PhongNang.comPhong Năng
Chọn nguồn năng lượng sạch cho nhà mình

Gió và nắng thay đổi theo giờ, theo mùa: ghi sổ thế nào trước khi chọn nguồn

Gió mạnh lúc nào, nắng yếu tháng nào ở chính nhà bạn quyết định nguồn nào đáng làm. Cách ghi sổ gió, nắng đơn giản trong nhiều tuần và đọc kết quả.

a farmer seen from behind writing in a notebook on a bamboo hut porch on a slope, a small wind vane and solar panel nearby, bright overcast morning

Gió và nắng không đều theo giờ trong ngày và theo mùa trong năm, nên muốn chọn nguồn đúng thì phải biết nhà mình thiếu điện vào lúc nào. Cách rẻ nhất để biết là ghi sổ gió, nắng tại chỗ trong nhiều tuần, càng phủ được cả mùa khô lẫn mùa mưa càng tốt.

Người ở lâu một nơi thường đã cảm được nhịp gió, nhịp nắng: tháng nào gió bấc, tháng nào mưa dầm. Cảm nhận đó quý, nhưng chưa đủ để tính. Bài này chỉ cách biến cảm nhận thành sổ ghi có giờ, có số, rồi đọc sổ để thấy nguồn nào lấp được chỗ trống nào trong năm của nhà bạn.

Nhịp trong ngày: nắng theo mặt trời, gió theo địa hình

Nắng có nhịp dễ đoán nhất: bắt đầu yếu lúc sáng sớm, mạnh dần tới quanh trưa, yếu lại về chiều, tắt hẳn khi trời tối. Tấm pin cho điện theo đúng đường cong này, cộng thêm những lúc mây che. Vì vậy mọi tải chạy ban đêm, như đèn, quạt ngủ, sục khí ao, đều phải lấy điện từ pin đã nạp ban ngày hoặc từ nguồn khác.

Gió có nhịp riêng theo từng nơi. Ở ven biển, nhiều nơi có gió từ biển thổi vào ban ngày và gió từ đất thổi ra ban đêm, giờ đổi chiều thường lặng. Ở vùng đồi, gió có thể mạnh về chiều và đêm. Nhưng đó chỉ là kiểu hay gặp, không phải quy luật áp được cho nhà bạn. Có nơi gió mạnh nhất lại rơi vào đúng giờ trưa, khi nắng đã đủ, và khi đó tua bin không bù được gì nhiều.

Điều cần rút ra từ nhịp trong ngày: nguồn thứ hai chỉ có giá trị khi nó cho điện vào lúc nguồn thứ nhất vắng mặt. Một sổ ghi có giờ giấc rõ ràng cho bạn thấy ngay điều đó.

Nhịp trong năm: mùa gió, mùa mưa, mùa lặng

Ở nhiều vùng của nước ta, năm chia khá rõ thành mùa khô và mùa mưa, và mỗi vùng có những tháng gió mùa riêng. Mùa mưa kéo dài thì nắng yếu nhiều ngày liền, tấm pin cho điện ít hẳn. Có nơi mùa gió lại trùng với mùa ít nắng, khi đó gió và nắng bù nhau rất tốt. Có nơi thì ngược lại, mùa nắng cũng là mùa gió, còn mùa mưa vừa ít nắng vừa lặng gió, cả hai nguồn cùng yếu một lúc.

Không nên lấy số liệu chung của cả vùng để quyết định cho một khu đất. Thời tiết của tỉnh cho biết xu hướng, nhưng gió ở sân nhà bạn còn tuỳ rặng cây, quả đồi, mặt nước gần đó. Người làm nghề thường dặn: hỏi người già trong xóm về mùa gió, mùa mưa để biết khung, rồi tự ghi sổ để có số.

Biến đổi thời tiết những năm gần đây cũng làm nhịp cũ kém chắc chắn hơn: có năm mùa mưa đến sớm, có năm nắng nóng kéo dài bất thường, có năm bão vào muộn. Vì vậy một năm ghi sổ là quý, nhưng đừng coi đó là khuôn cố định cho mười năm sau. Hệ nên có một chút dư ra, hoặc có đường dự phòng, thay vì tính vừa khít với một năm đã ghi.

Thời điểm khó nhất trong năm thường quyết định cỡ hệ. Nếu nhà bạn cần điện đều quanh năm, hệ phải đủ cho tháng tệ nhất chứ không phải tháng tốt nhất. Đó là lý do sổ ghi nên đi qua ít nhất một mùa khó.

Cách ghi sổ gió, nắng không cần thiết bị đắt tiền

Sổ ghi càng đều càng có giá trị. Chọn giờ cố định, chỗ cố định, và ghi cả những ngày "chẳng có gì", vì ngày lặng gió cũng là dữ liệu quan trọng.

