PhongNang.comPhong Năng
Biogas, thuỷ điện suối và năng lượng sạch ở nông thôn

Làm hầm biogas: ước cỡ hầm theo số heo, bò và lượng nước rửa chuồng

Cách ước thể tích hầm biogas từ số heo, bò, lượng phân và nước rửa chuồng mỗi ngày bằng ví dụ giả định, để không làm hầm quá to hay quá nhỏ.

a farmer seen from behind measuring a rectangular pit with a tape beside a cattle shed on a hillside farm, low angle, golden late afternoon light

Cỡ hầm biogas không tính theo số con vật đơn thuần mà theo lượng phân cộng nước đổ vào hầm mỗi ngày, nhân với số ngày hỗn hợp cần nằm lại trong hầm để vi sinh kịp phân huỷ. Lượng nạp mỗi ngày nhân số ngày lưu ra thể tích phần chứa phân lỏng, cộng thêm phần chứa khí phía trên là ra cỡ hầm.

Bài này đi từng bước bằng ví dụ giả định với số tròn để bạn tự tính lại cho chuồng nhà mình. Các con số chỉ dùng để học cách tính; lượng phân thực tế của mỗi con thay đổi theo tuổi, khẩu phần, cách nuôi, và thợ làm hầm có kinh nghiệm ở địa phương sẽ hiệu chỉnh cho đúng thực tế vùng bạn.

Vì sao "mấy con heo thì mấy khối" là cách hỏi thiếu

Ai bắt đầu làm biogas cũng hỏi câu này, và người bán thường trả lời nhanh một con số. Vấn đề là hai nhà cùng nuôi một số heo như nhau có thể cần hai cỡ hầm rất khác. Nhà thứ nhất cào phân khô ra bán, chỉ cho nước rửa chuồng vào hầm; nhà thứ hai xịt rửa chuồng ngày ba lần, nước nhiều gấp mấy lần phân. Nhà thứ hai mà làm hầm theo cỡ của nhà thứ nhất thì nước chảy qua hầm quá nhanh, phân chưa kịp phân huỷ đã ra hố xả, vừa ít khí vừa hôi.

Vì vậy trước khi hỏi cỡ hầm, bạn cần biết ba thứ: lượng phân thật sự vào hầm mỗi ngày, lượng nước đi kèm và khí hậu nơi ở, vì trời ấm vi sinh làm việc nhanh nên phân cần nằm trong hầm ít ngày hơn, trời lạnh thì cần lâu hơn. Ba thứ này bạn tự quan sát được, không cần dụng cụ đắt tiền.

Đo lượng phân và nước nạp mỗi ngày

Làm trong một tuần bình thường, không phải tuần vừa xuất chuồng hay vừa nhập heo con.

  1. Lấy một cái xô có vạch, ghi lại mỗi lần rửa chuồng dùng bao nhiêu xô nước, mỗi ngày rửa mấy lần.
  2. Nếu nhà có đồng hồ nước riêng cho chuồng, ghi chỉ số đầu ngày và cuối ngày, hiệu số là lượng nước đã dùng.
  3. Ước lượng phân bằng cách cào gom phân một ngày vào xô, đếm số xô. Không cần chính xác tới từng ký, sai một chút vẫn dùng được.
  4. Ghi riêng ngày mưa: nước mưa có chảy vào rãnh dẫn về hầm không. Nếu có, đó là nguồn nước thừa lớn nhất mà nhiều nhà không để ý.
  5. Cộng lượng phân và nước của bảy ngày rồi chia bảy để ra một ngày trung bình.

Kết quả của bước này là một con số: bao nhiêu lít hỗn hợp vào hầm mỗi ngày. Đây là con số quan trọng nhất, quan trọng hơn cả số đầu heo.

Tính thử bằng ví dụ giả định

Ví dụ giả định dưới đây dùng số tròn cho dễ nhân, không phải số đo thật của giống heo hay vùng nào.

BướcGiả địnhPhép tínhKết quả
Số heo thịt10 con10 con
Phân vào hầm mỗi con mỗi ngày2 ký10 × 220 ký, coi như 20 lít
Nước rửa chuồng mỗi ngày80 lít80 lít
Tổng nạp mỗi ngày20 + 80100 lít
Số ngày lưu, vùng ấm quanh năm30 ngày100 × 303.000 lít, tức 3 khối phân lỏng
Phần chứa khí, cộng thêmkhoảng một phần ba3 ÷ 31 khối
Cỡ hầm ước tính3 + 1khoảng 4 khối

Giờ thử đổi một thứ: nếu nhà xịt rửa nhiều, nước lên 180 lít một ngày thì tổng nạp là 200 lít, nhân 30 ngày ra 6 khối phân lỏng, cộng phần khí thành khoảng 8 khối, gấp đôi hầm cũ với cùng số heo. Cách rẻ hơn thường là giảm nước rửa, cào bớt phân khô trước khi xịt, chứ không phải đào hầm to gấp đôi.

