PhongNang.comPhong Năng
Biogas, thuỷ điện suối và năng lượng sạch ở nông thôn

An toàn hầm biogas: khí độc, cháy nổ và vì sao tuyệt đối không xuống hầm

Hầm biogas chứa khí cháy được và khí độc gây ngạt rất nhanh. Những việc tuyệt đối không làm, cách giữ an toàn cho trẻ em và xử lý khi có người ngạt.

a sturdy concrete lid with a heavy steel handle covering a biogas inlet tank beside a low bamboo fence in a quiet farmyard, top-down view, bright overcast light

Hầm biogas an toàn khi đóng kín và được dùng đúng, nhưng trở nên chết người khi có người chui xuống, cúi đầu vào miệng hầm, hay đưa lửa lại gần chỗ khí thoát. Trong hầm gần như không có ô xy, lại có khí độc mùi trứng thối với nồng độ cao có thể làm mất ý thức sau vài hơi thở. Luật số một: không ai xuống hầm, kể cả hầm đã hút cạn, kể cả để cứu người.

Nhiều vụ tai nạn hầm biogas ở nông thôn có cùng một kịch bản: một người xuống vớt đồ rơi hay khơi cặn, ngã gục; người thứ hai xuống cứu, cũng gục; đôi khi tới người thứ ba. Bài này giải thích vì sao chuyện đó xảy ra nhanh như vậy, những việc tuyệt đối không làm, cách giữ trẻ em an toàn, và nên làm gì khi có người gặp nạn.

Vì sao người khoẻ mạnh gục ngay trong hầm

Không khí bình thường có khoảng một phần năm là ô xy. Trong hầm biogas, khí mê tan và khí cacbonic chiếm gần hết chỗ, ô xy gần như không còn. Người bước vào chỗ thiếu ô xy không thấy ngộp ngay như khi bị bóp cổ, mà thấy choáng, chân tay rã rời, chỉ vài hơi thở đã ngã. Ngã rồi thì không còn tự trèo ra được.

Thêm vào đó là khí hydro sunfua, loại khí mùi trứng thối. Ở nồng độ thấp mũi ngửi thấy rõ, nhưng ở nồng độ cao khí này làm tê khứu giác, người ta tưởng mùi đã hết, trong khi thực ra đang hít phải lượng lớn. Khí cacbonic nặng hơn không khí nên đọng lại ở đáy hầm, đáy hố ga, đáy bể xả ngay cả khi miệng hầm đã mở và trên mặt thấy thoáng.

Vì thế "mở nắp để một lúc cho bay hết" là ý nghĩ rất nguy hiểm. Khí ở đáy không tự bay đi trong vài giờ, có khi cả ngày vẫn còn. Người làm nghề hút hầm có quạt thổi khí, máy đo khí, dây đai an toàn và người đứng trên giữ dây. Chủ nhà không có những thứ đó thì không xuống, chấm hết.

Những việc tuyệt đối không làm

Dán danh sách này ở chỗ cả nhà nhìn thấy, nhất là khi có người làm thuê mới tới chuồng.

  • Không chui xuống hầm, bể điều áp, hố ga nối với hầm, vì bất kỳ lý do gì: vớt đồ rơi, khơi tắc, kiểm tra vết nứt.
  • Không cúi đầu sát miệng hầm để nhìn hay ngửi.
  • Không châm lửa, bật bật lửa, hút thuốc gần miệng hầm, bể xả, chỗ nghi rò khí; không dùng lửa để thử xem có khí không.
  • Không hàn, cắt, mài kim loại gần hầm khi chưa khoá khí và chưa được thợ kiểm.
  • Không tự nối thêm ống khí vào phòng ngủ hay buồng kín.
  • Không đổ xăng, dầu, hoá chất xuống hầm để "tẩy" hay "cho khí mạnh".
  • Không để trẻ em chơi gần bể nạp, bể xả, không để nắp hầm hở dù chỉ một lúc.

Người hay vi phạm nhất thường là người quen việc nhất, vì đã từng làm vài lần mà không sao. Trong hầm, may mắn nhiều lần không có nghĩa lần sau vẫn an toàn.

Cháy nổ: khí biogas cháy ở đâu và khi nào

Khí biogas cháy được khi trộn với không khí đúng tỉ lệ. Trong hầm kín, khí quá đặc, thiếu ô xy nên không nổ. Nguy hiểm là khi khí thoát ra và trộn với không khí trong một chỗ kín hoặc nửa kín: bếp không thoáng, gầm chuồng, hố ga, phòng chứa đồ cạnh hầm. Chỉ cần một tia lửa từ công tắc điện, bật lửa, mô tơ là bén.