  1. Chọn chỗ ghi đúng nơi định đặt thiết bị: chỗ trống nhất cho gió, chỗ ít bóng nhất cho tấm pin.
  2. Chọn ba mốc giờ mỗi ngày, ví dụ sáng, trưa, tối; ngày nào rảnh thì thêm một mốc ban đêm.
  3. Ghi gió: nếu có máy đo gió cầm tay thì ghi số mét mỗi giây, giơ máy cao nhất có thể mà vẫn đứng an toàn trên mặt đất, không trèo lên mái hay lên cây. Nếu chưa có máy thì ghi theo mức: lặng, lá lay, cành nhỏ lay, cành lớn lay.
  4. Ghi hướng gió theo một vật mốc cố định, ví dụ gió từ phía biển, từ phía đồi.
  5. Ghi nắng: trời nắng gắt, nắng nhẹ, mây, mưa; thêm giờ nắng chạm và rời khỏi chỗ định đặt tấm pin.
  6. Cuối tuần, đếm số buổi có gió từ mức cành nhỏ lay trở lên, số buổi nắng gắt, số ngày mưa.
  7. Giữ sổ qua nhiều tuần, đánh dấu những đợt gió mùa, mưa dầm, bão để biết những khoảng "hụt" kéo dài bao lâu.

Máy đo gió cầm tay là dụng cụ nhỏ, chủ nhà mượn hoặc mua được. Nó chỉ đo gió ở độ cao tay người, thường thấp hơn gió ở đầu cột tua bin, nên số đo là để so sánh giữa các ngày, các mùa, chứ không phải số đưa thẳng vào tính sản lượng. Phần quy đổi lên độ cao cột là việc của đơn vị lắp đặt.

Mẫu sổ ghi một tuần (ví dụ minh hoạ)

Dưới đây là một mẫu sổ minh hoạ, số liệu hoàn toàn giả định, chỉ để thấy cách ghi và cách đọc. Bạn kẻ một bảng tương tự vào vở.

NgàySángTrưaTốiGhi chú
Thứ haiLặng, nắng nhẹCành nhỏ lay, nắng gắtCành lớn layGió từ biển, đêm còn gió
Thứ baLá lay, mâyCành nhỏ lay, nắng gắtCành lớn layNhư hôm trước
Thứ tưLặng, mưaLặng, mưaLá layMưa cả ngày
Thứ nămLặng, mâyLá lay, mâyLặngNgày tệ cho cả hai nguồn
Thứ sáuLá lay, nắng nhẹCành nhỏ lay, nắng gắtCành lớn layBóng cây che tấm từ 15 giờ

Đọc mẫu này: gió thường mạnh về tối, tức là gió có thể bù cho nắng ban đêm. Nhưng có ngày cả gió lẫn nắng cùng yếu, như thứ năm. Nếu những ngày như vậy kéo dài nhiều ngày trong mùa mưa, hệ cần pin dự trữ đủ hoặc một nguồn dự phòng. Dòng ghi chú về bóng cây lúc 15 giờ cho biết chỗ đặt tấm pin cần dời, hoặc phải tỉa cây.

Đọc sổ để ra quyết định

Gió mạnh trùng giờ nắng gắt. Gió không bù gì đáng kể cho nắng, thêm tua bin ít ý nghĩa. Ưu tiên tấm pin và pin lưu trữ cho ban đêm.

Gió mạnh vào tối, đêm và mùa mưa. Đây là trường hợp gió và nắng bù nhau, hệ lai đáng bàn, miễn là có chỗ dựng cột an toàn.

Nhiều ngày liền cả gió lẫn nắng cùng yếu. Cần tính số ngày dự trữ của pin, hoặc chuẩn bị một máy phát nhỏ đặt ngoài trời làm dự phòng, hoặc chấp nhận cắt bớt tải những ngày đó.

Gió chỉ mạnh vài cơn rồi lặng. Gió giật không nuôi được tua bin. Sổ cho thấy điều này thì nên thôi nghĩ tới điện gió ở chỗ đó.

Bóng râm phủ chỗ đặt tấm pin nhiều giờ. Dời chỗ hoặc tỉa cây trước, rồi mới tính cỡ hệ. Thêm tấm vào chỗ bị bóng thì chỉ thêm tiền mà không thêm điện tương xứng.

Gió đổi hướng liên tục trong ngày. Gió quẩn, đổi hướng nhiều là dấu hiệu chỗ đặt nằm trong vùng gió rối do nhà, cây hoặc sườn đồi tạo ra. Tua bin ở chỗ như vậy vừa ít điện vừa nhanh hao mòn vòng bi, cơ cấu xoay hướng.

Sổ ghi không có gì nổi bật. Gió vừa phải, nắng vừa phải, không đợt hụt dài: đây là trường hợp dễ nhất. Bắt đầu với nguồn đơn giản, ít bảo trì, thường là nắng, và để ngỏ khả năng thêm nguồn khác khi có số đo dài hơn.