Nếu vùng bạn có mùa lạnh rõ, thợ có thể cho số ngày lưu dài hơn, ví dụ giả định 40 hoặc 50 ngày, và hầm lớn hơn tương ứng. Đó là lý do nên hỏi thợ địa phương thay vì chép con số trên mạng.

Heo, bò, gà khác nhau ở chỗ nào khi tính hầm

Phân heo. Lỏng, dễ hoà nước, chảy theo rãnh vào hầm thuận lợi, là loại hay dùng nhất cho biogas hộ gia đình. Vấn đề thường gặp là quá nhiều nước rửa.

Phân bò, trâu. Nhiều xơ cỏ, đặc hơn, mỗi con thải nhiều hơn heo. Cần hoà với nước trước khi nạp, nếu nạp đặc quá dễ đóng váng trên mặt hầm, khí khó thoát lên. Nhà nuôi bò thả đồng ban ngày chỉ gom được phân ban đêm, nên tính theo phần gom được chứ không theo tổng số con.

Phân gà, vịt. Đậm đặc, lẫn trấu, cát, lông; nạp nhiều một lúc dễ làm hầm "chua", khí yếu hẳn. Nếu muốn dùng thì nên trộn ít một với phân heo hoặc bò và hỏi thợ trước, không đổ cả bao vào hầm.

Phân người. Nhiều nhà nối nhà vệ sinh vào hầm. Việc này làm được nhưng cần thiết kế từ đầu, tính vào lượng nạp, và nước sau hầm phải xử lý cẩn thận hơn trước khi dùng tưới, không tưới rau ăn sống.

Chọn chỗ đặt hầm sau khi đã có cỡ

Cỡ hầm đúng mà đặt sai chỗ thì vẫn rắc rối. Kiểm theo danh sách sau trước khi cắm cọc.

  • Gần chuồng để phân tự chảy theo rãnh dốc vào ống nạp, không phải gánh xách mỗi ngày.
  • Cách giếng nước ăn đủ xa, và không nằm ở chỗ cao hơn giếng mà nước thấm dễ chảy về phía giếng; hỏi thợ và cán bộ y tế xã về khoảng cách an toàn.
  • Không đặt dưới tán cây to, rễ cây có thể làm nứt hầm xây, cành rơi làm thủng túi.
  • Tránh lối xe tải, máy cày đi qua mặt hầm.
  • Có chỗ cho bể xả hoặc hố chứa bã, và có đường để dùng bã đó tưới vườn hay đưa đi chỗ khác.
  • Bếp không quá xa, vì ống khí càng dài áp khí tới bếp càng yếu và càng nhiều chỗ đọng nước.
  • Miệng bể nạp, bể xả có nắp đậy chắc, xa chỗ trẻ em chơi.

Nếu không tìm được chỗ thoả hết, ưu tiên an toàn nước giếng và an toàn trẻ em trước, rồi mới tới chuyện tiện đi lại.

Khi đàn tăng hoặc giảm thì làm gì với hầm

Đàn heo hiếm khi đứng yên một con số. Nhà xuất chuồng một lứa thì lượng phân rớt hẳn trong vài tuần, khí yếu đi là bình thường. Trong thời gian đó, cứ nạp đều lượng ít mà có, không đổ nước lã vào cho "đủ mức", vì nước lã chỉ làm loãng hầm.

Ngược lại nếu tăng đàn gấp rưỡi, gấp đôi mà vẫn dùng hầm cũ, lượng nạp vượt cỡ hầm, thời gian lưu rút ngắn, bã ra còn nhiều chất chưa phân huỷ, mùi hôi quay lại quanh hố xả. Lúc đó có ba hướng: giảm nước rửa để kéo tổng nạp về gần mức cũ, làm thêm một hầm hoặc túi thứ hai chạy song song, hoặc tách bớt phân khô làm phân ủ. Hướng nào hợp phải bàn với thợ làm hầm, không tự nối thêm ống hay đục thông hầm.

Một thói quen nhỏ giúp nhiều: mỗi tháng ghi lại số con trong chuồng và lửa bếp mạnh hay yếu. Sau một năm bạn sẽ thấy rõ hầm nhà mình "ăn" được bao nhiêu, và lần sau tính hầm mới sẽ sát hơn bất kỳ bảng nào.

