PhongNang.comPhong Năng
Hệ lai gió – mặt trời

Hệ lai gió – mặt trời ở nơi lưới điện yếu: dùng chung với lưới sao cho an toàn

Lưới nông thôn chập chờn, sụt áp: hệ lai gió – mặt trời đỡ được gì, ba cách dùng chung với lưới, vì sao điện ngược lên lưới nguy hiểm, việc nào hỏi điện lực.

a rural courtyard at dusk with a small wind turbine turning behind a tiled-roof house, a distant utility pole along a rice field edge, soft golden late afternoon, wide shot

Ở nơi có lưới điện nhưng yếu, chập chờn, hay mất vào giờ cao điểm, hệ lai gió – mặt trời thường được dùng để cấp cho một nhánh thiết yếu trong nhà, còn lưới cấp phần còn lại và làm nguồn sạc dự phòng cho pin. Điều tối quan trọng là hệ không bao giờ được đẩy điện ngược lên lưới khi lưới mất, vì có thể giết người thợ điện lực đang sửa đường dây; mọi chỗ nối giữa hệ và lưới phải do thợ có chứng chỉ làm, và nếu có hoà lưới thì phải hỏi điện lực địa phương.

Bài này dành cho nhà ở cuối đường dây, xóm xa trạm biến áp, ao nuôi hay trại có lưới nhưng điện yếu. Phần dưới nói về những kiểu lưới yếu hay gặp, ba cách dùng chung lưới với hệ lai ở mức nguyên lý, nguy hiểm của điện ngược lên lưới, chuyện tách nhánh thiết yếu với số giả định, và những việc phải hỏi điện lực, chính quyền địa phương. Bài không bàn chuyện bán điện, không tính tiền điện.

Lưới yếu ở nông thôn trông như thế nào

Lưới yếu không chỉ là mất điện. Nhiều nhà ở cuối đường dây dài thấy đèn tối đi vào chiều tối khi cả xóm cùng bật quạt, nồi cơm; tủ lạnh khó khởi động, kêu tách tách; máy bơm chạy yếu, nóng máy. Đó là sụt áp: điện áp tới nhà thấp hơn mức thiết bị cần. Có nơi lại bị điện áp nhảy lên xuống, đèn chớp, đồ điện tử hay hỏng nguồn.

Kiểu thứ hai là mất điện ngắn, lặp lại: vài phút, vài chục phút, nhiều lần trong ngày vào mùa nóng hay mùa mưa bão. Mỗi lần mất là modem, camera khởi động lại, máy bơm ao ngừng, tủ đông ấm lên. Kiểu thứ ba là mất dài vài giờ hay cả ngày khi có sự cố đường dây.

Hệ lai không sửa được lưới. Nó chỉ giúp nhà bạn ít phụ thuộc vào lưới trong những giờ lưới tệ. Trước khi nghĩ tới hệ lai, nên ghi lại vài tuần: mất điện lúc nào, bao lâu, đèn tối vào giờ nào, thiết bị nào bị ảnh hưởng. Ghi chép này vừa giúp thiết kế hệ, vừa là căn cứ để phản ánh với điện lực địa phương về chất lượng điện, việc mà nhiều người bỏ qua.

Ở nhiều nơi, phản ánh đúng chỗ có thể dẫn tới việc điện lực cải tạo đường dây, tăng cỡ trạm biến áp. Đó là cách giải quyết gốc rễ. Hệ lai là cách nhà bạn tự đỡ trong khi chờ, hoặc ở những nơi lưới khó được cải thiện sớm.

Ba cách dùng chung lưới và hệ lai, nói nôm na

Cách một: hệ lai độc lập cấp riêng một nhánh thiết yếu. Đèn, tủ lạnh, modem, camera, quạt đi qua hệ lai; những thứ nặng như điều hoà, bếp điện, máy bơm lớn vẫn dùng lưới. Hai bên tách hẳn nhau. Đơn giản và an toàn nhất, vì hệ lai không nối với lưới.

Cách hai: lưới là nguồn sạc dự phòng cho pin. Ngoài gió và nắng, pin còn được sạc từ lưới khi gió nắng không đủ, qua bộ sạc hoặc inverter có cổng vào lưới. Khi lưới mất, nhánh thiết yếu vẫn chạy bằng pin. Cách này cần thiết bị có cơ chế tách lưới tự động, do thợ lắp, để điện không bao giờ đi ngược ra lưới.

Cách ba: hoà lưới. Hệ nối với lưới, điện dư có thể đẩy lên lưới. Đây là chuyện đấu nối lưới, phải làm thủ tục với điện lực địa phương theo văn bản hiện hành, dùng thiết bị được chấp nhận. Bài này không đi vào cách này; với hộ có tua bin gió nhỏ ở vùng lưới yếu, cách một và hai thường thực tế hơn.

Chọn cách nào là việc của thợ và của bạn. Bạn quyết định nhánh nào cần giữ điện; đơn vị lắp đặt quyết định cách nối an toàn cho nhánh đó. Đừng chấp nhận một phương án nối với lưới mà người lắp không giải thích được cơ chế chống điện ngược.

