới đây dùng lại bảng trên, giả sử nơi đặt máy có gió khoảng sáu mét mỗi giây trong tám giờ, khoảng bốn mét mỗi giây trong tám giờ, còn tám giờ còn lại gió dưới mức nạp.

  1. Tám giờ gió sáu mét mỗi giây: 125 W nhân 8 giờ bằng 1.000 Wh.
  2. Tám giờ gió bốn mét mỗi giây: 35 W nhân 8 giờ bằng 280 Wh.
  3. Tám giờ gió yếu: không có điện, 0 Wh.
  4. Cộng lại khoảng 1.280 Wh, tức chừng 1,3 kWh trước tổn hao.
  5. Trừ tổn hao trên dây, bộ điều khiển và quá trình sạc, giả định mất khoảng một phần năm, còn chừng 1 kWh đi vào bình mỗi ngày.

So với kỳ vọng "1kW chạy 24 giờ là 24 kWh", con số thật trong ví dụ này chỉ bằng khoảng một phần hai mươi tư. Đó là lý do chị Hạnh thấy đèn mờ trước khi trời sáng: đèn, camera và bộ đổi điện cộng lại đã tiêu nhiều hơn phần điện tua bin bù vào trong ngày.

Phép tính này đơn giản hoá rất nhiều, vì gió thật lên xuống từng phút chứ không đứng yên tám giờ. Nhưng nó đủ để thấy: điện năng mỗi ngày phụ thuộc vào số giờ gió mạnh, không phụ thuộc vào con số trên hộp.

Vì sao bình mãi không đầy dù cánh vẫn quay

Gió trung bình đánh lừa. Hai nơi cùng có gió trung bình năm mét mỗi giây có thể cho sản lượng rất khác nhau. Nơi có những đợt gió mạnh xen lặng gió làm ra nhiều điện hơn nơi gió đều đều, vì công suất đi theo lập phương. Nên khi nghe "chỗ này gió trung bình khá", đừng vội nhân thẳng.

Cánh quay nhanh chưa chắc nạp nhiều. Khi bình đã gần đầy hoặc gió vượt mức an toàn, bộ điều khiển có thể chuyển phần điện dư sang tải xả hoặc hãm bớt. Lúc đó cánh vẫn quay mà bình không nhận thêm.

Dây dài, điện áp thấp. Hệ 12 vôn kéo dây vài chục mét từ chân cột về chòi sẽ mất một phần điện đáng kể thành nhiệt trên dây. Việc chọn cỡ dây và điện áp hệ là của thợ điện, chủ nhà chỉ cần biết đây là một chỗ rò rỉ hay bị bỏ qua.

Tải ban đêm lớn hơn tưởng. Bộ đổi điện từ một chiều sang xoay chiều tự nó cũng tiêu điện khi bật, kể cả lúc không có thiết bị nào chạy. Camera có đèn hồng ngoại ban đêm, bóng đèn sợi đốt cũ, quạt điện đều cộng dồn.

Bình đã yếu. Ắc quy dùng lâu, từng bị xả cạn nhiều lần, giữ được ít điện hơn lúc mới. Kiểm tra dung lượng bình là việc của thợ có dụng cụ, không tự tháo nắp hay châm thêm gì vào bình.

Tự quan sát được gì mà không động vào dây điện

Muốn biết tua bin của mình đang làm ra bao nhiêu điện, không cần mở tủ hay tháo dây. Chủ nhà chỉ cần nhìn, nghe và ghi chép trong một hai tuần:

  • Ghi giờ và mức gió bằng mắt theo bảng ở trên: lá xào xạc, cành lay, cây đung đưa, cây lắc mạnh.
  • Nếu bộ điều khiển có màn hình, ghi lại các con số nó hiện lúc đó: điện áp bình, dòng sạc từ gió, số điện năng cộng dồn trong ngày nếu có.
  • Ghi giờ đèn bắt đầu mờ hoặc camera tắt vào sáng hôm sau.
  • Nghe tiếng máy: tiếng vù đều là bình thường, tiếng lạch cạch, rít kim loại, hay rung lắc theo nhịp là dấu hiệu phải báo đơn vị lắp đặt.
  • Nhìn hướng đầu máy: có quay theo gió không, hay đứng lệch một hướng cố định.