Hầm đó đun được mấy bữa: tính ngược từ bếp

Nhiều nhà làm hầm vì muốn bỏ bình ga. Vậy nên tính tiếp: hầm cỡ đó cho bao nhiêu khí, đủ đun bao lâu. Ví dụ giả định, số tròn, chỉ để thấy cách nhân.

BướcGiả địnhPhép tínhKết quả
Lượng phân vào hầm mỗi ngày20 ký, như ví dụ trên20 ký
Khí thu được trên mỗi ký phân tươi40 lít20 × 40800 lít khí mỗi ngày
Một bếp biogas đơn đang cháy dùng mỗi giờ400 lít800 ÷ 400khoảng 2 giờ đun mỗi ngày
Thời gian nấu ba bữa của nhà bốn ngườikhoảng 2 giờvừa đủ, không dư

Phép tính cho thấy một điều quan trọng: muốn đun nhiều hơn thì cần nhiều phân hơn, không phải hầm to hơn. Nếu nhà còn nấu cám heo bằng khí, nấu nước tắm, hay muốn thắp đèn biogas, lượng khí ví dụ trên sẽ không đủ, và nên giữ bếp củi cải tiến hoặc bếp khác làm dự phòng.

Mùa lạnh khí thường giảm rõ. Đừng tính hầm vừa khít cho mùa ấm rồi bất ngờ khi mùa lạnh chỉ đủ đun một bữa.

Bốn lỗi tính hầm hay gặp

Tính theo số con lúc đàn đông nhất. Nhà nuôi theo lứa có lúc đầy chuồng, có lúc gần trống. Tính theo lúc đông nhất thì phần lớn thời gian hầm đói, khí ít; nên tính theo mức trung bình cả năm, hơi nghiêng lên một chút.

Bỏ quên nước rửa. Đây là lỗi lớn nhất. Hầm tính cho phân mà nước rửa gấp bốn năm lần phân thì thời gian lưu thực tế chỉ còn một phần nhỏ so với thiết kế. Bã ra nhanh, mùi còn, khí yếu.

Chép cỡ hầm vùng khác. Con số số ngày lưu ở vùng ấm quanh năm không dùng được cho vùng núi có mùa rét. Thợ làm hầm ở chính vùng bạn biết mùa lạnh hầm chậm ra sao, nên nhờ họ đưa con số đó, còn bạn đưa lượng nạp đo thật.

Quên chừa chỗ cho khí và váng. Có người tính đúng phần phân lỏng rồi làm hầm vừa khít con số đó. Khi hầm đầy, không còn chỗ chứa khí, khí bị đẩy ngược ra ống nạp hoặc sủi lên bể xả, bếp gần như không có lửa. Hầm nào cũng cần phần trên để khí gom lại và một ít khoảng trống cho lớp váng nổi; phần này thợ làm hầm tính, bạn chỉ cần hỏi lại xem đã cộng chưa.

Câu hỏi thường gặp

10 con heo thì làm hầm biogas mấy khối?

Không có con số chung. Theo ví dụ giả định trong bài, 10 con với 80 lít nước rửa mỗi ngày ra khoảng 4 khối, nhưng nếu nước rửa gấp đôi thì hầm cần gần gấp đôi. Đo lượng nạp thật trước rồi mới tính.

Thời gian lưu trong hầm biogas là gì?

Là số ngày trung bình hỗn hợp phân và nước nằm lại trong hầm trước khi chảy ra. Trời ấm thì cần ít ngày hơn, trời lạnh cần nhiều ngày hơn. Thợ địa phương sẽ chọn con số hợp với vùng bạn.

Hầm to hơn có ra nhiều khí hơn không?

Không nhất thiết. Lượng khí phụ thuộc chủ yếu vào lượng phân nạp vào mỗi ngày. Hầm quá to so với lượng phân chỉ làm loãng, tốn công đào và vật liệu, còn khí gần như không tăng thêm.

Có nên dồn nước mưa vào hầm cho đỡ ngập sân không?

Không nên. Nước mưa làm hầm loãng, đẩy phân chưa kịp phân huỷ ra ngoài và làm nguội hầm, nên khí yếu đi mấy ngày liền. Nên làm rãnh tách nước mưa đi đường khác, chỉ cho nước rửa chuồng vào hầm.

Phân gà có cho vào hầm biogas được không?

Được với lượng nhỏ, trộn cùng phân heo hoặc bò, bỏ bớt trấu và cát. Đổ nhiều một lúc dễ làm hầm yếu khí. Hỏi thợ trước nếu định dùng phân gà là chính.

Nối nhà vệ sinh vào hầm biogas có được không?

Được nếu tính từ khi thiết kế. Nhưng bã và nước sau hầm khi đó cần xử lý kỹ hơn, không dùng tưới rau ăn sống, và hầm phải cách giếng nước đủ xa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138