Điện ngược lên lưới: vì sao nguy hiểm chết người

Khi lưới mất điện, thợ điện lực đi sửa đường dây trong tình trạng tin rằng dây không có điện. Nếu một nhà nào đó trên tuyến có máy phát hay hệ pin đang đẩy điện ngược ra lưới, điện đó đi qua máy biến áp có thể được nâng lên điện áp cao trên đường dây trung thế. Người thợ chạm vào dây tưởng đã cắt có thể bị giật chết. Đây không phải chuyện lý thuyết; đó là lý do mọi thiết bị nối lưới phải có cơ chế tự tách khi lưới mất.

Những cách gây điện ngược hay gặp ở nông thôn: cắm máy phát vào ổ điện trong nhà bằng dây hai đầu phích; tự đấu đầu ra inverter vào đường điện trong nhà mà không qua bộ chuyển nguồn; dùng cầu dao đảo chiều tự chế không có khoá liên động. Cả ba đều tuyệt đối không được làm. Ngoài nguy cơ cho thợ điện lực, chúng còn làm cháy thiết bị khi lưới có điện trở lại đột ngột.

Chủ nhà không cần biết bên trong bộ chuyển nguồn hoạt động thế nào, chỉ cần biết ba điều: nhà mình có một bộ chuyển nguồn đúng chuẩn do thợ có chứng chỉ lắp; nó ở đâu; và không ai trong nhà được tự nối thêm bất kỳ nguồn nào vào đường điện lưới. Dán một tờ giấy cạnh tủ điện ghi điều này, nhất là nếu có người khác như người làm thuê, người trông ao ra vào.

Nếu nghi ngờ hàng xóm đang dùng máy phát cắm ngược vào ổ điện, nói chuyện với họ, hoặc báo điện lực địa phương. Đó là chuyện an toàn của cả xóm.

Chọn nhánh thiết yếu: tính thử bằng số giả định

Cách một và cách hai đều bắt đầu từ việc chọn những thiết bị cần giữ điện khi lưới yếu. Trình tự gợi ý, với số giả định:

  1. Liệt kê thiết bị không được mất điện: ví dụ đèn, tủ lạnh, modem, camera, quạt cho người già, máy bơm nhỏ cấp nước sinh hoạt.
  2. Ghi công suất trên nhãn và số giờ cần chạy khi lưới mất. Ví dụ giả định: đèn 4 bóng × 10 W × 5 giờ = 200 Wh; tủ lạnh trung bình 50 W × 24 giờ = 1.200 Wh; modem và camera 20 W × 24 giờ = 480 Wh; quạt 40 W × 8 giờ = 320 Wh.
  3. Cộng lại: 200 + 1.200 + 480 + 320 = 2.200 Wh, tức 2,2 kWh mỗi ngày cho nhánh thiết yếu.
  4. Ghi công suất lớn nhất có thể chạy cùng lúc và thiết bị có dòng khởi động lớn như tủ lạnh, bơm, để thợ chọn inverter.
  5. Để riêng ngoài nhánh những thứ nặng như điều hoà, bếp điện, bình nóng lạnh, máy hàn. Những thứ này vẫn dùng lưới, chờ lưới tốt.
  6. Đưa danh sách này cho đơn vị lắp đặt, cùng sổ ghi lưới mất điện lúc nào, bao lâu, và sổ đo gió nếu có.

Nhánh 2,2 kWh mỗi ngày trong ví dụ là nhỏ hơn nhiều so với cả nhà. Hệ lai cho nhánh này nhỏ gọn hơn hẳn một hệ gánh cả nhà, và khi lưới có điện, pin vẫn có thể được giữ đầy để sẵn sàng cho lần mất tiếp theo. Việc tách nhánh trong tủ điện là việc của thợ có chứng chỉ.

Lưới yếu gây hại gì, hệ lai đỡ được gì

Đối chiếu từng kiểu lưới yếu với cái hệ lai giúp được và giới hạn của nó:

Kiểu lưới yếuHệ lai đỡ được gìGiới hạn
Sụt áp giờ cao điểm, đèn tối, tủ lạnh khó chạyNhánh thiết yếu chạy bằng điện từ inverter, điện áp ổn địnhKhông đỡ được các thiết bị nặng vẫn dùng lưới
Mất điện ngắn, lặp lại nhiều lầnNhánh thiết yếu không bị ngắt, modem, camera, tủ lạnh chạy liên tụcPhụ thuộc thiết bị chuyển nguồn đủ nhanh, do thợ chọn
Mất điện dài vài giờ tới cả ngàyPin cộng gió cộng nắng giữ nhánh thiết yếuMất dài nhiều ngày vào mùa âm u lặng gió vẫn cần máy phát đặt ngoài trời
Điện áp nhảy, đèn chớp, đồ điện tử hay hỏngThiết bị trong nhánh được tách khỏi lướiThiết bị ngoài nhánh vẫn chịu ảnh hưởng; nên hỏi thợ về thiết bị bảo vệ
Lưới yếu do đường dây quá tảiNhà bạn bớt rút điện lưới giờ cao điểmKhông sửa được gốc; nên phản ánh với điện lực

Bảng cho thấy hệ lai là cách tự đỡ cho một phần nhà, không phải giải pháp thay lưới. Ở nơi gió kém, cùng nhánh thiết yếu đó có khi chỉ cần tấm pin và pin, không cần tua bin.