Nhu cầu của nhà cũng có nhịp riêng

Sổ ghi gió, nắng mới chỉ là một nửa. Nửa kia là nhịp dùng điện của chính nhà bạn. Một nhà vườn chỉ có người về cuối tuần cần điện vào tối thứ bảy, chủ nhật. Một ao nuôi cần sục khí mạnh nhất vào nửa đêm về sáng. Một gia đình có người già cần quạt và đèn ngủ suốt đêm mùa nóng. Một chuồng trại cần quạt chạy mạnh vào buổi trưa nắng gắt.

Đặt nhịp dùng điện cạnh nhịp gió, nắng là thấy ngay chỗ khớp và chỗ lệch. Quạt chuồng ban trưa khớp với nắng, gần như không cần pin. Sục khí ban đêm lệch với nắng, phải trông vào pin hoặc gió đêm. Nhà về cuối tuần thì cả tuần là thời gian nạp, hai ngày là thời gian dùng, nên một nguồn nhỏ cũng có thể đủ.

Cách làm đơn giản: thêm một cột "lúc này nhà cần điện cho việc gì" vào sổ ghi. Sau vài tuần, bạn có một bức tranh khá rõ, và khi ngồi với đơn vị lắp đặt, câu chuyện sẽ chuyển từ "lắp bao nhiêu kW" sang "lúc nào cần bao nhiêu", đúng cách người làm nghề vẫn tính.

Những đợt hụt kéo dài: tính số ngày dự trữ bằng ví dụ giả định

Sổ ghi thường lộ ra những đợt cả gió lẫn nắng cùng yếu nhiều ngày liền, nhất là mùa mưa dầm hay những ngày trước và sau bão. Đây là lúc hệ dễ cạn nhất, và cũng là lúc nhà cần điện nhất để giữ liên lạc, giữ đèn.

Ví dụ giả định: nhà cần điện thiết yếu khoảng 1kWh mỗi ngày cho đèn, quạt nhỏ, sạc điện thoại, modem. Sổ ghi cho thấy đợt hụt dài nhất kéo dài 3 ngày. Muốn đi qua đợt đó chỉ bằng pin, pin phải cấp được 1 nhân 3 bằng 3kWh. Pin thường không nên xả cạn hoàn toàn, giả định chỉ dùng 80 phần trăm dung lượng, thì dung lượng cần là 3 chia 0,8, khoảng 3,75kWh.

Con số đó chỉ để thấy logic: đợt hụt càng dài, pin càng lớn, chi phí càng đội lên vì pin là một trong những yếu tố tốn nhất của hệ. Nhiều nhà chọn cách khác: pin vừa đủ cho một, hai ngày, cộng một máy phát nhỏ đặt ngoài trời cho những đợt dài, hoặc chủ động tắt bớt tải không thiết yếu. Chọn cách nào là chuyện bàn với đơn vị lắp đặt, nhưng không có sổ ghi thì không ai biết đợt hụt dài bao lâu để mà bàn.

Câu hỏi thường gặp

Cần ghi sổ gió bao lâu mới đủ?

Vài tuần là đủ để thấy nhịp trong ngày và loại bỏ chỗ quá khuất gió. Muốn biết nhịp theo mùa thì cần ghi qua cả mùa khô và mùa mưa, ít nhất là những tháng bạn cần điện nhiều nhất.

Không có máy đo gió thì ghi thế nào?

Ghi theo mức quan sát được: lặng, lá lay, cành nhỏ lay, cành lớn lay, cây nghiêng. Cách này thô nhưng đủ để so các ngày, các mùa với nhau và biết gió có đều hay không.

Có thể dùng số liệu thời tiết trên tivi thay cho tự ghi không?

Số liệu vùng cho biết xu hướng chung, nhưng gió ở sân nhà còn tuỳ cây, đồi, nhà xung quanh. Nên dùng số liệu vùng để biết khung, và tự ghi để biết chỗ đặt cụ thể.

Có nên trèo lên mái để đo gió cho chính xác hơn không?

Không. Đo ở chỗ đứng an toàn trên mặt đất là đủ cho mục đích so sánh. Việc đo gió ở độ cao cột là việc của đơn vị lắp đặt với thiết bị và biện pháp an toàn phù hợp.

Mùa mưa thì điện mặt trời còn dùng được không?

Vẫn cho điện, nhưng ít hơn nhiều vào những ngày mưa dầm. Hệ dùng quanh năm phải tính theo tháng tệ nhất, hoặc có nguồn khác, pin dự trữ hay máy phát dự phòng cho những đợt dài.

Sổ ghi chép giúp gì khi làm việc với đơn vị lắp đặt?

Nó cho họ dữ liệu thật của chỗ đặt, giúp tính cỡ hệ sát hơn, và giúp bạn kiểm tra giả định họ đưa ra. Đơn vị nghiêm túc thường đánh giá cao chủ nhà có sổ ghi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138