Ống rò trong nhà nguy hiểm hơn hầm rò ngoài trời. Ngoài trời gió thổi tan khí. Trong bếp kín, khí rò từ ống mềm qua đêm có thể tích lại. Vì vậy bếp biogas nên đặt nơi thoáng, ống mềm nối bếp ngắn và thay khi chai cứng.

Van an toàn và bẫy nước không chỉ để cho bếp mạnh. Hệ được làm đúng có chỗ xả áp khi hầm quá đầy và có thiết bị ngăn lửa chạy ngược từ bếp vào ống. Hỏi thợ hệ nhà mình có những thứ đó chưa, đặt ở đâu, và nhờ họ chỉ cách nhận ra khi chúng hỏng.

Khi có mùi khí nặng trong nhà. Không bật hay tắt bất kỳ công tắc điện nào, không bật lửa. Khoá van khí, mở cửa, ra ngoài, đợi khí tan. Nếu đã có cháy, ra khỏi nhà và gọi 114.

Giữ trẻ em và vật nuôi an toàn quanh hầm

Trẻ nhỏ rơi vào bể xả, bể nạp nhiều hơn là rơi vào hầm chính, vì những bể này nông, hở và trông như vũng nước. Kiểm từng chỗ theo bảng.

ChỗRủi roCách giữ an toàn
Bể nạpMiệng hở, trẻ thò tay, rơi đồ, ngã vàoNắp nặng hoặc lưới sắt chắc, khoá được
Bể điều áp, bể xảMặt bã đóng váng trông như đất, trẻ bước lên lún xuốngNắp hoặc tấm đan chắc, rào thấp xung quanh
Hố chứa bã ngoài vườnSâu, trơn, nhiều khí ở đáyRào kín, không đào sâu quá mức cần
Túi ủ trên mặt đấtTrẻ trèo lên nhún, vật nuôi cào thủngRào quanh, mái che, không cho chơi gần
Van, ống khí trong bếpTrẻ vặn van khi không có người lớnĐặt van cao, dạy trẻ không đụng vào

Mỗi khi có khách đem trẻ nhỏ tới chơi, nhắc trước về các bể này. Trẻ không biết hầm biogas là gì, chỉ thấy một vũng bùn có nắp lạ.

Khi có người gục trong hầm hoặc bên miệng hầm

Mọi giây đều quý, nhưng xuống cứu là thêm một nạn nhân. Làm theo thứ tự sau.

  1. Hô to gọi người xung quanh. Gọi ngay 115 để cấp cứu và 114 để cứu nạn, nói rõ người bị ngạt trong hầm biogas.
  2. Không ai xuống hầm. Không cúi đầu vào miệng hầm để gọi.
  3. Nếu nạn nhân còn tỉnh, thả dây thừng hoặc sào xuống cho họ tự bám, kéo từ trên.
  4. Không đưa đèn dầu, đuốc, bật lửa xuống để soi; không tự kéo dây điện, cắm quạt sát miệng hầm, vì quanh miệng có thể có khí cháy được. Việc thổi khí để lực lượng cứu nạn làm bằng thiết bị của họ.
  5. Chờ lực lượng cứu nạn có bình dưỡng khí và dây an toàn đưa nạn nhân lên.
  6. Khi nạn nhân đã lên khỏi hầm, đưa ra chỗ thoáng, nới lỏng quần áo; nếu ngừng thở và có người biết sơ cứu thì làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.

Nghe thì có vẻ lạnh lùng khi đứng trên nhìn người thân dưới hầm. Nhưng những vụ có nhiều người chết đều vì người cứu xuống tay không. Dạy điều này cho mọi người trong nhà từ trước, vì lúc hoảng loạn không ai kịp nghĩ.

Khi hầm cần hút cặn, sửa nứt, phá váng

Sau nhiều năm, hầm nào cũng có lúc cần hút bớt cặn đáy, phá lớp váng trên mặt, hay sửa vết nứt ở vòm. Đây là việc của thợ chuyên làm hầm hoặc đơn vị hút bùn có thiết bị, không phải việc của chủ nhà hay người làm thuê với cái xô và cây sào.

Trước khi gọi, hỏi họ mấy câu: có máy đo khí không; có quạt thông gió không; có dây đai và người giữ dây ở trên không; có xuống hầm không, nếu có thì sau bao lâu thông gió và đo khí; bã hút ra đổ ở đâu. Đơn vị nào trả lời qua loa kiểu "xuống làm nhanh thôi, không sao đâu" thì không nên thuê, vì chính thợ đó cũng đang đặt tính mạng mình vào rủi ro trên đất nhà bạn.

Trong thời gian sửa, khoá van khí, treo bảng chữ hoặc dây chắn quanh khu vực, giữ trẻ em và vật nuôi ở xa, không đun nấu bằng khí biogas cho tới khi thợ báo đã xong và đã kiểm kín. Một số địa phương có hướng dẫn kỹ thuật an toàn khí sinh học qua khuyến nông xã; hỏi xem có tài liệu hay buổi hướng dẫn nào cho nông hộ hay không.