Những việc phải hỏi điện lực và chính quyền địa phương

Có những câu hỏi chỉ điện lực hoặc chính quyền trả lời được, vì quy định có thể thay đổi theo thời gian và theo địa phương. Nên tra văn bản hiện hành và hỏi trực tiếp:

  • Nhà có hệ pin, máy phát nối qua bộ chuyển nguồn có phải báo điện lực không.
  • Muốn hoà lưới thì thủ tục, thiết bị được chấp nhận và điều kiện kỹ thuật là gì.
  • Phản ánh tình trạng sụt áp, mất điện thường xuyên ở đâu, cần ghi chép những gì.
  • Cột tua bin cao gần đường dây điện có giới hạn khoảng cách nào.
  • Dựng cột cao trong khu dân cư có cần hỏi UBND xã, phường không.

Mang theo sổ ghi mất điện và sơ đồ hệ dự kiến khi đi hỏi. Không nên tin những lời kiểu "nhà ai cũng tự đấu, chẳng ai kiểm" — một sự cố điện ngược có thể gây chết người và trách nhiệm thuộc về chủ hệ.

Sai lầm hay gặp khi ghép hệ lai với lưới yếu

Muốn hệ lai gánh cả nhà. Đưa điều hoà, bếp điện, bình nóng lạnh vào nhánh hệ lai khiến pin cạn sau vài giờ, tua bin và tấm pin không theo kịp. Nhánh thiết yếu càng gọn, hệ càng bền.

Dùng bộ lưu điện văn phòng thay cho hệ. Bộ lưu điện nhỏ chỉ đỡ vài phút cho máy tính, không được thiết kế để nhận điện từ tua bin hay chạy tủ lạnh nhiều giờ. Nó có chỗ dùng riêng, không thay được hệ lai.

Để lưới sạc pin liên tục mà quên gió và nắng. Nếu cài để lưới luôn ưu tiên sạc, tua bin và tấm pin ít có chỗ đẩy điện vào, tải xả chạy nhiều. Nhờ thợ cài thứ tự ưu tiên nguồn hợp lý: gió và nắng trước, lưới sau.

Không ghi lại nhánh nào đi qua hệ lai. Vài năm sau, người trong nhà quên ổ cắm nào thuộc nhánh nào, cắm bình nóng lạnh vào ổ của hệ lai. Dán nhãn ổ cắm thiết yếu bằng màu riêng, ghi trong sơ đồ.

Bỏ qua việc phản ánh với điện lực. Khi đã có hệ lai, nhiều nhà thôi để ý chất lượng lưới. Nhưng sụt áp vẫn làm hại thiết bị ngoài nhánh và hại cả xóm; ghi chép và phản ánh vẫn nên làm.

Câu hỏi thường gặp

Có thể dùng hệ lai để thay hẳn lưới yếu không?

Có thể, nếu gió và nắng đủ và bạn chấp nhận một hệ độc lập đủ lớn kèm máy phát. Nhưng với nhà đã có lưới, cách thực tế hơn thường là để hệ lai giữ một nhánh thiết yếu, lưới gánh phần thiết bị nặng.

Bộ chuyển nguồn là gì, có tự lắp được không?

Bộ chuyển nguồn là thiết bị chọn lấy điện từ lưới hay từ hệ riêng, bảo đảm hai nguồn không bao giờ nối với nhau. Không tự lắp; phải do thợ điện có chứng chỉ chọn loại đúng chuẩn và đấu vào tủ điện.

Cắm máy phát vào ổ điện trong nhà có được không nếu đã ngắt cầu dao tổng?

Không. Phích hai đầu để lộ chân có điện, cầu dao có thể bị ai đó bật lại, và nguy cơ điện ngược lên lưới vẫn còn. Máy phát phải nối qua bộ chuyển nguồn đúng chuẩn do thợ lắp, đặt ngoài trời.

Pin có nên sạc từ lưới khi gió và nắng không đủ không?

Thường là nên, để pin luôn sẵn sàng cho lần mất điện tiếp theo. Việc này cần inverter hoặc bộ sạc có cổng vào lưới và cơ chế tách lưới, do đơn vị lắp đặt chọn và cài.

Nhà ở cuối đường dây điện yếu nên phản ánh với ai?

Phản ánh với điện lực địa phương, kèm ghi chép giờ mất điện, giờ đèn tối, thiết bị bị ảnh hưởng. Có thể nhờ trưởng thôn, UBND xã, phường chuyển ý kiến chung của cả xóm.

Có nên hoà lưới để bán điện gió dư không?

Bài này không khuyên lắp hệ để bán điện. Hoà lưới là chuyện thủ tục và kỹ thuật với điện lực, phải tra văn bản hiện hành. Với tua bin gió nhỏ ở nơi lưới yếu, giữ điện cho nhánh thiết yếu thường thực tế hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138