Sau hai tuần, cuốn sổ này đáng giá hơn mọi lời giải thích qua điện thoại. Thợ đến kiểm sẽ biết ngay vấn đề nằm ở gió, ở máy, ở dây hay ở tải. Việc mở hộp điều khiển, đo dòng, đo áp tại cực bình, kiểm bình đều để thợ điện có chứng chỉ làm, chủ nhà không tự tháo.

Những câu nên hỏi người bán về thông số

Trước khi mua, hoặc khi đã mua mà thấy điện không như kỳ vọng, những câu sau giúp cuộc nói chuyện đi vào việc thay vì đổ lỗi:

  • Con số 1kW đạt ở tốc độ gió bao nhiêu mét mỗi giây?
  • Máy bắt đầu nạp vào bình ở mức gió bao nhiêu, chứ không phải bắt đầu quay?
  • Có bảng hoặc đồ thị công suất theo từng mức gió không, đo ở đâu, đo cách nào?
  • Đường kính cánh là bao nhiêu mét?
  • Ở gió năm mét mỗi giây, máy cho ra khoảng bao nhiêu oát?
  • Hệ này dự kiến sạc bình điện áp bao nhiêu, dây từ chân cột về bình dài bao nhiêu mét thì cần dây cỡ nào?
  • Khi bình đầy thì điện dư đi đâu, máy hãm bằng cách nào?

Người bán đàng hoàng sẽ trả lời được hầu hết, hoặc nói rõ chỗ nào chưa có số đo. Người chỉ nhắc lại "máy 1kW, gió nào cũng chạy" thì nên cảnh giác.

Câu hỏi thường gặp

Tua bin gió mini 1kW một ngày làm ra bao nhiêu điện?

Không có con số chung. Nó tuỳ số giờ gió mạnh ở chỗ đặt máy. Ở ví dụ giả định trong bài, nơi gió vừa phải, máy ghi 1kW chỉ cho khoảng 1 kWh mỗi ngày sau tổn hao, thấp hơn rất nhiều so với tưởng tượng.

Cánh quay mà không có điện là máy hỏng phải không?

Chưa chắc. Gió có thể đủ để cánh quay nhưng chưa tới mức nạp, hoặc bình đã đầy nên bộ điều khiển chuyển điện sang tải xả. Ghi lại mức gió và số trên bộ điều khiển rồi báo thợ kiểm.

Gió khởi động thấp có phải là máy tốt?

Không hẳn. Gió khởi động chỉ là mức cánh bắt đầu quay. Con số đáng quan tâm hơn là mức gió bắt đầu nạp và công suất ở gió bốn đến bảy mét mỗi giây, nơi đa số nhà ở nằm trong khoảng đó.

Có cách nào biết gió nhà mình bao nhiêu mét mỗi giây không?

Cách chắc nhất là đo bằng máy đo gió cầm tay ở đúng độ cao dự định đặt cánh và ghi nhật ký vài tuần. Nhìn cây cối, mặt nước chỉ cho ước lượng thô, đủ để biết nơi mình gió yếu, vừa hay mạnh.

Mua máy công suất lớn hơn có giải quyết được chuyện bình không đầy?

Chỉ khi máy lớn hơn có cánh dài hơn. Nếu chỉ đổi sang máy ghi số lớn hơn mà đường kính cánh gần như cũ, ở gió nhẹ hai máy cho điện gần như nhau. Nên giảm tải ban đêm và kiểm bình trước.

Tự đo dòng sạc ở cực bình có được không?

Không nên. Ắc quy luôn có điện, chạm nhầm dụng cụ giữa hai cực có thể gây tia lửa, bỏng và cháy. Việc đo ở bình, mở hộp điều khiển để thợ điện có chứng chỉ làm, chủ nhà chỉ đọc màn hình và ghi số.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138