Dấu hiệu nhẹ mà người làm chuồng hay bỏ qua

Đau đầu, buồn nôn sau khi làm việc cạnh bể xả. Người cào phân, khơi rãnh sát miệng bể xả lúc trời lặng gió có thể hít khí thoát ra. Thấy đau đầu, chóng mặt, mắt cay thì rời khỏi chỗ đó ngay, ra chỗ thoáng, và báo cho người nhà biết chỗ nào đang thoát khí.

Mùi trứng thối tự nhiên "biến mất" khi đang làm. Đây không phải tin tốt. Có thể mũi đã bị tê vì khí đậm. Dừng việc, rời khỏi khu vực, chờ người khác tới kiểm.

Gà vịt, chó mèo nằm bất thường gần hố. Vật nuôi nhỏ thấp sát đất, nơi khí nặng đọng lại, nên thường bị trước người. Thấy con vật lả, nằm im gần hố ga hay bể xả thì đừng cúi xuống bế lên ngay, kéo ra bằng gậy và kiểm lại chỗ rò.

Người làm thuê mới không biết luật. Người mới tới làm chuồng nhiều khi chưa từng thấy hầm biogas. Ngày đầu tiên, dắt họ đi một vòng chỉ bể nạp, bể xả, van khí, nói rõ những việc không được làm. Một lần dặn kỹ đáng hơn mọi tấm biển.

Hầm bỏ không: rủi ro bị quên nhiều nhất

Nhiều nhà nghỉ nuôi, hầm để không, nắp mục dần, cỏ mọc kín. Vài năm sau, người trong nhà quên mất chỗ đó là miệng hầm, trẻ con chạy qua, hoặc người mới mua đất không biết bên dưới có hầm. Hầm bỏ không vẫn có thể chứa khí và nước bẩn, mặt bể xả đóng váng như đất cứng nhưng bước lên là sụp.

Nếu không dùng hầm nữa, nên nhờ thợ làm hầm hoặc khuyến nông xã hướng dẫn cách đóng hầm an toàn: hút bã, để khí thoát hết ngoài trời trong thời gian đủ dài, lấp hoặc đậy vĩnh viễn bằng tấm đan chắc, đánh dấu vị trí. Không tự đập vòm, không tự xuống vét. Nếu bán hoặc cho thuê đất, nói rõ với người mới chỗ nào có hầm, bể xả, đường ống khí cũ.

Ngay cả khi hầm còn dùng, mỗi năm một lần nên đi một vòng kiểm nắp: nắp bê tông có nứt không, nắp gỗ có mục không, khoá còn chắc không. Nắp hỏng là lỗi rẻ nhất để sửa và đắt nhất nếu để xảy ra chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Hầm biogas đã hút cạn rồi có xuống được không?

Không. Khí cacbonic nặng hơn không khí vẫn đọng ở đáy hầm và trong lớp cặn còn lại, khí độc vẫn có thể thoát ra khi khuấy. Chỉ thợ có máy đo khí, quạt thông gió và dây an toàn mới được vào.

Vì sao người xuống hầm biogas gục nhanh như vậy?

Vì trong hầm gần như không có ô xy, lại có khí hydro sunfua độc. Người hít vào thấy choáng, mất sức sau vài hơi thở rồi ngã, không còn tự trèo ra được.

Ngửi thấy mùi trứng thối quanh hầm thì làm gì?

Đó là dấu hiệu có khí thoát ra. Khoá van tổng, không đưa lửa lại gần, không cho trẻ em và vật nuôi tới, rồi gọi thợ làm hầm kiểm chỗ rò. Mùi tự nhiên biến mất cũng chưa chắc là đã hết khí.

Hầm biogas có nổ được không?

Trong hầm kín thì khó nổ vì thiếu ô xy. Nguy hiểm là khí thoát ra trộn với không khí trong chỗ kín như bếp kín, hố ga, gầm chuồng, gặp tia lửa là bén. Vì thế giữ bếp thoáng và không dùng lửa để dò rò.

Làm sao giữ trẻ nhỏ an toàn khi nhà có hầm biogas?

Đậy nắp chắc, có khoá ở bể nạp và bể xả, rào thấp quanh các bể và túi ủ, đặt van khí ở chỗ cao, và nhắc khách có con nhỏ trước khi cho trẻ chơi ngoài vườn.

Có người ngạt trong hầm thì nên làm gì đầu tiên?

Gọi 115 và 114, gọi người xung quanh, không ai xuống hầm. Nếu nạn nhân còn tỉnh thì thả dây cho họ bám để kéo lên, chờ lực lượng cứu nạn có bình dưỡng khí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138